Rośliny inwazyjne w ogrodach – estetyka kontra odpowiedzialność

Z doświadczenia eksperta wynika, że większość odmian albo gatunków, które obecnie są wprowadzane do polskich ogrodów, jest pochodzenia obcego. – Zdarza się, że są to gatunki inwazyjne, szybko się rozprzestrzeniające, przez co zagrażają naszemu biosystemowi – zwrócił uwagę w rozmowie z PAP dr inż. Krzysztof Palot z Centrum Edukacji Przyrodniczej Marcelin Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Czym są rośliny inwazyjne?

Jak przypomniał, inwazyjność nie zależy od rejonu pochodzenia, ale charakteru – to termin obejmujący obce gatunki roślin, które w warunkach naturalnych szybko się rozrastają, rozmnażają, przemieszczają na większe obszary, zabierając wodę, składniki pokarmowe czy światło tym mniej „przebojowym”. Rośliny inwazyjne są więc dużo bardziej konkurencyjne w stosunku do tych słabszych.

– Rodzime rośliny też mogą być posiadać cechy inwazyjne – to przykładowo brzoza brodawkowata – z tą różnicą, że rodzime gatunki nazywamy ekspansywnymi – zaznaczył ogrodnik.

Lista roślin, które mogą być problemem

Jednym z najbardziej widocznych w Polsce inwazyjnych gatunków jest oczywiście nawłoć kanadyjska. – Jest w sumie piękna i kolorowa w trakcie kwitnienia, ale bardzo inwazyjna. Innymi przykładami są: niecierpek, np. ten gruczołowaty albo drobnokwiatowy, rdestowiec japoński, barszcz Sosnowskiego (który może stanowić niebezpieczeństwo dla człowieka) albo bożodrzew gruczołowaty – ale to w ogóle jest roślina zakazana, której bez pozwolenia nie można uprawiać ani tym bardziej rozprzestrzeniać – opowiadał ogrodnik.

Wskazał też na popularne – zwłaszcza w ogródkach działkowych – drzewko sumak octowiec. – Podobnie jak bożodrzew, sumak octowiec rozprzestrzenia się odrostami korzeniowymi, które potrafią przemieszczać się nawet na kilkanaście metrów od rośliny matecznej. Może się więc zdarzyć, że u sąsiada, za płotem, pojawią się pączki, z których wyrośnie ta roślina. Zresztą nie bez powodu jest ona też nazywana „zemstą sąsiada” – sadzimy u siebie, a wyrasta obok. I nawet gdy u siebie ją zlikwidujemy, to obok trudno będzie to wyplewić – mówił Krzysztof Palot.

Problem większy niż rabata. Efekt domina w ekosystemie

Przypomniał też, że gatunki obce inwazyjnie nie tylko zakłócają rozrost rodzimym gatunkom, ale i wpływają na bioróżnorodność.

– Inwazyjność obcych roślin musimy powiązać nie tylko z florą, ale i fauną – i w ogóle z całym łańcuchem pokarmowym. Przecież jeśli dana roślina zniknie, a jest ona wyjątkowym pokarmem dla jakiegoś gatunku motyla, którego gąsienica tylko tam żeruje, to w tym momencie z biosystemu wypada też ten motyl. A potem również ptaki tracą pokarm i łańcuch zaczyna nam się zwyczajnie sypać – mówił.

Pytany z kolei o wpływ obcych gatunków na zapylacze, Krzysztof Palot wskazał na brak naukowej zgody w tym temacie, jednak przyznał, że rodzime rośliny są o tyle korzystniejsze, że zapylacze przenoszą dalej właśnie te gatunki, a nie te obce.

– Dlatego musimy znać się na roślinach, żeby świadomie nie wprowadzać gatunków ekspansywnych obcych. Zresztą zawsze będę podkreślał, że znajomość roślin to podstawowa rzecz, żeby je w ogóle zastosować. Stąd taka rola ogrodników czy architektów krajobrazu. Oczywiście, jeśli ktoś, kto sadzi sobie rośliny przy domu, czerpie wiedzę z internetu – to też jest w porządku, o ile zgłębia szczegóły, a nie tylko patrzy na wygląd zewnętrzny roślin – wskazał ekspert.

Pytany o ocenę stanu wiedzy polskich ogrodników-amatorów, ocenił go pół na pół.

Krzysztof Palot nawiązał też do coraz popularniejszego generowania projektów ogrodów przez narzędzia sztucznej inteligencji. – Jeśli jest to projekt tylko dla koncepcji, to można się na nim oprzeć. Ale często te projekty to prawdziwy miszmasz – jest ładnie, kolorowo, ale np. mamy obraz z kwitnącymi równocześnie gatunkami, które w rzeczywistości kwitną w różnych okresach roku. Niedawno sam widziałam na projekcie kwitnące jednocześnie wiosenne żonkile i hiacynty – z liliowcem, czyli typowo letnią rośliną. Przecież to nigdy nie będzie tak wyglądało, takie rysunki nie odzwierciedlają rzeczywistości. Stąd ta konieczność chociaż podstaw wiedzy w tym temacie – podsumował ogrodnik.