III Kongres GOZ 2030. 5 kluczowych kierunków GOZ na 2026

Marta Wierzbowska: Czas turbulencji rynkowych, prawnych, surowcowych czy geopolitycznych – tak często podsumowywano 2025 rok. Czy można wskazać pięć elementów, które najsilniej wpłyną na rok bieżący pod kątem gospodarki obiegu zamkniętego?

Małgorzata Greszta: Zaczęłabym od polityki surowcowej. W 2025 r. był to jeden z bardziej istotnych tematów prac Unii Europejskiej. W rok po wejściu w życie Critical Raw Materials Act, w grudniu 2025 r., ogłoszono Plan RESourceEU. Legislacja zmienia patrzenie na gospodarkę obiegu zamkniętego (GOZ). Z końca cyklu oraz pytań o możliwości recyklingu czy ponownego wykorzystania tego, co mamy, przechodzimy na sam początek – do myślenia o efektywnym wykorzystaniu zasobów. A to jest kwintesencją GOZ. Europejska zmiana optyki jest bezpośrednio powiązana z drugim elementem – ekoprojektowaniem. Rozporządzenie ws. ekoprojektowania (2024/1781), które wchodzi w życie w większym zakresie w 2026 roku, przyniesie wytyczne dla konkretnych grup produktów i materiałów. Wymusi spojrzenie na GOZ w różnych branżach z właściwej, aplikacyjnej perspektywy. Trzecim sygnałem zmian jest geopolityka, odbijająca się na różnych etapach łańcuchów wartości. Przykład: kwestia rynków azjatyckich i importu do Europy recyklatów złej lub niepotwierdzonej jakości. Zdarza się, że „recyklat” z Azji to w rzeczywistości materiał pierwotny, zaledwie z domieszką surowców wtórnych. To ma się zmienić, bo konkurencyjność jakościowych recyklatów made-in-Europe jest istotnym systemowo elementem ponownego wykorzystania surowców. Co więcej, równolegle UE przyspiesza nowe opłaty celne w e-commerce, obejmujące import produktów o wartości poniżej 150 euro. Choć pozornie to ruch niezwiązany, wywrze ogromny wpływ na zamykanie obiegu. Ma potencjał, by oczyścić europejski rynek z wyrobów niskiej jakości, które po krótkim użytkowaniu trafiają wprost do kosza.

A co poza sferą polityczno-legislacyjną?

Małgorzata Greszta: Czwarty istotny czynnik to rosnąca świadomość biznesu. GOZ staje się obszarem nowych modeli biznesowych, zmian sposobu komunikacji, interakcji z klientami oraz tworzenia nowatorskich usług. Wątek innowacyjności zmienia perspektywę, z czystego dostosowania do regulacji (compliance) na szukanie szans. Dlatego, mimo unijnego pakietu Omnibus i deregulacji szeroko pojętego ESG, w mojej opinii nie będzie masowego odwrotu biznesu od celów środowiskowych, w tym gospodarki obiegu zamkniętego.
Mówimy o rozwiązaniach, które absolutnie mogą wpłynąć na konkurencyjność europejskiego biznesu. Ale też patrzę na to z perspektywy Polski. To co np. robimy w Polskim Pakcie Plastikowym – jakie możemy wypracować rozwiązania dla opakowań plastikowych, po to, by je eksportować na rynek europejski. Biznes otwiera się na inne formy współpracy – tworząc takie sieci podmiotów mamy warunki do tworzenia symbiozy przemysłowej.

Symbiozy przemysłowej?

Małgorzata Greszta: To jedna z 30 strategii GOZ stworzonych w ramach Platformy 2030. Zasadza się na współpracy firm, dzięki której wiele podmiotów niejako wymienia się zasobami tworząc różne pętle zamykające obieg. Odpad produkcyjny z jednego procesu, może przydać się w wytwarzaniu dóbr u sąsiedniej firmy, nieraz z innej branży. To właśnie wykorzystanie nieoczywistych szans i sytuacja win-win.

Które ze wspomnianych strategii będą dominowały w nadchodzących miesiącach?

Małgorzata Greszta: Ciężko wartościować strategie, ale są trzy kluczowe sprawy związane z ich wdrażaniem. Pierwsza jest taka, że 30 strategii rozkłada się na cały cykl życia produktu czy usługi. Wniosek: myślenie o GOZ-ie zaczyna się od projektowania, prowadzi przez zakupy, materiały, poszczególne etapy łańcucha wartości. To oznacza z kolei, że wyboru ścieżek działania w kierunku GOZ powinny dokonywać zespoły interdyscyplinarne, nie sami „ludzie od odpadów”. To zapewni spojrzenie z lotu ptaka na zużycie zasobów, działania organizacji i to, w jaki nowy sposób może dostarczać wartość dla rynku, zmieniając równocześnie modele na cyrkularne.
Druga rzecz, o której trzeba pamiętać to specyfika branżowa. Jeśli mówimy o ekoprojektowaniu w kontekście gospodarki obiegu zamkniętego, to zasady są te same, ale implementacja będzie wyglądała inaczej np. w przypadku opakowania w branży spożywczej, a inaczej – wytwarzaniu tekstyliów. Zaczęliśmy o tym mówić w cyklu webinarów branżowych platformy GOZ 2030, który właśnie wystartował.

Są branże, gdzie wdrażanie GOZ będzie najprostsze? Tzw. nisko wiszące owoce?

Małgorzata Greszta: W dzisiejszej rzeczywistości GOZ dotyczy wszystkich. Drugi Europejski Plan GOZ obejmuje sześć kluczowych branż (tekstylia, opakowania, tworzywa sztuczne, branża spożywcza, branża budowlana, baterie). Wspomniane rozporządzenie dot. ekoprojektowania to z kolei 14 grup materiałów. Zmiana będzie dotyczyła całej gospodarki. I bardzo dobrze, bo nie da się jej wprowadzić w jednej branży.
Patrząc jednak od strony zarządczej, na poziomie biznesowym warto poznać trzeci klucz do 30 strategii GOZ: traktowanie ich jako menu, z którego firma może w strategiczny sposób wybierać kierunki działań w zależności od poziomu rozwoju i możliwości rynkowych. Równoległa realizacja wszystkich strategii jest praktycznie niemożliwa. Dlatego początkowy etap to reinvent, czyli przemyślenie procesów na nowo i obranie najbardziej korzystnych krótko- i długoterminowo kierunków działania. Te, warto realizować krok po kroku w 2-3 letnich cyklach i dając sobie czas na głębsze wejście w temat i szukanie nowych rozwiązań, integrując je z bieżącymi priorytetami biznesowymi. Potrzebne tu jest myślenie ekosystemowe i partnerska współpraca w łańcuchu wartości, bo w ramach jednej firmy zamknięcie obiegu działa w ograniczonym zakresie. Tymczasem coś, co jest odpadem u jednej firmy, może trafić jako surowiec do kolejnej. Coś co jest może drogim odpadem do zagospodarowania, nie jest wcale odpadem znaczącym. A szanse dla biznesu są nieraz ukryte w zupełnie nieoczywistych miejscach.

Jak sprawdzić, że dane wdrożenie przynosi efekt?

Małgorzata Greszta: Tu dochodzimy do ostatniego z pięciu sygnałów zmian, które z pewnością ukształtują rok 2026. Mierzenie GOZ. Mamy wskaźniki europejskie, które są barometrem GOZ na poziomie krajowym. Natomiast w 2025 r. dostaliśmy dużo narzędzi do mierzenia gospodarki obiegu zamkniętego z perspektywy biznesu. Pozwalają one bardzo kompleksowo badać zmianę poziomu cyrkularności w firmie. Opublikowano m.in. normę ISO 59 020. W marcu 2025 r. na polskim podwórku pojawił się przegląd mierników GOZ, wraz z zakresem ich zastosowania, publikacja „Narzędzia GOZ dla biznesu. Jak mierzyć efektywność transformacji GOZ w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego?” Platformy GOZ 2030. Dalej, dokument o globalnym zasięgu, to GCP, czyli Global Circularity Protocol, ogłoszony na konferencji klimatycznej (COP30) przez World Business Council for Sustainable Development. Samo wniesienie tego tematu na agendę największego multilateralnego spotkania na świecie świadczy o coraz większym jego znaczeniu. Światowy biznes myśli, jak zaplanować, zmierzyć, przeprowadzić i komunikować transformację GOZ. Oczywiście mierzyliśmy to już wcześniej, ale teraz wkraczamy na nowy poziom zrozumienia.

A co zmierzyliśmy do tej pory? Jak obecnie wygląda cyrkularność na świecie i w Polsce?

Małgorzata Greszta: Globalnie warto śledzić Circularity Gap Report, wydawany od kilku lat przez Deloitte. Światowy wskaźnik cyrkularności spada – wyniósł 6,9 %. Spośród 11 głównych wskaźników nie zrealizowaliśmy ani jednego. Choć wykorzystujemy więcej surowców wtórnych (7,3 mld ton w 2021 r. względem 7,1 mld ton w 2018), ale znacznie szybciej powiększamy konsumpcję surowców ogółem.
Jeśli chodzi o rankingi europejskie, ślad materiałowy to 13,7 ton per capita (2024 r.), przy czym Polska w ogólnych zestawieniach jest pośrodku stawki (15 ton per capita). Warto jednak spojrzeć na wskaźnik ekoinnowacyjności, gdzie niestety jesteśmy na trzecim miejscu od końca w Unii Europejskiej. Co to oznacza? Mamy sporo pomysłów startupowych, ale brakuje wsparcia na etapie wczesnej komercjalizacji. Co gorsza, nasze dane pokazują, że wciąż koncentrujemy się na końcu cyklu. Tymczasem ilość odpadów na mieszkańca w Polsce konsekwentnie rośnie, tym ważniejsze jest więc przekierowanie energii na redukcję ilości powstających odpadów. Światowi liderzy ruszają tą drogą, dostrzegając w cyrkularności nowe szanse. Na tych możliwościach koncentrujemy się też na polskim rynku, co wybrzmi m.in. podczas III Kongresu GOZ 2030.