Gminy wobec tekstylnej zmiany
Unijne przepisy mają sprawić, że producenci tekstyliów przejmą większą część kosztów zbiórki, sortowania i zagospodarowania odpadów. Dla gmin może to oznaczać realne odciążenie, ale tylko wtedy, gdy polska ustawa jasno podzieli obowiązki, zagwarantuje finansowanie i uwzględni różnice między samorządami. Bez takich rozwiązań nowe zasady mogą pozostać słusznym założeniem, którego koszty i ryzyko ponownie spadną na mieszkańców oraz gminy.
Dyrektywa (UE) 2025/1892, zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów, opiera się na prostym założeniu: większa odpowiedzialność za odpady powinna spoczywać na producentach, a nie na mieszkańcach i gminach. Zasada „zanieczyszczający płaci” ma więc przestać być jedynie deklaracją i stać się rzeczywistym mechanizmem finansowania systemu. Gospodarka o obiegu zamkniętym ma wreszcie działać w praktyce.
Kierunek zmian jest słuszny. Problem pojawia się wtedy, gdy unijne założenia trzeba przełożyć na codzienne funkcjonowanie polskich samorządów. Gminy odpowiadają za organizację odbioru odpadów, dostępność usług, wymagane poziomy selektywnej zbiórki i wysokość opłat ponoszonych przez mieszkańców. Jednocześnie nie mają wpływu na to, jakie produkty, w jakiej ilości i jakiej jakości trafiają na rynek, a później stają się odpadem.
Dyrektywa zakłada, że jednostki samorządu terytorialnego staną się partnerami sprawnie działającego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Aby tak się stało, przepisy krajowe muszą dać im realne narzędzia, a nie tylko dopisać kolejne obowiązki. Potrzebne są jasne zasady współpracy z producentami i reprezentującymi ich organizacjami, przejrzysty przepływ środków oraz możliwość skutecznego dochodzenia należnych gminom pieniędzy.
