Wystarczy niewielka bateria ukryta w zepsutej zabawce, jednorazowym e-papierosie, elektronicznym gadżecie czy powerbanku, aby narazić na niebezpieczeństwo cały strumień odpadów. Przedmiot, który dla użytkownika jest już bezużyteczny, wciąż może gromadzić energię. Jeśli podczas transportu lub przetwarzania zostanie uszkodzony, może doprowadzić do zwarcia, gwałtownego wzrostu temperatury, a w konsekwencji do pożaru.

Płoną odpady i budynki

Nie jest to zagrożenie hipotetyczne. W marcu 2025 r. londyńska straż pożarna interweniowała przy pożarze na terenie zakładu recyklingu w Brentford. Płonęło około 100 metrów kwadratowych złomu i odpadów elektrycznych, a za najbardziej prawdopodobną przyczynę uznano awarię baterii litowo-jonowej znajdującej się w odpadach. Zdarzenie nie spowodowało obrażeń, ale wymagało zaangażowania licznych zastępów straży pożarnej.

W Polsce podobne zagrożenie przypomniało o sobie w lipcu 2025 r. w Bukowicach na Dolnym Śląsku. Pożar wybuchł w zakładzie zajmującym się przetwarzaniem baterii litowo-jonowych. Ogień objął między innymi maszyny wykorzystywane do rozdrabniania elementów baterii oraz składowane ogniwa. Po ugaszeniu pożaru strażacy musieli dodatkowo schłodzić spalone podzespoły i umieścić je w metalowym kontenerze, aby ograniczyć ryzyko ponownego zapłonu.

Niebezpieczeństwo może pojawić się zatem w profesjonalnym zakładzie, w którym przetwarzanie zużytych akumulatorów jest częścią codziennej działalności.

W lutym 2024 r. w Poznaniu doszło natomiast do tragicznego pożaru kamienicy przy ulicy Kraszewskiego. W późniejszej interpelacji poselskiej dotyczącej bezpieczeństwa akumulatorów litowo-jonowych wskazano na składowane w piwnicy akumulatory związane z działalnością serwisową jako źródło ognia. Zginęło dwóch strażaków, a kolejni ratownicy i cywile odnieśli obrażenia. Nie był to pożar instalacji odpadowej, lecz dramatyczne przypomnienie, jak poważne konsekwencje może mieć niewłaściwe przechowywanie akumulatorów.

Trzeba przy tym zachować ostrożność w interpretacji statystyk. Nie każdy pożar zakładu gospodarki odpadami jest wywołany przez baterię, a nie każde zdarzenie ma jednoznacznie ustaloną przyczynę. Jednak badania i raporty branżowe konsekwentnie wskazują, że nieprawidłowo wyrzucane baterie litowe stanowią istotne źródło zagrożeń pożarowych w całym łańcuchu gospodarowania odpadami.

Dlaczego baterie płoną?

Aby zrozumieć problem, warto zacząć od podstaw. Bateria jest urządzeniem, które przechowuje energię w postaci chemicznej i pozwala przekształcać ją w energię elektryczną. W przypadku akumulatora proces ten może zachodzić wielokrotnie: urządzenie można ładować i rozładowywać. Nawet gdy bateria nie zasila już żadnego sprzętu, jej wnętrze może nadal zawierać energię oraz substancje zdolne do gwałtownych reakcji.

Nie wszystkie baterie są jednak takie same. W gospodarstwach domowych spotykamy między innymi ogniwa alkaliczne, baterie cynkowo-węglowe, akumulatory niklowo-metalowo-wodorkowe, akumulatory kwasowo-ołowiowe i akumulatory litowo-jonowe. Ich właściwości, skład chemiczny i stopień zagrożenia różnią się od siebie.

Szczególną uwagę przyciągają akumulatory litowo-jonowe, ponieważ są powszechnie wykorzystywane w urządzeniach przenośnych, a jednocześnie magazynują stosunkowo dużo energii w niewielkiej masie. Ta cecha jest ogromną zaletą podczas użytkowania, lecz może stać się problemem, gdy ogniwo zostanie uszkodzone.

W uproszczeniu: typowe ogniwo litowo-jonowe składa się z dwóch elektrod, elektrolitu oraz cienkiej warstwy oddzielającej elektrody, nazywanej separatorem. Podczas pracy jony litu przemieszczają się między elektrodami, umożliwiając przepływ prądu w obwodzie zewnętrznym. Separator zapobiega bezpośredniemu kontaktowi elektrod, który mógłby spowodować zwarcie.

Uszkodzone ogniwa

Co się dzieje, gdy konstrukcja ogniwa zostaje naruszona? Może dojść do przebicia separatora, kontaktu elektrod lub innego uszkodzenia wewnętrznego. Wtedy rozpoczyna się niekontrolowany proces wydzielania ciepła. Wzrost temperatury przyspiesza reakcje chemiczne, a te wytwarzają jeszcze więcej ciepła. Jeśli procesu nie uda się zatrzymać, może rozwinąć się tak zwana ucieczka termiczna (ang. thermal runaway). To samonapędzająca się reakcja: wyższa temperatura przyspiesza reakcje wewnątrz ogniwa, wydzielając dodatkowe ciepło, a ciepło powoduje dalszy wzrost temperatury. Ogniwo może uwalniać gazy, gwałtownie zwiększać ciśnienie, rozszczelnić się, zapalić, a nawet rozerwać obudowę.

Warto podkreślić, że nie każda bateria litowo-jonowa zapali się po uszkodzeniu. Ryzyko zależy między innymi od konstrukcji, stanu technicznego, poziomu naładowania, temperatury, rodzaju zastosowanej chemii oraz charakteru uszkodzenia. Problem polega na tym, że w strumieniu odpadów te parametry są zwykle nieznane.

Co więcej, widoczny płomień nie zawsze oznacza koniec zagrożenia. Uszkodzone ogniwo może zachować wystarczająco dużo energii i reaktywnych składników, by po pozornym ugaszeniu ponownie się nagrzać lub zapalić. Dlatego strażacy i personel zakładów muszą brać pod uwagę możliwość ponownego zapłonu, a nie tylko samo zniknięcie płomieni.

Mały błąd i wielka różnica

Dlaczego baterie trafiają do odpadów zmieszanych, skoro istnieją przeznaczone dla nich punkty zbiórki? Przyczyn jest kilka. Część mieszkańców nie zna zasad segregacji, inni traktują małe urządzenia jako zwykłe śmieci. Niekiedy problem wynika z pośpiechu, braku wygodnego punktu odbioru albo przekonania, że pojedyncza bateria nie może wyrządzić szkody. Znaczenie ma także konstrukcja współczesnych urządzeń: akumulator może być wbudowany na stałe i niewidoczny z zewnątrz. Szczególnie zdradliwe są produkty, które po zużyciu wyglądają na niepozorne odpady. Bezprzewodowe słuchawki, elektroniczne zabawki, małe urządzenia kosmetyczne, e-papierosy czy podświetlane gadżety mogą zawierać niewielkie akumulatory. Wyrzucenie całego przedmiotu do niewłaściwego pojemnika sprawia, że bateria trafia do strumienia odpadów bez żadnego ostrzeżenia.

Pierwszym niebezpiecznym etapem może być odbiór odpadów. W śmieciarce odpady są zagęszczane, zgniatane i przesuwane przez mechanizmy hydrauliczne. Bateria może zostać przebita, zgnieciona lub ściśnięta z metalowym elementem. Jeśli dojdzie do zwarcia, zapłon może nastąpić w przestrzeni ładunkowej pojazdu.

W takiej sytuacji zagrożeni są nie tylko pracownicy odbierający odpady, lecz także inni uczestnicy ruchu i osoby znajdujące się w pobliżu. Kierowca może mieć bardzo mało czasu na bezpieczne zatrzymanie pojazdu, a płonący ładunek trzeba opanować w trudnych warunkach.

Wielka skala problemu

W marcu 2026 r. poznańska straż pożarna opisywała pożar śmieciarki, którego przyczyną była bateria wyrzucona do odpadów zmieszanych. Po ugaszeniu konieczne było dokładne przelanie i sprawdzenie komory ładunkowej, aby wykluczyć ponowny zapłon. Podobne zagrożenie występuje w sortowniach i zakładach przetwarzania. Odpady mogą być przesiewane, rozdrabniane, przesuwane po przenośnikach i poddawane działaniu urządzeń mechanicznych. Bateria, która przetrwała odbiór, może ulec uszkodzeniu dopiero podczas kolejnego etapu. Właśnie dlatego pożar potrafi wybuchnąć w miejscu, w którym nikt nie spodziewa się już obecności pojedynczego urządzenia elektronicznego. Mały akumulator może przejść przez kilka etapów systemu sortowania, zanim jego uszkodzenie doprowadzi do zapłonu.

Skalę zjawiska dobrze ilustruje badanie dotyczące zakładów przetwarzania odpadów w Japonii, opublikowane w 2024 r. W analizowanych instalacjach odnotowywano liczne przypadki zapłonu i inne zdarzenia związane z bateriami litowo-jonowymi. W niektórych zakładach baterie odpowiadały za 80–90% analizowanych incydentów, a ważnym czynnikiem było mechaniczne uszkadzanie urządzeń podczas kruszenia i rozdrabniania. Autorzy wskazali, że podstawową metodą ograniczenia ryzyka jest niedopuszczanie do rozdrabniania małego sprzętu zawierającego akumulatory.

Wniosek jest prosty: bateria nie musi stanowić dużej części masy odpadów, aby wywołać nieproporcjonalnie duże szkody. Liczy się nie tylko liczba nieprawidłowo wyrzuconych akumulatorów, lecz także prawdopodobieństwo ich uszkodzenia na kolejnych etapach przetwarzania.

Pożar trudny do ugaszenia

Pożary związane z bateriami różnią się od wielu typowych pożarów odpadów. W zwykłym pożarze materiał palny nagrzewa się i spala, a odebranie mu ciepła lub ograniczenie dostępu tlenu może zahamować proces. W przypadku akumulatora litowo-jonowego sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ źródło energii i reakcji chemicznych znajduje się wewnątrz ogniwa.

Woda może skutecznie chłodzić baterię i otaczające ją materiały. Nie oznacza to jednak, że każde uszkodzone ogniwo natychmiast przestanie stanowić zagrożenie. Jeśli reakcje wewnętrzne są już intensywne, samo ugaszenie widocznych płomieni nie gwarantuje trwałego przerwania procesu. Konieczne mogą być długotrwałe chłodzenie, obserwacja temperatury i zabezpieczenie miejsca zdarzenia przed ponownym zapłonem. Dobór metody gaśniczej zależy od rodzaju baterii, rozmiaru zdarzenia i warunków na miejscu.

Dodatkowym problemem jest emisja gazów. W trakcie przegrzewania i spalania akumulatorów mogą powstawać między innymi tlenek węgla, drażniące produkty rozkładu elektrolitu oraz fluorowodór, który jest substancją silnie toksyczną i żrącą. Skład emisji zależy od chemii ogniwa i warunków pożaru. Dymu z płonącej baterii nie wolno więc traktować jak zwykłego dymu z papieru czy drewna. Gdy do pożaru dochodzi w hali sortowni, magazynie albo zamkniętym pomieszczeniu, dym może szybko utrudnić ewakuację i prowadzenie działań ratowniczych. Płomienie mogą przenieść się na bele papieru, tworzywa sztuczne, tekstylia lub inne odpady, a wtedy pierwotne źródło zapłonu staje się jedynie początkiem znacznie większego zdarzenia.

Tysiące różnych przedmiotów

Znaczenie ma również skala składowania. W jednym kontenerze lub na jednej pryzmie mogą znajdować się tysiące różnych przedmiotów, a ustalenie dokładnej lokalizacji uszkodzonej baterii bywa trudne. Jeżeli ogień obejmie głęboko zalegającą warstwę odpadów, dotarcie do źródła ciepła może wymagać rozgarniania i przemieszczania materiału. To jeden z powodów, dla których profilaktyka jest znacznie skuteczniejsza niż próba opanowania pożaru, który już się rozwinął.

Najskuteczniejszy sposób ograniczania liczby pożarów to niedopuszczanie do tego, by baterie trafiały do niewłaściwego strumienia odpadów. Nie wystarczy jednak umieścić pojemnika na zużyte baterie w przypadkowym miejscu i uznać problem za rozwiązany. System zbiórki powinien być zaprojektowany tak, by był jednocześnie bezpieczny, dostępny i zrozumiały dla użytkowników.

Przezorny zawsze ubezpieczony

Zakłady gospodarowania odpadami powinny traktować baterie jako potencjalne źródło zapłonu na każdym etapie procesu. W praktyce oznacza to połączenie działań technicznych, organizacyjnych i szkoleniowych. Tam, gdzie jest to możliwe, należy wykrywać baterie i urządzenia z akumulatorami przed etapem zgniatania lub rozdrabniania. Pomocne mogą być kontrole dostaw, inspekcje oraz odpowiednio dobrane systemy wykrywania.

Nie wszystkie rozwiązania są odpowiednie dla każdej instalacji. Ich dobór powinien wynikać z oceny ryzyka, charakterystyki przetwarzanych odpadów, konstrukcji zakładu i obowiązujących wymagań przeciwpożarowych. Systemy detekcji mogą ograniczyć czas reakcji, ale nie zastąpią prawidłowej zbiórki i bezpiecznej organizacji pracy.

Warto pamiętać, że segregacja baterii służy nie tylko bezpieczeństwu. Umożliwia także odzyskiwanie cennych surowców i ogranicza ryzyko przedostawania się niepożądanych substancji do środowiska. Dobrze zorganizowany system powinien więc jednocześnie chronić ludzi, zapobiegać pożarom i wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym.

dr inż. Katarzyna Skrzypczyńska

Źródła

  1. London Fire Brigade: Fire at waste recycling site – Brentford. 22–24 marca 2025, https://www.london-fire.gov.uk/incidents/2025/march/fire-at-waste-recycling-site-brentford/ (dostęp: 23.10.2026).
  2. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Wołowie: Pożar w zakładzie utylizującym baterie litowo-jonowe w Bukowicach. 21 lipca 2025, https://www.gov.pl/web/kppsp-wolow/pozar-w-zakladzie-utylizujacym-baterie-litowo-jonowe-w-bukowicach2 (dostęp: 23.10.2026).
  3. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej: Interpelacja nr 15440 w sprawie przechowywania, składowania i transportu akumulatorów litowo-jonowych. 2026, https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=DRGJUK (dostęp: 23.10.2026).
  4. Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu: Pożar akumulatorów w śmieciarce. Nie wyrzucaj baterii do odpadów komunalnych! https://www.gov.pl/web/kmpsp-poznan/pozar-akumulatorow-w-smieciarce-nie-wyrzucaj-baterii-do-odpadow-komunalnych (dostęp: 23.10.2026).
  5. Terazono A., Oguchi M., Akiyama H., Tomozawa H., Hagiwar T., Nakayama J.: Ignition and fire-related incidents caused by lithium-ion batteries in waste treatment facilities in Japan and countermeasures. „Resources, Conservation and Recycling” 3/2024.