Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia dyrektywy 94/62/WE (PPWR) zaczęło obowiązywać 12 sierpnia 2026 r. Wdrożenie wielu wymagań tego dokumentu jest uwarunkowane wydaniem przez Komisję Europejską aktów wykonawczych i zharmonizowanych wytycznych.

Nowe obowiązki, koszty i obciążenia

Rozporządzenie PPWR wymusza tworzenie w firmach nowych rozwiązań IT i procesów, m.in. w zakresie gromadzenia nowych danych o opakowaniach, co generuje koszty i obciążenia organizacyjne.

Aby sprostać rozłożonym w czasie wymaganiom rozporządzenia PPWR (skutkującym przecież zmianą lub całkowitą wymianą istniejących opakowań), konieczne są również modernizacje lub wymiana istniejących maszyn, linii produkcyjnych i oprzyrządowania oraz zakup nowych technologii. Są to inwestycje wymagające znacznych nakładów finansowych i długiego okresu przygotowania. Jednocześnie działamy w warunkach regulacyjnej niepewności, w której istnieje ryzyko, że zbyt szybko wdrożone przez firmy rozwiązania będą wymagały kolejnych modyfikacji. Są to również dodatkowe koszty projektowania, wdrażania i zarządzania – np. zmianami etykiet. Dostosowanie opakowań, w tym zmiana ich konstrukcji, materiałów czy oznakowania, wymaga czasu na opracowanie, testy, zamówienia, produkcję oraz wykorzystanie istniejących zapasów.

Obecnie działania firm spożywczych koncentrują się między innymi na pozyskiwaniu od swoich dostawców informacji na temat zawartości substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS) w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Informacje te są potrzebne do wystawiania deklaracji zgodności UE, określonej w rozporządzeniu PPWR. Trudność stanowi brak jednolitego, szczegółowego standardu określającego zakres i zawartość dokumentacji technicznej, niezbędnej do sporządzenia tej deklaracji, a tym samym różnice w interpretacji pomiędzy uczestnikami rynku. Niejasne są również obowiązki dystrybutorów w zakresie weryfikowania pełnej dokumentacji technicznej, a brak jednoznacznych unijnych wytycznych powoduje dodatkowe wymagania administracyjne nakładane ze strony dystrybutorów. Ponadto brak zharmonizowanej na poziomie UE metodologii badań zawartości substancji PFAS w opakowaniach stwarza ryzyko różnego stosowania wymagań w poszczególnych państwach członkowskich.

Bezpieczeństwo przede wszystkim

Zmieniając opakowanie do żywności, należy upewnić się, że spełnia ono wymagania prawne do kontaktu z żywnością, czyli nie zawiera składników migrujących do żywności, aby konsumenci nie byli narażeni na zagrożenia chemiczne pochodzące z opakowań. Nie mamy więc dowolności w zmianie materiału opakowaniowego; nawet jeśli chcemy być bardziej przyjaźni dla środowiska. Ponadto, mając już wybrane odpowiednie opakowanie pod kątem jego składu (bezpiecznego dla konsumentów żywności), konieczne jest jeszcze przeprowadzenie tzw. badań przechowalniczych w kontrolowanych warunkach, aby ponownie wyznaczyć okres przydatności do spożycia wyrobu – wybór nowego opakowania może wpływać na zmiany zachodzące w żywności, spowodowane chociażby mikroprzenikaniem powietrza przez opakowanie, inną barierowością termiczną opakowania itp.

Dlatego brak odpowiednio wczesnych, szczegółowych aktów wykonawczych do rozporządzenia PPWR i unijnych wytycznych (dotyczących m.in. sposobu oznakowania opakowań, kryteriów projektowania opakowań z myślą o recyklingu, sposobu, w jaki należy przeprowadzać ocenę wydajności recyklingu, czy szczegółowych wyjaśnień na temat formatów opakowań objętych ograniczeniem stosowania wg załącznika V do rozporządzenia PPWR), powoduje istotną niepewność i utrudnia przedsiębiorcom przygotowanie się do nowych wymogów.

Oczekujemy wsparcia MKiŚ

Przedsiębiorcy oczekują zatem większego wsparcia ze strony Ministerstwa Klimatu i Środowiska na poziomie zarówno krajowym, jak i unijnym.

Na poziomie krajowym brakuje praktycznych wyjaśnień i poradników dotyczących stosowania rozporządzenia PPWR. Są one potrzebne, aby producenci, dystrybutorzy, importerzy i sprzedawcy detaliczni nie tworzyli rozbieżnych interpretacji wymagań – wszyscy powinni stosować jednolite podejście i wzajemnie ze sobą współpracować. Przydatne byłoby również utworzenie Punktu Kontaktowego, do którego przedsiębiorcy mogliby przesyłać szczegółowe pytania.

Z kolei na poziomie unijnym oczekiwalibyśmy większego zaangażowania Ministerstwa w prace nad wspomnianymi powyżej aktami wykonawczymi i wytycznymi Komisji Europejskiej. KE opracowuje te dokumenty z udziałem państw członkowskich, więc rola resortu jest tutaj kluczowa. Przedsiębiorcom zależy, aby Ministerstwo na bieżąco przekazywało zwrotnie informacje z tych prac, prowadziło konsultacje pojawiających się propozycji zapisów, wywierało nacisk na przyśpieszenie opracowywania dokumentów unijnych, a także przekazywało Komisji Europejskiej i innym państwom członkowskim postulaty polskich przedsiębiorców, skutecznie ich broniąc.

Świadomi przedsiębiorcy

Warto wsłuchać się w ten głos, ponieważ poziom świadomości producentów żywności na temat wymagań rozporządzenia PPWR oceniam bardzo wysoko. Wynika ona przede wszystkim z prowadzonych w szerokim zakresie działań informacyjnych, między innymi przez Polską Federację Producentów Żywności Związek Pracodawców. Zapisy rozporządzenia PPWR wraz z terminami obowiązywania kolejnych wymagań były komunikowane poprzez kwartalnik „Food-Lex” wydawany przez naszą organizację, a także podczas konferencji PFPŻ ZP kierowanych do branży spożywczej, poprzez media społecznościowe, wywiady w prasie i podczas różnych debat.

Przedsiębiorcy branży spożywczej od 12 sierpnia br. są już objęci wymaganiami dotyczącymi limitów substancji PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością, a także muszą wystawiać deklarację zgodności UE określoną w tym rozporządzeniu. Co do kolejnych wymagań rozporządzenia PPWR, kluczowe będą akty wykonawcze Komisji Europejskiej i zharmonizowane wytyczne. Przedsiębiorcy śledzą kolejne doniesienia związane z opracowywaniem tych dokumentów, aby odpowiednio wcześnie podejmować działania inwestycyjne i organizacyjne.

dr inż. Andrzej Gantner

wiceprezes i dyrektor generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności Związku Pracodawców