Nowy model ROP. Stanowisko strony samorządowej KWRiST

Nowe założenia obejmują m.in.:

• powierzenie roli administratora systemu Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska,
• ekomodulację opłat zależnych od zastosowanych opakowań oraz
• zwiększenie odpowiedzialności gmin za odbiór i zagospodarowanie odpadów.

Kluczową zmianą jest także podział środków na trzy główne strumienie finansowe: dla gmin, instalacji przetwarzania odpadów oraz recyklerów.

Opinia samorządów 

Jak zauważa Unia Metropolii Polskich zgodnie z opinią strony samorządowej, przedstawiony model jest innowacyjny, sprawiedliwy społecznie oraz dostosowany do polskich realiów. Dzięki temu rozwiązaniu, producenci będą ponosić większą odpowiedzialność za odpady, a koszty związane z recyklingiem nie obciążą już całego społeczeństwa. W opinii samorządów, nowy system ROP stanowi krok ku ekologicznej przyszłości, w której producenci odpowiadają za swoje produkty przez cały ich cykl życia. W opinii strony samorządowej to sprawiedliwe, proekologiczne i efektywne rozwiązanie, które w dłuższej perspektywie umożliwi rozwój sektora recyklingu i skuteczne zarządzanie odpadami w Polsce.

Projekt nie zakłada centralizacji

Ważne jest, by podkreślić, że projekt Ministerstwa nie wiąże się z centralizacją systemu, jak sugerują niektóre organizacje producenckie. Polska wersja systemu, w przeciwieństwie do rozwiązań węgierskich, zachowuje odpowiedzialność samorządów za gospodarkę odpadami, co zapewnia decentralizację oraz lepszą współpracę z lokalnymi władzami. Ponadto, opłata wprowadzona w ramach systemu ROP nie jest “fiskalna” ani “parapodatkiem”. Jest to opłata uzależniona od rzeczywistych kosztów związanych z przetwarzaniem odpadów, co ma na celu efektywne zarządzanie systemem.

Apel o kontynuację prac legislacyjnych

Strona samorządowa, wyrażając poparcie dla założeń przedstawionych przez Ministerstwo, apeluje o kontynuację prac legislacyjnych, które umożliwią jak najszybsze wdrożenie nowego modelu w praktyce. Samorządy proszą także o włączenie do porządku obrad marcowego posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego informacji na temat założeń do projektu systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta.

“STANOWISKO STRONY SAMORZĄDOWEJ KWRiST
W SPRAWIE OGÓLNYCH ZAŁOŻEŃ NOWEGO MODELU ROP PRZEDSTAWIONYCH PRZEZ
MINISTERSTWO KLIMATU I ŚRODOWISKA

Strona samorządowa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego wyraża poparcie dla ogólnych założeń nowego modelu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), które przedstawiła Pani Minister Anita Sowińska. Zgodnie z informacją model ten zakłada m.in.:
a) powierzenie roli operatora systemu ROP Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej;
b) pobór wkładów finansowych producentów w formule opłaty publicznoprawnej, przekazywanej na rachunek NFOŚiGW – wyodrębnienie od środków budżetowych w celu zapewnienia zamkniętego obiegu finansowego;
c) określenie wysokości opłaty w drodze rozporządzenia MKiŚ z uwzględnieniem ekomodulacji;
d) zachowanie odpowiedzialności organizacyjnej gmin za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych;
e) podział uzyskanych środków na trzy podstawowe strumienie finansowania:
   ➢ gminy – uboczny strumień rekompensaty za koszty utrzymania systemu odbierania opakowaniowych odpadów komunalnych oraz główny strumień uzależniony od masy odebranych odpadów i osiąganej efektywności systemu;
   ➢ instalacje przetwarzania – finansowanie uzależnione od masy odpadów opakowaniowych poddanych sortowaniu i przekazanych do recyklingu (zastępujący w praktyce istniejący system DPR i EDPR);
   ➢ instalacje recyklingu odpadów o negatywnej wartości rynkowej (w praktyce: tworzyw
sztucznych) – finansowanie uzależnione od masy odpadów poddanych recyklingowi.

Pragniemy podkreślić, że powyższe założenia każą ocenić model MKiŚ jako innowacyjny na tle rozwiązań europejskich, a przede wszystkim jako rozwiązanie sprawiedliwe społecznie. Model ten uwzględnia polską specyfikę zarówno, gdy chodzi o rozwiązania ustrojowe dotyczące samorządu terytorialnego jak i rozwiązania prawne w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi oraz ochrony środowiska. Realizuje on wreszcie unijną i traktatową zasadę „zanieczyszczający płaci”, która dotąd w Polsce w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi funkcjonowała w znikomym stopniu. Dotychczasowe polskie rozwiązania prawne niesprawiedliwie minimalizują koszty wprowadzających produkty w opakowaniach, obciążając nimi całe społeczeństwo i naszych mieszkańców.

Z informacji przedstawionych przez Resort wynika, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeanalizowało wszystkie modele ROP w całej Unii Europejskiej i na tej podstawie wybrało model optymalny dla Polski eliminując błędy poprzednio wprowadzonych systemów. Należy przypomnieć, że w Europie zachodniej systemy ROP wprowadzone były przed 20-30 laty, w innej sytuacji systemów gospodarowania odpadami. Nie należy więc ich bezrefleksyjnie kopiować, lecz dostosować do uwarunkowań polskich, eliminując występujące także w państwach „starej Unii” błędy.  Przykładem tych ostatnich jest Szwecja, która wprowadza zmiany w systemie ROP, dążąc do bardziej efektywnego zarządzania odpadami poprzez zwiększenie odpowiedzialności producentów i lepszą współpracę z gminami. Wcześniejsze poleganie przez Szwedów na prywatnych podmiotach w ramach ROP nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.

Nie jest więc prawdą prezentowana przez organizacje producenckie narracja, że powyższy model Ministerstwa Klimatu i Środowiska opiera się na rozwiązaniach węgierskich, a jako taki jest korupcjogenny i oparty o rozwiązania gospodarki centralnie planowanej. Polski i węgierski system są zdecydowanie inaczej zbudowane; różnice zaczynają się od samego podziału administracyjnego, a kończą na innych rolach kluczowych uczestników systemu (administracji centralnej, samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców) Model węgierski polega na upaństwowieniu i scentralizowaniu całego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Natomiast model polski przedstawiony przez Ministerstwo zakłada zachowanie odpowiedzialności organizacyjnej gmin za odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych. Próby zrównywania polskiego systemu ROP z systemem węgierskim są zatem manipulacją oraz mają na celu wprowadzenie w błąd uczestników procesu legislacyjnego.

Podobnie, za nieprawdziwy zarzut należy uznać określanie modelu MKiŚ jako model „fiskalny”, wprowadzający „parapodatek”. Przede wszystkim należy podkreślić, że odpowiedzialność finansowa jest wpisana w unijną definicję systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Natomiast przedstawiony polski model zakłada istnienie opłaty uzależnionej od rzeczywiście zastosowanego opakowania (ekomodulacja) oraz rzeczywistych kosztów systemów gminnych (zasada kosztu netto). Stawki opłat obliczane mają być przez Instytut Ochrony Środowiska na podstawie informacji o kosztach systemu pochodzących z konkurencyjnych przetargów. Obliczenia IOŚ mają być przekazywane do Ministerstwa, które na podstawie rozporządzenia zakomunikuje stawki uczestnikom rynku. Jasnym jest więc, że opłata ROP nie będzie podatkiem, ani „parapodatkiem”, lecz realizacją modelu finansowego – nie mylić z „fiskalnym”.

Model MKIŚ pozwala na domkniecie luki inwestycyjnej w Polsce poprzez rozwój tych elementów łańcucha wartości, których w istocie brakuje do skutecznego recyklingu, a więc skutecznych instalacji do sortowania oraz recyklerów. Przyjęcie w przedstawionym modelu pełnienia funkcji operatora oraz regulatora przyszłego systemu ROP przez podmioty publiczne gwarantuje powszechność, uczciwość oraz transparentność działania całego systemu pozostawiając zdecentralizowane i rynkowe systemy gospodarki odpadami komunalnymi w gminach. Takie rozwiązanie stworzy solidne fundamenty dla sprawnego zarządzania gospodarką odpadami, jednocześnie umożliwiając skuteczną realizację celów środowiskowych. Model MKiŚ jest zatem modelem prośrodowiskowym, uwzględniającym ekomodulację, zmniejszenie ilości opakowań oraz wzrost osiąganych poziomów recyklingu, a także ograniczenie ponoszonych kosztów przez mieszkańców naszych wspólnot.

Wyrażając poparcie dla kierunków prac legislacyjnych przedstawionych przez Resort, prosimy o włączenie do porządku obrad marcowego posiedzenia plenarnego KWRiST informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska na temat założeń do projektu systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta.

Współprzewodniczący KWRiST
Arkadiusz Chęciński
Prezydent Sosnowca”