Branża gospodarki komunalnej alarmuje, że baterie litowo-jonowe ukryte w drobnych urządzeniach elektronicznych mogą stanowić poważne zagrożenie dla sortowni i zakładów zagospodarowania odpadów. W ciągu ostatniego roku odnotowano wiele pożarów, jednak dwa z nich wzbudziły szczególnie duże zainteresowanie opinii publicznej. W październiku 2025 r. spłonęła hala sortowni Zakładu Utylizacji Odpadów w Elblągu, a w sierpniu 2026 r. ogień strawił około 90% Zakładu Zagospodarowania Odpadów w Chlewnicy, powodując straty szacowane na 40 mln zł. W obu przypadkach za prawdopodobną przyczynę uznano zapłon baterii litowo-jonowej ukrytej w odpadach.

Konsumenci wciąż nie zdają sobie sprawy, że ich codzienne nawyki mogą wpływać na bezpieczeństwo całej branży. Wielu nie wie, jak powszechnie baterie litowo-jonowe są stosowane w urządzeniach codziennego użytku ani jakie zagrożenie stwarzają, gdy trafiają do niewłaściwego strumienia odpadów. Coraz większym wyzwaniem są przy tym przedmioty, których nie kojarzymy z elektroniką, takie jak papierosy elektroniczne czy znicze LED. Te ostatnie szybko zyskują na popularności. W sprzedaży internetowej znicze LED i solarne odpowiadają już za ponad 36% wartości sprzedaży artykułów nagrobnych, podczas gdy dwa lata temu ich udział wynosił 19%.

Długa lista problemów

Lista problemów związana z bateriami jest niestety bardzo długa. Po pierwsze – jest to brak świadomości konsumentów. Drobne urządzenia elektroniczne wciąż trafiają do odpadów zmieszanych, stwarzając zagrożenie na kolejnych etapach ich zagospodarowania: podczas transportu, rozładunku i magazynowania. Skutkiem mogą być m.in. pożary śmieciarek i instalacji przetwarzających odpady. Wystarczy, że bateria zostanie uszkodzona lub zgnieciona w śmieciarce albo prasie, by doszło do jej zapłonu.

Po drugie – brak bezpiecznego systemu zbiórki. W Polsce dominuje zbiórka baterii w kartonowych pojemnikach. Można je znaleźć w wielu miejscach: przedszkolach, urzędach, sklepach, a nawet na stacjach paliw. Rzadko mówi się o związanym z nimi ryzyku, choć w najbliższych latach może ono stać się poważnym źródłem zagrożenia pożarowego. Przykładem jest zdarzenie z 21 maja 2026 r. w galerii handlowej w Tarnowie, gdzie w punkcie serwisowym zapalił się pojemnik z bateriami od telefonów komórkowych. Ochrona ewakuowała klientów, a właściciel punktu ugasił ogień gaśnicą proszkową i wywiózł pojemnik na zewnątrz. Strażacy schłodzili go wodą i sprawdzili kamerą termowizyjną. Na szczęście nikt nie ucierpiał. Choć na razie są to pojedyncze zdarzenia, ryzyko podobnych incydentów będzie rosnąć.

Po trzecie – niechęć do inwestowania w bezpieczne pojemniki. Pojemniki przystosowane do przechowywania baterii stwarzających ryzyko samozapłonu wiążą się z wyższymi kosztami, jednak w zestawieniu z potencjalnymi stratami wynikającymi z pożaru taka inwestycja jest uzasadniona.

Sytuację komplikuje to, że część firm oferuje tradycyjne pojemniki typu ASP jako „dedykowane” do zbiórki baterii, choć nie są one przystosowane do bezpiecznego magazynowania tego rodzaju odpadów.

Jaka jest skala problemu?

Niestety, nadal nie potrafimy rzetelnie oszacować skali problemu, bo dotychczasowe przepisy w ogóle nie wyodrębniają baterii litowo-jonowych. Zmienia to unijne rozporządzenie bateryjne 2023/1542, które obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, a jego kluczowe przepisy dotyczące zbiórki stosuje się od sierpnia 2025 r. Bez krajowej ustawy wiele jego mechanizmów w Polsce jednak nie działa, a projekt przepisów wciąż pozostaje w Ministerstwie Rozwoju i Technologii. Tymczasem do końca 2027 r. musimy osiągnąć 63-procentowy poziom zbierania baterii przenośnych (wobec dotychczasowych 45%), a do końca 2028 r. 51-procentowy poziom zbierania baterii z lekkich środków transportu, takich jak e-rowery i hulajnogi.

U naszych zachodnich sąsiadów rynek jest już dokładnie opomiarowany. W 2024 r. w Niemczech wprowadzono 17 914 ton przenośnych akumulatorów litowo-jonowych, wobec 6927 ton w 2015 r. To wzrost 2,6-krotny w ciągu dziewięciu lat, czyli średnio o około 11% rocznie. Baterie litowo-jonowe stanowią tam już około 30% masy wszystkich wprowadzanych baterii przenośnych. W skali całej Europy, według prognozy Instytutu Fraunhofera z 2025 r., ilość baterii litowo-jonowych trafiających do recyklingu wzrośnie z około 100 tys. ton obecnie do nawet 270 tys. ton w 2030 r. Wcześniejsze analizy tego Instytutu przewidywały około 2,1 mln ton w 2040 r. Prognozy te obejmują wszystkie rodzaje baterii, w tym samochodowe.

Brakuje nam też mocy przerobowych. W Polsce nie mamy jeszcze instalacji, które poradzą sobie z rosnącą masą zużytych przenośnych baterii litowo-jonowych. Zakład Eneris w Żarkach deklaruje moc przerobową 27 tys. ton rocznie, a AE Elemental w Zawierciu – 12 tys. ton. Są to jednak moce obejmujące przede wszystkim baterie samochodowe i odpady produkcyjne. Jeśli przyjmiemy, że baterie przenośne mogą stanowić około 10% wsadu, krajowe moce dla nich wynoszą maksymalnie około 4 tys. ton rocznie.

Jeżeli polski rynek stanowi mniej więcej jedną trzecią niemieckiego, czyli około 6 tys. ton przenośnych baterii litowo-jonowych rocznie, to przy poziomie zbierania 63% do zbiórki trafi około 3,8 tys. ton. To praktycznie cała dostępna zdolność przerobowa krajowych instalacji, a ilości wprowadzane na rynek będą w kolejnych latach gwałtownie rosnąć.

Czarny scenariusz

Sytuacja nie wygląda optymistycznie. Grożą nam pożary w instalacjach komunalnych z powodu baterii trafiających do odpadów zmieszanych. Grożą nam pożary w punktach zbiórki z powodu niewłaściwych pojemników. A na końcu tego łańcucha i tak może zabraknąć miejsca na przetworzenie zebranych baterii. Wysyłka za granicę jest trudna ze względu na długie procedury transgranicznego przemieszczania odpadów. O co zatem powinniśmy zadbać?

  • Edukacja społeczeństwa. Trzeba zwiększyć świadomość konsumentów i pokazać, gdzie znajdują się baterie, dlaczego stwarzają zagrożenie i dlaczego tak ważne jest oddawanie ich do wyznaczonych punktów zbiórki.
  • Bezpieczne pojemniki. Równolegle trzeba przekonać prowadzących punkty zbiórki do wymiany pojemników na bezpieczne, przystosowane do baterii podatnych na samozapłon. Wymaga to inwestycji, ale wzrost popytu może pobudzić rynek do rozwoju nowych rozwiązań i przyczynić się do obniżenia ich cen.
  • Krajowe przepisy. Ministerstwo Rozwoju i Technologii powinno jak najszybciej przedstawić krajowe rozwiązania i wytyczne dotyczące baterii.
  • Odrębny system zbiórki baterii z lekkich środków transportu. Konieczność stworzenia takiego systemu pokazują tragiczne zdarzenia z ostatnich lat. W styczniu 2026 r. w Tarnowie Podgórnym spłonęła hala logistyczna o powierzchni 11 tys. m2, a źródłem pożaru była przesyłka zawierająca baterie do hulajnóg. Straty wstępnie oszacowano nawet na 200 mln zł. Z kolei w sierpniu 2024 r. w Poznaniu, podczas gaszenia pożaru kamienicy przy ul. Kraszewskiego, którego źródło znajdowało się w pomieszczeniach firmy serwisującej baterie, zginęło dwóch strażaków. Na miejscu zabezpieczono ponad trzy tony akumulatorów litowo-jonowych.
  • Szybsze procedury administracyjne. Konieczne jest skrócenie procedur, aby umożliwić szybkie inwestycje w technologie przetwarzania odpadów. Struktura odpadów zmienia się tak szybko, że inwestorzy nie mogą czekać 5–7 lat na decyzje. Rozwiązania potrzebne są tu i teraz.

Co dalej z bateriami?

Technologie baterii w elektronice będą się zmieniać, ale ogniwa litowo-jonowe pozostaną dominującym rozwiązaniem co najmniej przez najbliższą dekadę. W międzyczasie coraz większe znaczenie zyskują baterie LFP (litowo-żelazowo-fosforanowe), które charakteryzują się większą stabilnością termiczną. Nie zawierają jednak kobaltu ani niklu – surowców, które dziś finansują recykling. Ich przetwarzanie będzie więc mniej opłacalne.

Najpoważniejszą alternatywą dla technologii litowej są baterie sodowo-jonowe. Ich zalety to brak litu, kobaltu i niklu, niższe ryzyko pożaru, dobra praca w niskich temperaturach i duża trwałość. Wadą jest natomiast mniejsza gęstość energii, dlatego na razie nie nadają się do telefonów. Większy potencjał ich wykorzystania upatruje się w powerbankach, magazynach energii, tańszych pojazdach i być może drobnym sprzęcie.

Niezależnie od tego, jaka technologia zyska największą popularność, system zbiórki i przetwarzania zużytych baterii musimy przygotować już dziś.

Mirosław Baściuk

prezes Zarządu E-Waste Recycling Organizacji Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego