Inwentaryzacja dendrologiczna to nie plan wycinki. Ekspert wyjaśnia, jak robić ją dobrze

W praktyce samorządowej inwentaryzacja dendrologiczna często sprowadzana jest do obowiązkowego załącznika do dokumentacji inwestycyjnej. To błąd. Rzetelnie wykonane opracowanie stanowi podstawę dalszych analiz projektowych i środowiskowych, a w wielu przypadkach pozwala zachować więcej drzew, niż pierwotnie zakładano.

Temat inwentaryzacji dendrologicznej podjęto podczas konferencji „Zieleń i specjaliści”, którą zorganizowało Stowarzyszenie Architektury Krajobrazu, podczas targów Warsaw Garden Expo w Nadarzynie. Zaproszony ekspert – dr inż. Wojciech Bobek, architekt krajobrazu, dendrolog – zwrócił uwagę, że sama obecność dendrologa w terenie bywa mylnie kojarzona z planowaną wycinką. Tymczasem szczegółowa wiedza o stanie drzewostanu często prowadzi do zmiany decyzji i ograniczenia ingerencji w zieleń.

Czym nie jest inwentaryzacja dendrologiczna?

Jednym z najczęstszych problemów jest mylenie inwentaryzacji z innymi opracowaniami.
Tymczasem inwentaryzacja nie jest: 

• planem wycinki (zazwyczaj po to spisujemy żeby zachować),
• wyrokiem dla drzew,
• przeszkodą w inwestycji (raczej wszelkie zło z niewiedzy pochodzi),
• spisem rodzajów zieleni (żeby stwierdzić że coś się różni nie trzeba zliczać i opisywać wszystkiego),
• zestawieniem gatunków (chcemy wiedzieć co i ile mamy, ale także w jakim stanie).

Przygotowanie ma kluczowe znaczenie

Skuteczna inwentaryzacja zaczyna się jeszcze przed wyjściem w teren. Kluczowe jest więc precyzyjne określenie celu opracowania, ale także zrozumienie potrzeb inwestora lub JST, jak i realistyczne zaplanowanie terminu, uwzględniające sezonowość i warunki pogodowe.

Biologia nie podporządkowuje się harmonogramom inwestycyjnym – część cech drzew można ocenić tylko w określonych fazach rozwojowych.

Technologia zmienia standardy inwentaryzacji

Współczesna dendrologia coraz częściej sięga po zaawansowane źródła danych. Oprócz pracy terenowej wykorzystuje się m.in.:

• aktualne podkłady mapowe (najczęściej w skali 1:500),
• dane geodezyjne, przy czym drzewa wymagają dodatkowego, precyzyjnego namierzania,
• archiwalne zdjęcia lotnicze i wojskowe,
• dane LiDAR, które od 2020 r. są w Polsce szeroko dostępne i znacząco ułatwiają analizę terenu,
• specjalistyczne bazy i atlasy roślin, niezbędne przy rozpoznaniu gatunkowym.

Inwentaryzacja ogólna i szczegółowa – dwa różne cele

Ekspert podkreślał, że w zależności od potrzeb inwestycji stosuje się różne typy opracowań.

Inwentaryzacja ogólna sprawdza się na etapie wstępnych analiz. Pozwala szybko ocenić skalę drzewostanu i przygotować czytelne zestawienia. Sprawny zespół jest w stanie zinwentaryzować nawet kilka tysięcy drzew w ciągu jednego dnia.

Inwentaryzacja szczegółowa to z kolei dokument składający się z tabeli, opisu i mapy. Wymaga precyzyjnego rozpoznania gatunkowego (obowiązek ustawowy), dokładnych pomiarów obwodów pni i powierzchni krzewów, czytelnej grafiki, dostosowanej do odbiorcy dokumentu.

Błędy w oznaczeniu gatunku mogą mieć bezpośrednie konsekwencje finansowe, m.in. przy naliczaniu opłat za usunięcie drzew.

Organizacja pracy i odpowiedzialność autora

Przy dużych terenach kluczowe znaczenie ma podział obszaru na strefy oraz konsekwentna numeracja drzew. Dokumentacja musi być zrozumiała nie tylko dla autora, ale także dla projektantów, urzędników i wykonawców.

Coraz częściej stosuje się narzędzia cyfrowe: GPS, dyktowanie danych głosowo czy w pełni elektroniczne bazy, które umożliwiają szybkie wyszukiwanie informacji (np. po numerze drzewa).

„Widzę i opisuję” – zasada od której należy zacząć

Podstawową regułą inwentaryzacji dendrologicznej pozostaje rzetelność. Dokumentacja powinna odzwierciedlać stan faktyczny, a nie oczekiwania inwestora czy założenia projektowe. To szczególnie istotne w kontekście kontroli, odwołań i sporów administracyjnych. – Jeśli nie wiedzą Państwo od czego zacząć inwentaryzację, wystarczy sięgnąć do inwokacji “Pana Tadeusza” – “widzę i opisuję” – nie zmyślam. – wskazał Bobek.

Dobrze wykonana inwentaryzacja to nie tylko narzędzie planistyczne, ale także element zabezpieczający interes JST i realnie wspierający ochronę zieleni.