Czy farmy wiatrowe cieszą się poparciem Polaków?
Poparcie Polaków dla energetyki wiatrowej wciąż rośnie. Znacząco zwiększyła się również świadomość roli energetyki rozproszonej w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz jej udziału w kosztach wytwarzania energii elektrycznej. System oparty na licznych źródłach wytwórczych rozmieszczonych w różnych częściach Polski jest stabilniejszy w działaniu niż infrastruktura skoncentrowana wokół kilku dużych elektrowni. W obecnej sytuacji geopolitycznej odporność systemu energetycznego staje się jednym z głównych argumentów za rozwojem krajowych odnawialnych źródeł energii.
Wśród społeczeństwa zwiększa się także wiedza dotycząca korzyści ekonomicznych – lądowa energetyka wiatrowa należy do najtańszych źródeł wytwarzania energii elektrycznej dzięki braku kosztów paliwa oraz relatywnie niskim kosztom eksploatacji. Przekłada się to na większą konkurencyjność, a rozwój krajowych mocy wytwórczych OZE zmniejsza zależność od importowanych surowców energetycznych.
Zmianę stosunku do farm wiatrowych obserwujemy także wśród lokalnych społeczności. Mieszkańcy coraz częściej angażują się w dialog z inwestorami, wychodząc poza samo wyrażanie poparcia lub sprzeciwu wobec planowanych inwestycji. Jasno przedstawiają swoje oczekiwania, negocjują warunki współpracy i wskazują korzyści, jakie realizacja projektu powinna przynieść dla miejscowości. Dostrzegają także, że farmy wiatrowe zapewniają gminom wieloletnie dochody z podatków, a także mogą wspierać rozwój lokalnej infrastruktury i przyciągać nowe inwestycje. Z badania przeprowadzonego na potrzeby kampanii Clean Tech Fundacji We Did It wynika, że 57% Polaków uważa transformację energetyczną za szansę na obniżenie kosztów dla przemysłu, możliwość powstania nowych miejsc pracy i ograniczenie zależności od importu paliw. Za rozwojem czystego przemysłu opartego na odnawialnych źródłach energii opowiada się 53% kobiet i 50% mężczyzn.
Dialog i edukacja zamiast dezinformacji
Rosnące poparcie społeczne nie oznacza jednak braku sceptycyzmu wobec energetyki wiatrowej. Stąd kluczowe pozostaje docieranie do osób podchodzących do tego tematu z rezerwą i wyjaśnianie w prosty oraz przejrzysty sposób ekonomicznych mechanizmów funkcjonowania rynku energii. W debacie publicznej utrzymuje się przekonanie, że rozwój farm wiatrowych przyczynia się do wzrostu cen energii elektrycznej. Tymczasem lądowa energetyka wiatrowa jest jedną z najbardziej konkurencyjnych kosztowo technologii wytwórczych. Jeśli te zależności nie są tłumaczone, łatwiej o rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji i trudniej o poparcie mieszkańców dla kolejnych inwestycji. Warto uświadamiać społeczeństwo, że rozwój OZE nie jest tylko europejską ideą, ale również w innych rejonach świata – w tym USA i Chinach – energia z odnawialnych źródeł zaczyna mieć bardzo duży udział w miksie energetycznym.
W związku z tym potrzebujemy edukacji energetycznej, opartej na prostych i merytorycznych komunikatach. Należy wyjaśniać, w jaki sposób kształtują się koszty wytwarzania energii, jakie czynniki wpływają na jej ceny i dlaczego rozwój źródeł odnawialnych wzmacnia bezpieczeństwo energetyczne kraju. Tę naukę najlepiej rozpoczynać już na etapie szkolnym, dlatego w Eurowind Energy tej jesieni uruchomiliśmy drugą edycję projektu edukacyjnego dla szkół podstawowych „Kręcimy wyobraźnię, zasilamy przyszłość”, w ramach którego udostępniamy placówkom bezpłatne materiały dydaktyczne dotyczące OZE, zachęcając uczniów do samodzielnego myślenia o przyszłości energetyki. Budowanie świadomości energetycznej wymaga długofalowych działań, a nie wyłącznie reagowania na pojawiające się błędne informacje.
Istotny jest także model współpracy z lokalnymi społecznościami. Trudno oczekiwać poparcia mieszkańców, gdy inwestor przedstawia gotowy projekt bez możliwości rozmowy i wpływu na jego kształt. Współpraca powinna rozpoczynać się już na etapie przygotowania inwestycji, zanim podjęte zostaną kluczowe decyzje dotyczące jej realizacji. Mieszkańcy powinni być partnerami, którzy przedstawiają swoje oczekiwania, negocjują warunki i wspólnie z inwestorem wypracowują kompromisy. Farmy wiatrowe funkcjonują w gminach wiele lat, dlatego relacje między inwestorem a lokalnymi społecznościami nie mogą ograniczać się tylko do etapu uzyskiwania decyzji administracyjnych. Poparcie mieszkańców powinno wynikać z długofalowej współpracy i wzajemnego zaufania, a nie być traktowane jako formalny wymóg przed rozpoczęciem budowy inwestycji.
Co blokuje rozwój energetyki wiatrowej?
Tempo rozwoju lądowej energetyki wiatrowej w Polsce pozostaje niewspółmierne do potencjału sektora. Jednym z głównych tego powodów jest brak sprawczości w tworzeniu warunków umożliwiających szybsze zwiększanie mocy odnawialnych źródeł energii w polskim systemie elektroenergetycznym. Ostatnia ważna zmiana, dająca możliwość rozwoju nowych projektów wiatrowych, miała miejsce w 2023 r., kiedy zliberalizowano zasadę 10H, tym samym umożliwiając lokalizowanie turbin wiatrowych w odległości co najmniej 700 metrów od zabudowy mieszkaniowej. Dzięki temu udało się zrealizować kolejne inwestycje o łącznej mocy kilkuset MW. Tymczasem moc lądowych farm wiatrowych powinna rosnąć o co najmniej 1 GW rocznie. Aby osiągnąć ten cel, potrzebujemy konkretnych rozwiązań, które pozwolą sprawnie realizować nowe inwestycje.
Jedną z największych barier pozostaje infrastruktura sieciowa, która nie jest dostosowana do potrzeb energetyki rozproszonej, ponieważ polski system elektroenergetyczny przez dziesięciolecia rozwijał się wokół dużych, scentralizowanych jednostek wytwórczych. Potrzebujemy rozbudowy i modernizacji sieci, by przyłączać kolejne instalacje OZE i w pełni wykorzystywać produkowaną przez nie energię. Bez tych inwestycji nie wykorzystamy potencjału nowych projektów.
Równie istotny jest komplementarny rozwój poszczególnych technologii wytwórczych. Polska ma duży potencjał rozbudowy instalacji fotowoltaicznych, ale potrzebuje również energetyki wiatrowej, która uzupełnia produkcję energii ze słońca i wspiera stabilność systemu. Odmienne profile wytwarzania sprawiają, że obie technologie powinny rozwijać się równolegle, aby mogły być ze sobą kompatybilne. Z kolei energetyka jądrowa powinna docelowo zastępować źródła węglowe. Odpowiednio skonfigurowany miks energetyczny jest kluczowy dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw i konkurencyjnych kosztów energii.
Rozwój nowych mocy wytwórczych utrudniają także długotrwałe procedury administracyjne i niespójne interpretacje obowiązujących przepisów, w dużej mierze niekorzystne dla inwestycji OZE. Przygotowanie projektów wiatrowych trwa długie lata, a perspektywy znaczącego skrócenia procesów pozostają nikłe. Problemem nie zawsze jest brak odpowiednich regulacji, ale sposób ich stosowania. Branża energetyczna potrzebuje jednolitej wykładni przepisów, transparentnych procedur i sprawniejszego podejmowania decyzji. Dziś jednym z najważniejszych wyzwań dla energetyki wiatrowej jest stworzenie warunków, w których jej potencjał będzie mógł realnie przełożyć się na przyrost mocy wytwórczych. Dysponujemy do tego odpowiednią technologią, kapitałem oraz zasobami wiatrowymi, jednak ograniczenia administracyjne i infrastrukturalne nadal wstrzymują tempo inwestycji. Każdy rok opóźnień to stracona szansa na więcej taniej energii z krajowych źródeł w naszym systemie.
Małgorzata Szambelańczyk
prezes Zarządu Eurowind Energy w Polsce
