Sprawiedliwy czy parapodatkowy? Mamy pierwsze komentarze po projekcie ustawy wprowadzającej ROP!

Na polski ROP w opakowaniach rzeczywiście czekaliśmy bardzo długo. Po ponad roku intensywnych konsultacji, debat i uzgodnień Rządowe Centrum Legislacyjne opublikowało projekt Ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych przygotowanej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, która wprowadzi rozszerzoną odpowiedzialność producenta.

Co jest w tej ustawie najważniejsze? Pieniądze zebrane w systemie przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej mają trafić do gmin, instalacji komunalnych oraz recyklerów. Fundusz ma pobierać pieniądze od producentów wprowadzających produkty w opakowaniach. Jak duża będzie opłata? To będzie zależeć od tego, czy przedsiębiorcy postawią na ekoprojektowanie. Opakowania mniej szkodliwe dla środowiska zostaną objęte niższą opłatą.

Jak proponowane rozwiązania oceniają eksperci?

Samorządowcy i instalacje komunalne są za…

Małgorzatę Izdebską z ZMP cieszy kilka rzeczy. Jest to chociażby obsadzenie w roli operatora sytemu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wybór publicznego podmiotu do tej roli ocenia jako dobry z punktu widzenia samorządów. Przy określaniu stawek opłaty produktowej NFOŚiGW ma współpracować z Instytutem Ochrony Środowiska – Państwowym Instytutem Badawczym. 

Izdebską cieszą także plany powołania “Rady ROP”, która (wg projektu ustawy) ma mieć wpływ m.in. na określanie stawek opłaty opakowaniowej oraz opracowywanie “standardów edukacji ekologicznej”. W jej skład mają wejść przedstawiciele wszystkich interesariuszy systemu, w tym samorządów oraz producentów wprowadzających produkty w opakowaniach. 

Zdaniem ekspertki najważniejsze jest jednak, że długofalowo projekt może przyczynić się do ograniczenia ogólnej ilości odpadów. Wpływ na to ma mieć wymuszanie ekoprojektowania, które zagwarantuje producentom niższe stawki opłaty opakowaniowej. Z kolei instalacjom komunalnym i recyklerom ułatwi przetworzenie odpadów na surowce. Izdebska liczy na to, że w dłuższej perspektywie taki scenariusz pomoże gminom w zmniejszeniu lub uniknięciu kar za nieosiąganie poziomów recyklingu.

– Bardzo dobrze, że taka regulacja się pojawiła, jednak moim zdaniem kolejność powinna być odwrotna. Najpierw powinniśmy wprowadzić ROP, a dopiero później system kaucyjny, który znacząco uszczupli budżety instalacji komunalnych – dodaje Tomasz Kasprzyk, prezes zarządu PGO w Promniku, czyli właśnie instalacji przetwarzania odpadów.

…producenci wręcz przeciwnie

“Zaskoczenia nie ma” – skomentował gorzko dr Andrzej Gantner, Wiceprezes Zarządu Polskiej Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców po zapoznaniu się z zapisami projektu ustawy. Jego zdaniem po ośmiu miesiącach oczekiwania zobaczyliśmy projekt “biurokratyczno–fiskalnego modelu ROP”. Co to oznacza? Gantner punktuje przede wszystkim obsadzenie NFOŚiGW w roli jedynego operatora systemu, a IOŚ–PIB w roli doradczej; taką decyzję nazywa “nacjonalizacją” gospodarki odpadami opakowaniowymi. 

– W takim systemie nazywamy opłatę opakowaniową podatkiem, ponieważ wprowadzający nie będą mieli najmniejszego wpływu na to, jak będą wydawane środki zebrane w systemie – komentuje Andrzej Gantner. Zauważa, że z kolei NFOŚiGW nie ograniczy się tylko do zbierania pieniędzy, ale ma “aktywnie wpływać” na funkcjonowanie gmin, sortowni, recyklerów, a wreszcie też producentów.

Obaw ciąg dalszy

Fundusz ma spełniać także podobną funkcję, jak prywatny podmiot, który zarządza systemem czeskim. W sytuacji, kiedy wartość określonego strumienia surowców znacząco spada (tak dzieje się często np. z cenami tworzyw sztucznych – silnie zależnych od cen ropy), operator systemu aktywnie wspiera recyklerów, by utrzymać ich na rynku. Samo rozwiązanie cieszy Andrzeja Gantnera, jednak ma on obawy, czy NFOŚiGW będzie w stanie szybko reagować na dynamicznie zmieniające się ceny surowców. – Biorąc pod uwagę procedury biurokratyczne i czas reakcji państwowych podmiotów, recyklerzy mogą mieć poważny problem z wykorzystaniem tego mechanizmu – mówi Gantner. 

Jaki jest zatem wymarzony model ROP z perspektywy producentów wprowadzających produkty w opakowaniach? – Być może w Polsce powinien działać jeden operator systemu, tak jak w Czechach, jednak również u nas powinien to być prywatny podmiot, a sytuacja powinna wynikać z mechanizmów wolnorynkowych – uważa Andrzej Gantner. Jego zdaniem alternatywa zaproponowana przez MKiŚ, czyli model oparty na instytucjach państwowych, “uniemożliwia elastyczne i progospodarcze reagowanie na bieżące wyzwania gospodarki odpadami opakowaniowymi”.

Kształtem ustawy zaniepokojone są także organizacje odzysku odpadów opakowaniowych, które zgodnie z zapisami projektu mają zakończyć swoją dotychczasową działalność. – Wielka szkoda, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie wsłuchało się w głos Producentów, że obsadzenie w roli operatora systemu NFOŚiGW będzie równoznaczne ze stworzeniem systemu parapodatkowego – komentuje Jakub Tyczkowski, prezes REKOPOL Organizacji Odzysku Opakowań. Zauważa, że resort nie poszedł drogą “modeli opartych na doświadczeniach większości krajów UE, gdzie obowiązki przedsiębiorców realizowane są właśnie przez… przedsiębiorców”. Takie argumenty pojawiały się zresztą w dyskusjach z MKiŚ od wielu miesięcy; resort pozostał nieugięty.

Co wprowadza ustawa?

Jakie są podstawowe założenia dot. ROP w projekcie Ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych? Systemem ROP będzie zarządzał jeden, państwowy podmiot – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), co jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych przepisów. Dlaczego? Zastąpi on w tej roli organizacje odzysku opakowań, które po pierwszych dwóch latach od wejścia w życie systemu, zakończą działalność w dotychczasowym charakterze. Nowy system zakłada likwidację dotychczasowych organizacji odzysku oraz opłaty produktowej po dwuletnim okresie przejściowym, który ma się zakończyć 31 grudnia 2027 r.

Nowy model będzie oparty na opłacie opakowaniowej, którą “ponosić będzie producent za każdy kilogram opakowania”. Wysokość tej opłaty zostanie zróżnicowana, aby promować projektowanie opakowań łatwiejszych do recyklingu i bardziej ekologicznych. Fundusz będzie zbierał środki i dystrybuował je w formie rekompensat dla gmin, firm odbierających odpady, a także recyklerów.

Kontrowersje i konsultacje

Projekt wprowadza też szerszą definicję „producenta” – obejmującą każdego wytwórcę, importera lub dystrybutora, który udostępnia opakowania (wraz z produktem lub osobno) na terytorium Polski, bez względu na sposób sprzedaży

Producenci będą zobowiązani do wniesienia opłaty opakowaniowej za każdy kilogram wprowadzanego opakowania. Opłaty zostaną zróżnicowane w zależności od materiału i uwzględniają ekomodulację – niższe stawki zachęcą do użycia opakowań wielokrotnego użytku. Stawki zostaną ustalone przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska na podstawie kryteriów przygotowanych przez IOŚ-PIB. Opłaty będą wnoszone kwartalnie na konto właściwego marszałka województwa, który następnie przekaże je na rachunek NFOŚiGW (Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej).

Na szczegóły wciąż czekamy

Nie da się nie zauważyć, że projekt ustawy nie odpowiada na wszystkie nurtujące nas pytania, a w wielu przypadkach będziemy musieli zaczekać na rozporządzenia precyzujące jego zapisy. Wciąż nie wiemy na przykład, jak zostaną podzielone pieniądze, które mają trafić do gmin, instalacji komunalnych i recyklerów. Możemy sobie wyobrazić, że choć dotychczas te podmioty mówiły jednym głosem, na etapie podziału środków mogą mieć inne interesy. Na razie nie dowiemy się tego na pewno, bo podział środków ma być określony w drodze rozporządzenia.

Najbliższy okres przyniesie też odpowiedzi w innej ważnej sprawie. Po lekturze projektu ustawy dowiedzieliśmy się też, że czekamy na rozporządzenie w sprawie rodzajów odpadów opakowaniowych o ujemnej wartości rynkowej. 

Teraz jednak czas na konsultacje społeczne, które – niestety – będą trwały tylko do 3 września, a na dodatek przypadają na sezon urlopowy. 

Oto nowy projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych – do pobrania!

Tematyka ROP oraz systemu kaucyjnego będzie omawiana podczas Forum Recyklingu w Warszawie w dniach 1 – 2 października 2025.

Forum Recyklingu 2025 – spotkajmy się by działać!

W dniach 1-2 października 2025 r. w Warszawie, w Hotelu Airport Okęcie odbędzie się wyjątkowe wydarzenie: 

Forum Recyklingu 2025

Szczegóły i rejestracja na stronie forumrecyklingu.pl