Inwestycje w energetyce przyspieszają. Stabilne i tańsze źródła energii mają wspierać konkurencyjność firm

O tym, jak połączyć konkurencyjność przemysłu z transformacją energetyczną, eksperci rozmawiali podczas debaty „Polska 2026. Horyzont zmian”, zorganizowanej przez Komisję Europejską, Parlament Europejski oraz agencję informacyjną Newseria.

Już w 2024 roku Mario Draghi w swoim raporcie wskazywał, że rosnące koszty energii stanowią jedno z kluczowych zagrożeń dla konkurencyjności europejskiej gospodarki, zwracając uwagę na utrzymującą się lukę cenową wobec USA. Szacował, że aby utrzymać zdolność konkurowania z globalnymi rywalami, Unia Europejska powinna zwiększyć poziom inwestycji o około 750–800 mld euro rocznie.

Energia atomowa i OZE jako filary niezależności

– Transformacja energetyczna ma sens tylko wówczas, gdy prowadzi do niezależności energetycznej, obniżenia finalnych cen za energię i budowy konkurencyjnej niezależnej europejskiej gospodarki. Cieszę się, że wreszcie w Brukseli nastąpiła refleksja, że powrócono do bezpiecznej energii atomowej. Mam nadzieję, że to spojrzenie się utrzyma, bo tylko obniżenie cen energii i budowanie wspólnego europejskiego rynku energii w 27 krajach członkowskich da możliwość konkurowania w gospodarce z takimi potęgami jak Chiny czy Stany Zjednoczone – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Borys Budka, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej, przedstawiciel Europejskiej Partii Ludowej.

W 2026 roku UE odpowiada na te wyzwania poprzez wdrażanie i rozwijanie działań w ramach polityki taniej energii, koncentrując się na stabilizacji cen oraz ograniczaniu obciążeń systemowych i fiskalnych. Komisja Europejska zachęca państwa członkowskie do wykorzystywania istniejących instrumentów, w tym redukcji opodatkowania energii elektrycznej, aby zmniejszyć presję kosztową na przemysł i odbiorców końcowych.

– Zmiana podejścia urzędników Unii Europejskiej jest już widoczna. Industrializacja, czyli rozbudowa przemysłu, to niezbędny warunek, by obywatele UE żyły lepiej, dostatniej i bezpiecznie. Bez silnego przemysłu nie da się budować bezpiecznej i silnej Europy – przekonuje Borys Budka. – Dzisiaj wielkim wyzwaniem dla całej Unii Europejskiej jest to, by rozwijać przemysł, który często jest dotknięty wysokimi cenami energii, dlatego tak ważne jest, by stawiać na źródła odnawialne i energetykę atomową.

Stabilność cen w obliczu wysokich kosztów inwestycji

– Tania i stabilna energia to pojęcie, które należy rozważać długoterminowo. Koszt energii to jest zarówno koszt inwestycji niezbędnych do tego, aby tę energię móc produkować, jak również potem to jest koszt samego wytworzenia. W tym momencie ponosimy bardzo wysokie koszty wytworzenia energii, natomiast będziemy przechodzić proces, w którym kapitałochłonne będą przede wszystkim inwestycje, chociażby związane z energią jądrową. Zatem w krótkim czasie możemy dostrzec, że ceny nam nie spadają, natomiast kluczowym elementem będzie stabilność i możliwość przewidywania tych cen – podkreśla Julia Patorska, partnerka, liderka portfolio Sustainability & Climate w Polsce i Europie Środkowej w Deloitte.

Z analiz Komisji Europejskiej oraz Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) wynika, że różnice poziomu cen energii pomiędzy państwami członkowskimi oraz wobec gospodarek spoza UE mają istotne znaczenie dla decyzji inwestycyjnych przedsiębiorstw. W dokumentach strategicznych Unii podkreśla się, że stabilność cen energii oraz dostęp do niskoemisyjnych źródeł energii należą do podstawowych warunków utrzymania i rozwoju bazy przemysłowej w Europie.

– Aby przemysł pozostał konkurencyjny, musi mieć dostęp do tańszej energii. Osiągnięcie niższych cen jest jednak niemożliwe bez systemowej redukcji obciążeń fiskalnych i regulacyjnych, które obecnie znacznie podnoszą koszty jej produkcji – ocenia Witold Literacki, wiceprezes zarządu ds. korporacyjnych w Orlenie.

Struktura cen energii i wyzwania dekarbonizacji

Relatywnie wysokie ceny energii elektrycznej w Unii Europejskiej wynikają nie tylko z bieżącej sytuacji rynkowej, ale również ze struktury samej ceny. Istotną część rachunków stanowią podatki i opłaty publiczne, koszty sieciowe oraz wydatki związane z polityką klimatyczną, w tym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS). Statystyki Komisji Europejskiej pokazują, że w UE udział podatków i opłat w cenach energii elektrycznej dla gospodarstw domowych wyniósł 27,6 proc., a w niektórych krajach – np. w Danii i Polsce – przekraczał 40 proc. całkowitej ceny.

– Mamy potrzebę dekarbonizacji, czyli likwidowania energii ze źródeł węglowych, a później gazowych, bo gaz też jest obciążony emisyjnością. Osiągnięcie pełnej neutralności do 2050 roku wymaga od nas poniesienia ogromnych nakładów inwestycyjnych już teraz. Budowa nowoczesnego miksu energetycznego jest kapitałochłonna, co sprawia, że w fazie przejściowej gospodarka będzie funkcjonować na bazie droższej energii niż ta pochodząca z węgla – wyjaśnia Witold Literacki.

Strategia Orlenu i tempo zmian w Polsce

Orlen planuje przeznaczyć w ciągu kolejnej dekady ok. 350–400 mld zł na inwestycje w dekarbonizację. Strategia zakłada m.in. rozbudowę mocy odnawialnych źródeł energii do 12,8 GW, wspieranych przez wielkoskalowe magazyny energii, rozwój małych reaktorów jądrowych typu SMR czy rozbudowę sieci ultraszybkich punktów ładowania pojazdów elektrycznych do 6 tys. Do końca 2030 roku spółka zamierza zakończyć produkcję energii elektrycznej z węgla, a do 2035 roku całkowicie odejść od produkcji opartej na węglu w elektrociepłowniach.

– Rezygnacja Unii Europejskiej z nakładania kolejnych obciążeń byłaby realnym wsparciem dla europejskiego biznesu. Obecny system kar najmocniej uderza w firmy o słabszej kondycji, które przez dodatkowe koszty tracą zdolność do finansowania samej transformacji. To błędne koło, więc spróbujmy odejść od przymusu na rzecz systemu zachęt. Wielu przedsiębiorców chce inwestować w dekarbonizację, bo widzi w tym sens biznesowy, ale potrzebują do tego stabilnego otoczenia, które wspiera rozwój, a nie generuje kolejne bariery finansowe – podsumowuje wiceprezes zarządu ds. korporacyjnych w Orlenie.

Z Indeksu Dekarbonizacji Polskiej Gospodarki wynika, że w I półroczu 2025 roku firmy deklarowały wzrost zaangażowania w proces dekarbonizacji. Jednocześnie firmy w większym stopniu odczuwały wzrost wymogów regulacyjnych. Polski Instytut Ekonomiczny ocenia jednak, że transformacja w Polsce postępuje szybciej: moc fotowoltaiki wzrosła 38-krotnie między 2018 a połową 2025 roku, a udział węgla spadł o 24 pkt proc.

Finansowanie i przyszłość polskiego miksu energetycznego

– Transformacja energetyczna w Polsce wchodzi w najbardziej intensywny okres. Poprzednie lata to był szereg przygotowań, planów strategicznych, decydowania o tym, na co chcemy stawiać. Teraz zaczynamy realizować te inwestycje. To kluczowy okres, ale będzie też on bardzo trudny, chociażby ze względu na konieczność zgrania kwestii finansowych i organizacyjnych – tłumaczy Julia Patorska.

Proces ten będzie wspierany przez fundusze unijne. Komisja Europejska wskazuje, że 46,6 proc. całkowitej alokacji KPO dla Polski zostało przeznaczone na realizację celów klimatycznych. Oprócz dużych projektów, takich jak elektrownie jądrowe czy morskie farmy wiatrowe, kluczowe będą inwestycje w elastyczność systemu, magazyny energii oraz rozbudowę sieci przesyłowych.