Wszystkie ręce na kaucyjny pokład?

Większość uczestników systemu kaucyjnego, w tym obywatele, ma wrażenie, że jego wdrożenie jest działaniem ad hoc, nieprzygotowanym i noszącym znamiona wielkiej improwizacji. Tworzony system ma obsługiwać co prawda stosunkowo niewielką masę odpadów, szacowaną na ok. 3% wytwarzanych odpadów komunalnych, jednak wymagał on starannego zaplanowania i przygotowania – głównie ze względu na to, że opakowań do zebrania są miliardy, a dodatkowo system budujemy „od zera”. Koszty zbierania odpadów w rozproszonych punktach, jakimi są sklepy, oraz logistyka transportu niezgniecionych lub nieznacznie zgniecionych opakowań stawiają przed jego twórcami zupełnie nowe wyzwania.

Co ciekawe, zbieranie odpadów przez nieprofesjonalne podmioty (mowa była nawet o furgonetkach jednej z firm kurierskich) oraz ich transport do punktów zliczania zgodnie z interpretacją MKIŚ nie wymagają spełnienia żadnych wymagań i uzyskania decyzji administracyjnych. Wymagają za to stworzenia nowego, wydzielonego łańcucha logistycznego.

Sortowanie opakowań wymaga pozwoleń

O ile zbieranie tego rodzaju odpadów w punktach handlowych (zgodnie z interpretacją Ministerstwa) ma formę nieprofesjonalną i nie wymaga uzyskiwania stosownych decyzji administracyjnych ani odpowiedniego przygotowania technicznego zapleczy sklepów, o tyle punkty zliczania działają już na innych, rygorystycznych zasadach określonych polskim prawem. Jednostki te powinny być zlokalizowane w obiektach posiadających stosowne decyzje administracyjne w zakresie zbierania lub przetwarzania odpadów oraz spełniać adekwatne do tego, wymagane warunki techniczne i zabezpieczenia przeciwpożarowe.

Te same wymagania obowiązują instalacje sortujące odpady na poszczególne frakcje, możliwe do przekazania recyklerom. Obecnie posiadają je tylko sortownie odpadów, w większości przypadków działające w ramach instalacji komunalnych – jest ich w Polsce ok. 180.

System kaucyjny przekroczył miliard opakowań, ale spór nie gaśnie

Sortownie podejmą rękawicę?

To właśnie instalacje komunalne są „naturalnymi” kandydatami do zajmowania się odpadami opakowaniowymi, przygotowanymi do realizacji tego typu zadań. Co więcej, część z nich podejmuje już rzuconą znienacka rękawicę i zaczyna współpracę (lub przynajmniej rozmawia o niej) z operatorami systemu kaucyjnego, którzy dysponują butelkami i puszkami. Nie jest to jednak takie proste, jak wielu laikom się wydaje – ze względów technicznych i organizacyjnych.

Wiele instalacji komunalnych (chcąc kompensować sobie utracony przychód związany z utratą najcenniejszych surowców wtórnych, jakimi są butelki PET i puszki aluminiowe) chciałoby, pod presją ekonomii, uczestniczyć w systemie kaucyjnym. Nie zawsze jest to jednak możliwe, co wynika z kilku powodów. Działające obecnie, a często oddawane do użytku w ostatnim czasie, zaawansowane technologicznie i zautomatyzowane sortownie nie są projektowane do sortowania tego rodzaju strumienia odpadów – niemalże jednorodnego. Powstały one przecież, by poradzić sobie z zawartością tzw. żółtego worka.

Opakowanie opakowaniu nierówne

Z kolei różne strumienie opakowań objętych kaucją potrafią się między sobą różnić. Część odpadów zbieranych jest ręcznie bez zgniatania, część w butelkomatach (butelki PET i puszki aluminiowe mogą być tam pakowane łącznie lub oddzielnie), a część jest zgniecionych i pozbawionych nakrętek w procesie zabezpieczania się przed kaucyjnymi oszustwami. Jeszcze inne opakowania trafiają do instalacji po uprzednim zbelowaniu.

Taka różnorodność form tych odpadów nie zawsze pozwala na ich efektywne przetwarzanie, czyli rozsortowanie na 3 podstawowe kolory butelek PET (transparentny, niebieski i zielony), puszki aluminiowe (często rozdrobnione) oraz bezwartościowy strumień, jakim jest wielokolorowy miks plastikowych butelek. Oddzielnym strumieniem wychodzącym z procesu sortowania, a wymagającym zagospodarowania, są rozdrobnione nakrętki oraz etykiety.

Pół roku kaucji, całe lata strat

Jak wykorzystać potencjał sortowni?

Uwarunkowania te wymagają co najmniej przeprogramowania urządzeń w istniejących sortowniach, a nawet (chcąc zapewnić ich wyższą efektywność) przebudowy lub doposażenia ich w dodatkowe urządzenia i elementy. Przepustowość linii nie będzie jednak w tej sytuacji wykorzystana w 100%.

Obecnie, gdy liczba zbieranych butelek dynamicznie wzrasta (co potwierdzają entuzjastyczne raporty Ministerstwa Klimatu i Środowiska), jak zwykle my, jako branża odpadowa, musimy szybko reagować na sytuację. Wszystko po to, by zająć się miliardami opakowań, których dziś prawdopodobnie nie ma komu przewieźć, posortować i zliczyć.

Mickiewicz po raz wtóry

Obserwując sytuację na rynku, nasuwa się wniosek, że dopracowania wymaga także logistyka systemu kaucyjnego – przede wszystkim powinniśmy zastanowić się nad przewożeniem pełnych powietrza butelek, co ogranicza ładowność samochodów ciężarowych do 10%. Przy rosnących dramatycznie cenach paliwa będzie to, poza wynagrodzeniem pracowników sklepu, istotnym kosztem składowym ponoszonym przez uczestników systemu kaucyjnego.

Należałoby także przeanalizować problem emisji dwutlenku węgla, którą generuje dowożenie butelek do sklepów oraz punktów zliczania opakowań – wstępne badania tego problemu są bardzo niepokojące.

Niestety, w obliczu tych wątpliwości po raz kolejny nasuwają się refleksja, że znów „mądry Polak po szkodzie”, oraz wracający jak mantra cytat z „Pana Tadeusza”: „(…) szabel nam nie zabraknie, szlachta na koń wsiędzie; ja z synowcem na czele, i – jakoś to będzie!”. Mamy problem, który sami stworzyliśmy, i dzielnie go rozwiązujemy, natomiast koszty poniesie całe społeczeństwo (dodajmy, że są to koszty systemu zbudowanego w myśl zasady „not for profit”). Ich skutki zobaczymy w rosnących stawkach opłat za odpady – a wszystko to dla środowiska.

Piotr Szewczyk

Rada RIPOK Związek Pracodawców

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!