Inicjatywa ujednolicenia instrukcji zbierania selektywnego odpadów komunalnych w Polsce

Standard ,,idealny’’ selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych obejmuje jednolite zasady dla podstawowych frakcji: szkła, papieru, metali, tworzyw sztucznych oraz opakowań wielomateriałowych. Jego celem jest zwiększenie efektywności segregacji poprzez spójne komunikaty i jasne instrukcje dla mieszkańców w całej Polsce. 

Branża jednym głosem na rzecz skutecznego recyklingu

Rozwiązanie przygotowały organizacje reprezentujące wszystkie rodzaje materiałów opakowaniowych (kartony do płynnej żywności, metale, papier, tworzywa sztuczne oraz szkło). Opracowanie zawiera zarówno listy odpadów, które należy wrzucać do poszczególnych pojemników, jak i tych zakazanych, aby wyeliminować najczęstsze błędy. Standard dostępny jest w dwóch wersjach: skróconej – obejmującej najczęstsze opakowania oraz rozszerzonej – uwzględniającej wszystkie możliwe opakowania. Dodatkowo uwzględnione jest powiązanie z unijnym rozporządzeniem Packaging and Packaging Waste (PPWR). Dokument uwzględnia także system kaucyjny. Opakowania objęte kaucją powinny trafiać do zwrotu, a zbiórka gminna ma dla nich charakter rezerwowy. Wśród kluczowych zasad znalazły się m.in. opróżnianie opakowań (bez mycia) i ich zgniatanie. Standard porządkuje również szczegóły, np. pozostawianie nakrętek na butelkach szklanych czy właściwe postępowanie z opakowaniami wielomateriałowymi.

KE kładzie karty na stół. Oto wytyczne PPWR do pobrania

Odpowiedź na chaos w gminnych instrukcjach segregacji odpadów

Fundacja RECAL od 5 lat prowadzi analizę instrukcji segregacji opakowań aluminiowych w 50 największych miastach w Polsce. Aktualna sytuacja w zakresie postępowania z opakowaniami aluminiowymi wykazuje fundamentalne różnice w zbieraniu selektywnym praktycznie większości opakowań. Najbardziej skrajnym przykładem są dość liczne przypadki wprowadzania zakazów selektywnego zbierania niektórych frakcji, takich jak np. folia aluminiowa czy dezodoranty. Odmienne zasady w poszczególnych gminach prowadzą do utraty cennych surowców i obniżenia efektywności recyklingu. Standard ,,idealny’’ ma temu zapobiec.

Korzyści dla gmin i mieszkańców

Standard ,,idealny’’ selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych to nie tylko zwiększenie recyklingu, ale i ułatwienie segregacji dla mieszkańców, gmin i sortowni.

Korzyści dla mieszkańców:

• Mniej sprzecznych komunikatów – ograniczenie sytuacji, w których różne źródła podają odmienne zasady segregacji.
• Jednolite zasady segregacji w całej Polsce – te same reguły, oznaczenia i komunikaty niezależnie od gminy.
• Szybkie odpowiedzi na najczęstsze wątpliwości – np. czy karton po mleku należy wyrzucić do żółtego pojemnika, czy trzeba odkręcać nakrętki, zgniatać opakowania lub usuwać etykiety.
• Prostsza segregacja bez konieczności analizowania składu opakowania – mieszkaniec nie musi zastanawiać się, z ilu materiałów wykonane jest opakowanie.

Korzyści dla gmin i sortowni:

• Wsparcie dla przetargów – Standard może zostać wykorzystany przy przygotowywaniu SIWZ i określaniu wymagań wobec operatorów odbierających odpady.
• Narzędzie do weryfikacji dotychczasowych informacji – pozwala sprawdzić, czy gmina stosuje wszystkie elementy i czy mieszkańcy otrzymują pełny zakres informacji.
• Analiza jakości strumienia – Standard określa, jak powinien wyglądać strumień odpadów w pojemnikach, aby ograniczyć poziomy zanieczyszczeń i błędy mieszkańców.
• Ograniczenie zawartości zanieczyszczeń krytycznych – obok określenia pożądanych odpadów opakowaniowych, Standard „idealny” definiuje najbardziej niepożądane zanieczyszczenia utrudniające recykling np. ceramika i porcelana w strumieniu stłuczki szklanej.

– System gospodarowania odpadami opakowaniowymi w Polsce dojrzał do wykonania kolejnego ważnego kroku w kierunku standaryzacji segregacji odpadów opakowaniowych. Brak jednolitych zasad powoduje, że część cennych surowców trafia do odpadów resztkowych / zmieszanych – informuje Jacek Wodzisławski, Prezes Zarządu Fundacji RECAL.

– W obliczu skrajnych rozpiętości w zasadach selektywnego zbierania inicjatywa ujednolicenia instrukcji zbierania selektywnego odpadów komunalnych w Polsce, wyprzedza Rozporządzenie PPWR, które w perspektywie kilku lat „wymusi” takie rozwiązanie. Dlatego pracując nad Standardem „idealnym” uważnie analizowaliśmy wymagania PPWR, aby precyzyjnie określić stan obecny oraz uchwycić przyszłość – dodaje Jacek Wodzisławski z Fundacji RECAL.

– Recykling obu metali opakowaniowych, czyli aluminium i stali, można i należy prowadzić bez utraty jakości, a opakowania z metali to znakomite źródło surowców do produkcji nowych opakowań. W przypadku opakowań z aluminium innych niż puszki po napojach, ich zbiórka selektywna prowadzona jest wyłącznie poprzez gminne systemy gospodarowania odpadami. Opakowania te często są niewielkich rozmiarów i ich wydzielanie już na etapie gospodarstw domowych zwiększa szansę ich recyklingu – informuje Artur Łobocki, Członek Zarządu Fundacji RECAL.

– Stowarzyszenie „Polski Recykling” pozytywnie ocenia i wspiera swoją wiedzą i doświadczeniem inicjatywę wypracowania jednolitego standardu selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych. Obecne różnice w sposobie informowania mieszkańców przez poszczególne samorządy powodują niepotrzebne wątpliwości i obniżają skuteczność segregacji. Ujednolicenie zasad i komunikatów pozwoli zwiększyć jakość zbieranych surowców, poprawić efektywność recyklingu oraz ułatwi mieszkańcom prawidłowe postępowanie z odpadami – informuje Sławomir Pacek, Prezes Stowarzyszenia Polski Recykling. 

– Kartony do płynnej żywności są dziś najbardziej rozpoznawalną grupą opakowań wielomateriałowych w systemie selektywnej zbiórki, jednak nasze cykliczne badania społeczne pokazują, że poziom deklarowanej prawidłowej segregacji od kilku lat utrzymuje się na poziomie maksymalnie 60%. Oznacza to, że dotarliśmy do punktu, w którym dalsza poprawa wymaga nie tylko edukacji, ale również bardziej spójnych i przyjaznych dla mieszkańców rozwiązań systemowych. Jest to też ważne w kontekście innych opakowań wielomateriałowych, które trafiają i będą trafiać do strumienia odpadów pokonsumenckich – informuje Łukasz Sosnowski, Prezes Fundacji ProKarton.

– Opracowane wspólnie z organizacjami reprezentującymi inne kategorie opakowań wytyczne „idealnego” standardu selektywnej zbiórki wskazują, jak powinien wyglądać system odpowiadający zarówno na obecne, jak i przyszłe wyzwania związane z selektywną zbiórką odpadów opakowaniowych – podkreśla Łukasz Sosnowski z Fundacji ProKarton.

– Jednolita informacja dla mieszkańców jest kluczowa dla jakości i ilości odpadów surowcowych nadających się do recyklingu. Z reguły lepsza jakość pozwala na zwiększenie ilości materiału, który pozyskamy do recyklingu (zmniejszenie ,,odrzutu” z oczyszczania zebranego surowca np. stłuczki szklanej) – informuje Piotr Kardaś, sekretarz generalny Związku Pracodawców Polskie Szkło.

– W niektórych gminach mylące są chociażby oznaczenia na pojemnikach. Mieszkańcy widzą na nich na przykład piktogramy szklanek i kieliszków, które nie powinny być wrzucane razem ze słojami i butelkami szklanymi – dodatkowo zauważa Piotr Kardaś, ze Związku Pracodawców Polskie Szkło.

– Makulatura to cenny surowiec, który jest wpisany w DNA sektora papierniczego. Jest niezwykle istotne, aby zachować odpowiednią jakość zbiórki, co zagwarantuje odpowiednią efektywność procesu recyklingu i odzyskanie jak największej ilości cennego włókna wtórnego. Naszym wspólnym celem jest poprawa jakości zbiórki odpadów z uwzględnieniem cyrkularności procesu oraz ograniczeniem ilości surowców traconych poprzez nieprawidłowe zagospodarowanie – informuje Katarzyna Godlewska, dyrektor biura Stowarzyszenia Papierników Polskich.

Proponowane rozwiązanie

Wg zaproponowanej koncepcji, zakres tematyczny podzielony jest na kilka obszarów. Pierwszy obejmuje bezpośrednio instrukcje segregacji publikowane dla mieszkańców, aby mogli dokonać prawidłowego podziału odpadów przy pojemnikach do segregacji. Obszar drugi (planowany w następnym etapie) dotyczy technicznych zaleceń dla branżystów i prawidłowego postępowania z odpadami zebranymi selektywnie, aby ich jakość nie uległa istotnemu pogorszeniu podczas ich sortowania, doczyszczania, magazynowania i transportu do recyklingu.

Proponowane zakresy dla instrukcji selektywnego zbierania odpadów

System kaucyjny:

W Polsce z dniem 1.10.2025 r. został uruchomiony system kaucyjny na opakowania:

• jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów
• szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra
• puszki metalowe o pojemności do 1 litra.

Propozycja zakłada, że opakowania objęte kaucją należy oddać do odpowiedniego punktu zwrotu. Bardzo ważne jest żeby opakowań kaucjonowanych nie zgniatać, aby możliwe było ich przyjęcie na podstawie czytelnego kodu kreskowego i niezmienionego kształtu.

Wstępne informacje:

Instrukcje dotyczą odpadów opakowaniowych. Nie obejmują odpadów, które także mogą być poddane recyklingowi albo wg przepisów nie są opakowaniami, np. podgrzewacze (świeczki – ang. tea lights).

Ważne uwagi do postępowania z wszystkimi odpadami opakowaniowymi:

• opakowanie opróżnić do końca (nie myć)
• w miarę możliwości oderwać etykietę (nie jest to jednak niezbędne)
• aluminiowe folie, w tym wieczka oderwane od plastikowych kubków, zgniatamy
• nakrętki zostawić na butelkach szklanych
• zgnieść opakowania przed wyrzuceniem

POJEMNIK ŻÓŁTY

Merytorycznie odpowiedzialni: Fundacja RECAL, Fundacja ProKarton oraz Stowarzyszenie Polski Recykling

Wrzucać:

• puszki po napojach i żywności
• opakowania po dezodorantach (aerozole)
• aluminiowe wieczka (oderwane)
• folia i tacki aluminiowe
• tubki
• pudełka i foremki metalowe
• kapsle i zakrętki
• kapsułki po kawie
• opakowania z tworzyw sztucznych po napojach, żywności oraz kosmetykach
• folie i inne opakowania z tworzyw sztucznych
• kartony po płynnej żywności (po mleku i sokach)
• elastyczne opakowania plastikowe i metalizowane

Nie wrzucać:

• baterii i akumulatorów
• sprzętu elektrycznego i elektronicznego
• opakowań po produktach niebezpiecznych
• plastikowych zabawek
• opakowań plastikowych po olejach silnikowych, smarach, olejach spożywczych
• tekstyliów
• odpadów remontowo-budowlanych
• odpadów medycznych z tworzyw sztucznych typu: strzykawki, wenflony, niezużyte leki,
• opakowania po lekach (blistry)

POJEMNIK BIAŁY / ZIELONY

Merytorycznie odpowiedzialny: Związek Pracodawców Polskie Szkło

Wrzucać:

• szklane butelki po napojach i żywności
• szklane słoiki po żywności
• szklane opakowania po kosmetykach

Nie wrzucać:

• szklanek
• kieliszków
• kubków
• talerzy
• naczyń i garnków
• żarówek i świetlówek
• szyb i okien
• opakowań z lekami

POJEMNIK NIEBIESKI

Merytorycznie odpowiedzialne: Stowarzyszenie Papierników Polskich

Wrzucać:

• opakowania z papieru lub tektury
• gazety i czasopisma
• katalogi, prospekty, foldery
• papier szkolny i biurowy
• książki i zeszyty
• torebki papierowe
• papier pakowy
• papierowe tacki, talerze i pudełka na żywność

Nie wrzucać:

• papieru powlekanego folią i kalką
• kartonów po mleku i napojach
• laminowane kubki po napojach
• tubek po przekąskach wykonanych z różnych materiałów
• papieru higienicznego
• pieluch jednorazowych i podpasek
• pampersów i podkładek
• tapet
• innych odpadów komunalnych (w tym niebezpiecznych)

Do pobrania:

Tabela: STANDARD „IDEALNY” SELEKTYWNEGO ZBIERANIA ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH – ZAŁĄCZNIK zawierająca proponowany sposób segregacji oraz powiązanie z PPWR