Choć biogazownie i biometanownie są instalacjami, które mogą znacząco przyczynić się do poprawy jakości życia społeczeństwa oraz bezpieczeństwa energetycznego danego przedsiębiorstwa lub obszaru, to niestety w Polsce cały czas czekamy na pierwszy metr sześcienny wytworzonego biometanu. Warto więc wskazać te najważniejsze korzyści i zasadnicze przeszkody w ich budowie.

W ostatnich latach coraz więcej mówi się o konieczności rozwoju odnawialnych źródeł energii. Pytając o ich rodzaje, najczęściej wymienia się fotowoltaikę czy energetykę wiatrową, które znacząco zyskują na znaczeniu. Coraz więcej uwagi poświęca się również takim instalacjom jak biogazownie i biometanownie, choć ich rozwój w Polsce nie jest tak dynamiczny, jak można by się było tego spodziewać, skoro cały czas czekamy na pierwszy m3 wytworzonego biometanu. 

Mimo wielu zalet, wokół omawianych inwestycji narosło również sporo obaw związanych z ich wpływem na środowisko oraz zdrowie mieszkańców zamieszkujących pobliskie tereny. Obawy należy oczywiście identyfikować i o nich rozmawiać, ponieważ prawie zawsze w wyniku konsultacji oraz mediacji można wypracować rozwiązanie, które będzie satysfakcjonujące dla każdej ze stron. Funkcjonowanie biogazowni i biometanowni jest jednak jednym z najlepszych sposobów pozyskiwania energii w kontekście przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Rozmawiając o biogazie i biometanie w trakcie konsultacji czy mediacji, często wskazywane są korzyści dla środowiska oraz gospodarki, które obejmują m.in. redukcję gazów cieplarnianych czy stabilizację sieci elektroenergetycznej. Warto jednak przyjrzeć się również konkretnym korzyściom, które bezpośrednio dotyczą społeczności mieszkającej w okolicy planowanej inwestycji. Korzyściom w kontekście zarówno produkcji energii, jak i zagospodarowania odpadów ulegających biodegradacji.

Poprawa stanu środowiska naturalnego

Bez wątpienia gospodarka odpadami stanowi jedno z największych wyzwań w XXI wieku dla każdej z gmin. Szczególną rolę odgrywają odpady ulegające biodegradacji, pochodzące z sektora zarówno komunalnego, przemysłowego, jak i rolno-spożywczego. Lokalne zagospodarowanie odpadów w biogazowniach i w biometanowniach stanowi efektywny sposób na ich przetwarzanie. Lokalizacja biogazowni blisko źródeł wytwarzania odpadów pozwala na ograniczenie emisji związanych z ich składowaniem czy transportem. Jest to niezwykle ważne, ponieważ często słyszy się o transporcie odpadów (również komunalnych) na znaczne odległości, np. w sytuacji, kiedy brak jest w pobliżu instalacji, które by je mogły zagospodarować. Dobrym przykładem jest również rozwój biogazowni przy mleczarniach i gorzelniach, gdzie odnawialna energia pochodzi z biomasy wytwarzanej na terenie zakładu.

Biogazownie i biometanownie są często wskazywane błędnie jako instalacje pogarszające jakość powietrza w okolicy. Źródłem nieprzyjemnych zapachów może być przede wszystkim nieprawidłowe składowanie odpadów. Poprawa jakości powietrza w sąsiedztwie biogazowni czy biometanowni jest kluczowym aspektem zdrowia mieszkańców. Z tego względu należy zadbać o prawidłowy przebieg procesu fermentacji metanowej, aby nie dochodziło do emisji odorów z terenu instalacji. Planowanie lokalizacji inwestycji z uwzględnieniem odległości od zabudowań mieszkalnych oraz korzystanie z problematycznych odpadów znajdujących się w sąsiedztwie instalacji może przyczynić się do poprawy stanu środowiska na danym obszarze.

Większość biogazowni rolniczych oraz komunalnych oferuje poferment lub kompost jako wartościowy nawóz lub środek poprawiający właściwości gleby. Jego cena kształtuje się przykładowo na poziomie 10-50 zł za tonę. W przypadku biogazowni komunalnych niewielkie ilości często można pozyskać bez opłat. To rozwiązanie pozwala mieszkańcom na korzystanie z omawianego produktu, dzięki czemu wspierają lokalną gospodarkę i dbają o środowisko.

Szansa na rozwój gminy

Rozwój lokalnej gospodarki dzięki biogazowniom i biometanowniom ma coraz większe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju regionów. Omawiane instalacje pozwalają na wykorzystanie różnorodnych substratów organicznych, co nie tylko redukuje ilość odpadów trafiających na składowiska, ale także generuje energię. Produkcja biogazu i biometanu sprzyja uniezależnieniu się od importowanych źródeł energii oraz tworzy nowe miejsca pracy w zakresie m.in. budowy, obsługi i naprawy tych instalacji. W dłuższej perspektywie rozwój tego sektora sprzyja również rozwojowi rolnictwa i wspiera lokalnych producentów.

Tworzenie rynków zbytu substratów wykorzystywanych do produkcji biogazu i biometanu odgrywa kluczową rolę w rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii. Stabilne i atrakcyjne rynki zapewniają rolnikom, przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym motywację do zbierania i pozyskiwania biomasy, takiej jak obornik, resztki roślinne czy inne odpady organiczne, które zostaną przetworzone w wyniku procesu fermentacji metanowej. Wzrost popytu na substraty sprzyja rozwojowi infrastruktury i technologii na danym obszarze. Pozwoli to również zdywersyfikować źródła przychodów dla wielu interesariuszy.

Czas na innowację! 

Wprowadzanie nowoczesnych rozwiązań, takich jak zaawansowane układy fermentacyjne, technologie oczyszczania biogazu czy systemy magazynowania energii, pozwala na optymalizację procesu produkcji i minimalizację kosztów. Innowacje w zakresie integracji biogazowni z innymi źródłami energii, a także rozwój technologii produkcji biogazu i biometanu umożliwiają uzyskanie wysokiej jakości biopaliwa, które może być wykorzystywane jako przyjazny środowisku odpowiednik gazu ziemnego. 

Jedna inwestycja w odnawialne źródło energii może być początkiem systematycznego rozwoju technologii i innowacji na danym obszarze. Przykładem jest biogazownia w Przybrodzie, z której wytworzone ciepło jest dostarczane do okolicznych domów. Działanie to pozwoliło też zredukować emisje związane z przetwarzaniem paliw kopalnych oraz ograniczyć koszty ich zakupu.

Głównym celem budowy biogazowni i biometanowni jest produkcja biopaliw, które mogą być przetworzone na różne rodzaje energii. W zależności od przeznaczenia omawiane paliwa mogą być wykorzystane m.in. do produkcji energii elektrycznej czy ciepła lub w transporcie (BioCNG i BioLNG). Rozwiązania oparte na wykorzystaniu BioCNG i BioLNG w transporcie nie tylko zyskują na znaczeniu w wielu miastach Europy, ale również budzą zainteresowanie przewoźników na międzynarodowych trasach. 

Z inwestycji płyną podatki

Wzmocnienie lokalnej niezależności energetycznej poprzez rozwój biogazowni i biometanowni stanowi istotny krok w kierunku zrównoważonej gospodarki energetycznej. Lokalna produkcja biogazu i biometanu przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego, tworząc źródła energii na miejscu i minimalizując straty przesyłowe. Wsparcie rozwoju technologicznego w tym sektorze wpływa na zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w miksie energetycznym oraz na realizację celów związanych z dekarbonizacją gospodarki. W efekcie inwestycje w biogazownie i biometanownie wpisują się w strategię zrównoważonego rozwoju i transformacji energetycznej kraju.

Wpływy z podatków wynikających z funkcjonowania biogazowni i biometanowni odgrywają istotną rolę w finansowaniu lokalnych przedsięwzięć. Podatki związane z tego typu inwestycją, np. od nieruchomości czy od działalności gospodarczej, przyczyniają się do zwiększenia dochodów gmin. Wpływy te mogą być wykorzystywane na rozwój infrastruktury, wsparcie lokalnej przedsiębiorczości czy poprawę jakości życia mieszkańców. Jednocześnie rozwój sektora biogazowego wpływa na wzrost zrównoważonego rozwoju regionów, co przekłada się również na korzyści finansowe dla samorządów.

Mieszkańcy muszą poznać korzyści

Biogazownie i biometanownie przynoszą liczne korzyści dla społeczeństwa, m.in. poprzez promowanie odnawialnych źródeł energii i redukcję emisji gazów cieplarnianych. Ich działalność wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym, wykorzystując odpady organiczne do produkcji energii i nawozów. Ponadto funkcjonowanie tych instalacji zwiększa lokalne miejsca pracy i sprzyja zrównoważonemu rozwojowi. W efekcie społeczeństwo korzysta z czystszej energii, co przekłada się na poprawę jakości życia i ochronę środowiska. 

Rynek biogazu rozwija się systematycznie, jednak tempo rozwoju pozostawia wiele do życzenia. W najbliższym czasie spodziewać się można znacznego wzrostu liczby biogazowni komunalnych, przetwarzających selektywnie zebrane bioodpady czy osady ściekowe. Podejmowane są też liczne działania zmierzające do budowy biometanowni, jednak napotykają one na liczne problemy, związane nie tylko z warunkami przyłączenia do sieci. To właśnie aspekty społeczne często są kluczowe w kontekście powodzenia inwestycji. Z tego względu istotne będzie prowadzenie dialogu z lokalnymi społecznościami, który pozwoli na rozwój kolejnych biogazowni i biometanowni w Polsce. 

prof. dr hab. inż. Wojciech Czekała
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu