W ostatnich latach magazynowanie energii elektrycznej stało się jednym z głównych tematów transformacji energetycznej. Znacznie mniej uwagi poświęca się jednak magazynom ciepła, mimo że właśnie one mogą odegrać kluczową rolę w funkcjonowaniu nowoczesnych systemów energetycznych. W praktyce to właśnie ciepłownictwo systemowe dysponuje dziś największym potencjałem do zagospodarowania nadwyżek energii z OZE poprzez rozwiązania typu power-to-heat oraz współpracę z wielkoskalowymi pompami ciepła, kogeneracją czy instalacjami odzysku ciepła odpadowego.

Zalety magazynów ciepła

Magazyny ciepła zwiększają elastyczność systemów ciepłowniczych i pozwalają bilansować zmienne zapotrzebowanie na ciepło w skali zarówno dobowej, jak i sezonowej. Dzięki nim możliwe staje się magazynowanie nadwyżek energii produkowanej przez farmy fotowoltaiczne lub wiatrowe w momentach niskiego zapotrzebowania na energię elektryczną. To z kolei ogranicza konieczność nierynkowego redysponowania OZE i poprawia stabilność krajowego systemu elektroenergetycznego.

W praktyce oznacza to, że magazyny ciepła stają się nie tylko elementem transformacji energetycznej, ale również istotnym narzędziem zwiększania bezpieczeństwa energetycznego miast.

Technologia jest dostępna już dziś. Funkcjonują zarówno krótkoterminowe magazyny dobowe współpracujące z kogeneracją i pompami ciepła, jak i magazyny sezonowe pozwalające przechowywać energię przez wiele miesięcy. Coraz bardziej rozwijane są również rozwiązania integrujące magazyny ciepła z instalacjami OZE, ciepłem odpadowym czy systemami chłodniczymi.

Bariery regulacyjne

Jedną z podstawowych barier pozostaje brak kompleksowych definicji i regulacji dotyczących magazynowania ciepła w polskim prawie energetycznym. Projekt ustawy deregulacyjnej UDER92 wprowadza wprawdzie definicję magazynu ciepła lub chłodu jako instalacji służącej do przechowywania energii cieplnej w celu późniejszego wykorzystania, jednak branża wskazuje, że to zdecydowanie za mało. Konieczne jest bowiem również zdefiniowanie samej działalności gospodarczej polegającej na magazynowaniu ciepła, co umożliwiłoby prawidłowe funkcjonowanie takich instalacji w systemie regulacyjnym oraz taryfowym.

Obecny model taryfowania ciepła systemowego praktycznie nie uwzględnia nowych technologii. Branża od dawna podkreśla, że system regulacyjny, funkcjonujący od niemal 27 lat, nie odpowiada realiom współczesnej transformacji energetycznej. Dotyczy to zarówno magazynów ciepła, jak i kotłów elektrodowych, wielkoskalowych pomp ciepła czy integracji sektorowej.

Drugą fundamentalną barierą jest finansowanie inwestycji. Magazyny ciepła należą do inwestycji kapitałochłonnych, a przedsiębiorstwa ciepłownicze – szczególnie małe i średnie – mają coraz większe problemy z pozyskiwaniem finansowania zewnętrznego. Banki oczekują odpowiednich zabezpieczeń, stabilnych regulacji i przewidywalności przychodów. Tymczasem sektor funkcjonuje dziś w warunkach dużej niepewności regulacyjnej oraz ograniczonej rentowności.

Pozytywnym sygnałem jest przygotowanie przez NFOŚiGW programu „Magazyny ciepła w ciepłownictwie systemowym – pilotaż”. Jednak skala potrzeb inwestycyjnych jest znacznie większa. Według branży konieczne jest zwiększenie intensywności pomocy publicznej dla inwestycji transformacyjnych nawet do poziomu 60%, a także rozszerzenie możliwości finansowania magazynów ciepła bez konieczności skomplikowanych procedur notyfikacyjnych wynikających z unijnych regulacji GBER.

Ważnym wyzwaniem pozostaje również integracja magazynów ciepła z systemem elektroenergetycznym. Rozwój odnawialnych źródeł energii powoduje coraz częstsze występowanie nadwyżek energii elektrycznej w określonych godzinach doby. Ciepłownictwo systemowe mogłoby pełnić funkcję elastycznego odbiorcy tej energii, jednak wymaga to odpowiednich mechanizmów taryfowych oraz zmian legislacyjnych.

Bez rozwiązania tych problemów transformacja ciepłownictwa będzie przebiegała znacznie wolniej. Sektor nie potrzebuje dziś kolejnych deklaracji o konieczności dekarbonizacji. Potrzebuje stabilnych zasad inwestowania, szybszych procedur administracyjnych, nowych modeli taryfowych oraz spójnych regulacji wspierających współpracę między sektorami energii elektrycznej i ciepła systemowego.

Jacek Szymczak

prezes Izby Gospodarczej Ciepłownictwo Polskie