System ETS: rząd ostrzega przed pomysłami PiS i miliardowymi stratami

Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta podkreślił w Brukseli, że jednostronne opuszczenie systemu ETS byłoby nie tylko politycznie trudne, ale przede wszystkim gospodarczo niekorzystne. W jego ocenie oznaczałoby to poważne zakłócenia w handlu z państwami Unii Europejskiej.

Polska eksportuje rocznie towary o wartości ok. 160 mld euro, z czego znacząca część pochodzi z sektorów objętych ETS – takich jak przemysł ciężki, energetyka czy produkcja materiałów budowlanych. Brak opłat za emisje CO₂ w Polsce mógłby skutkować wprowadzeniem mechanizmów wyrównawczych lub wręcz blokadą importu przez inne kraje UE.

W praktyce oznaczałoby to utratę konkurencyjności polskich firm oraz ryzyko ograniczenia dostępu do jednolitego rynku.

Miliardy z ETS dla budżetu i samorządów

System ETS to nie tylko koszt dla przedsiębiorstw, ale również istotne źródło dochodów państwa. Od początku jego funkcjonowania Polska uzyskała ok. 30 mld euro wpływów z aukcji uprawnień do emisji.W ostatnich latach roczne przychody z tego tytułu sięgały nawet 20–30 mld zł. Środki te są przeznaczane m.in. na:

• transformację energetyczną,
• rozwój odnawialnych źródeł energii,
• wsparcie efektywności energetycznej,
• inwestycje realizowane przez samorządy.

Wyjście z systemu oznaczałoby nie tylko utratę tych środków, ale także konieczność znalezienia alternatywnych źródeł finansowania modernizacji energetyki.

PiS: niższe rachunki bez ETS. Eksperci: to nierealne

Do debaty powróciły postulaty polityczne dotyczące opuszczenia ETS. Wiceprezes PiS Przemysław Czarnek zapowiedział złożenie projektu uchwały zobowiązującej rząd do przygotowania planu wyjścia z systemu w ciągu 14 dni.

Zdaniem polityków tej partii likwidacja ETS miałaby obniżyć ceny energii nawet o kilkadziesiąt procent. Takie tezy są jednak szeroko krytykowane przez ekspertów rynku energii.

Specjaliści wskazują, że ceny energii w Polsce wynikają przede wszystkim ze struktury wytwarzania opartej na węglu oraz kosztów modernizacji infrastruktury, a nie wyłącznie z systemu ETS. Co więcej, wyjście z systemu mogłoby skutkować dodatkowymi opłatami na granicach (np. w ramach mechanizmu CBAM), co finalnie podniosłoby koszty dla gospodarki.

Konsekwencje prawne i polityczne

Jak zaznaczył wiceminister Bolesta, jednostronne wyjście z ETS oznaczałoby również naruszenie zasad współpracy w ramach Unii Europejskiej. System jest integralną częścią unijnego prawa, a jego opuszczenie bez zgody wspólnoty byłoby bezprecedensowe.

Taki krok mógłby prowadzić do sporów prawnych z Komisją Europejską, a także osłabić pozycję negocjacyjną Polski w innych obszarach polityki unijnej.

ETS będzie rozwijany, nie likwidowany

Tymczasem Unia Europejska konsekwentnie rozwija system handlu emisjami. Na początku marca państwa członkowskie zatwierdziły nowy cel klimatyczny – redukcję emisji gazów cieplarnianych o 90 proc. do 2040 r. względem poziomu z 1990 r.

Jednocześnie zdecydowano o przesunięciu startu systemu ETS2, który obejmie transport i budownictwo – z 2027 na 2028 rok.

W ocenie przedstawicieli rządu oraz ekspertów oznacza to, że zamiast rozważać wyjście z systemu, Polska powinna skupić się na efektywnym wykorzystaniu dostępnych środków i przyspieszeniu transformacji energetycznej.