Zarząd podjął stanowisko w sprawie oceny funkcjonowania Ustawy z 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. ZMP, po analizie pierwszych efektów obowiązywania ustawy, uważa, że konieczne były odejście od poprzedniego systemu finansowania samorządów i zwiększenie nominalnych dochodów JST. Jednocześnie doświadczenia związane z wdrażaniem nowych rozwiązań wskazują na szereg istotnych wad systemowych, które wymagają pilnej korekty. Szczególne zaniepokojenie budzą nierównomierne skutki reformy dla poszczególnych kategorii JST, brak stabilności i przewidywalności dochodów oraz utrzymywanie się problemu niedostosowania dochodów samorządowych do rzeczywistych kosztów realizacji zadań publicznych. Dodatkowo wdrożenie ustawy zostało zakłócone skutkami błędu w bazie danych podatku CIT, którego wpływ na sektor samorządowy wyniósł blisko 3 mld zł. W ocenie ZMP obecny kształt ustawy rodzi poważne wątpliwości co do pełnej realizacji zasady wynikającej z art. 167 Konstytucji RP, zgodnie z którą JST należy zapewnić udział w dochodach publicznych odpowiedni do przypadających im zadań.

Postulaty ZMP

Związek Miast Polskich postuluje o:

  1. Pilną korektę determinant służących wyznaczaniu potrzeb wydatkowych JST oraz dostosowanie ich do rzeczywistych standardów wykonywania zadań publicznych.
  2. Podniesienie udziałów miast na prawach powiatu w podatkach PIT i CIT do poziomu odpowiadającego sumie udziałów przysługujących gminom i powiatom.
  3. Wprowadzenie gwarancji wzrostu dochodów naliczanych dla JST co najmniej o poziom inflacji w sytuacji, gdy spadek ich dochodów nie wynika ze spadku dochodów mieszkańców lub przedsiębiorców.
  4. Usunięcie ograniczeń dotyczących dostępu miast na prawach powiatu do finansowania infrastruktury drogowej m.in. z Funduszu Drogowego.
  5. Zapewnienie pełnego finansowania wynagrodzeń pracowników oświaty oraz opracowanie standardów edukacyjnych opartych na danych Systemu Informacji Oświatowej.
  6. Przywrócenie samorządom rzeczywistej samodzielności w kształtowaniu sieci szkół oraz zagwarantowanie finansowania z budżetu państwa szkół utrzymywanych decyzją organów administracji rządowej.
  7. Wprowadzenie obowiązku rozliczania kosztów edukacji uczniów pomiędzy JST na zasadach analogicznych do obowiązujących w przypadku wychowania przedszkolnego.
  8. Zapewnienie samorządom dochodów na realizację usług z zakresu pomocy społecznej i pieczy zastępczej, adekwatnych do faktycznie ponoszonych na te zadania wydatków.
  9. Kompleksową korektę systemu wyrównawczego, w tym ujednolicenie zasad obowiązujących miasta na prawach powiatu, gminy i powiaty.

7 zasad opracowania dokumentów krajowych

Z kolei kwestia marginalizacji komunikacyjnej średnich miasta jest związana z opublikowanymi założeniami dokumentu „Zintegrowana Sieć Kolejowa”, który wyznacza kierunki rozwoju infrastruktury kolejowej w Polsce na najbliższe dekady. W ocenie ZMP dokument ten w obecnym kształcie rodzi poważne wątpliwości dotyczące realizacji konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju, spójności terytorialnej państwa oraz równych szans rozwojowych wszystkich jego regionów. Od wielu lat środowisko samorządowe zwraca uwagę na narastający problem pogłębiających się dysproporcji pomiędzy największymi obszarami metropolitalnymi a miastami średniej wielkości. Zarząd Związku proponuje, aby przy opracowywaniu i aktualizacji krajowych dokumentów strategicznych dotyczących infrastruktury transportowej kierować się zasadami równowagi terytorialnej, wzmacniania miast (zwłaszcza małych i średnich), przewidywalności polityki państwa, transparentności procesu decyzyjnego, komplementarności infrastruktury, przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu i odpowiedzialności za przyszłe pokolenia.

Zastrzeżenia do opłat lokalnych

Zarząd Związku uzależnił pozytywne zaopinowanie projektu rządowego ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych od przyjęcia swoich postulatów. Projekt przewiduje reformę zasad poboru opłaty miejscowej i opłaty uzdrowiskowej. Najważniejszą zmianą jest powiązanie obowiązku uiszczenia opłaty z faktem skorzystania z usług zakwaterowania, niezależnie od celu pobytu. Zdaniem samorządowców z miast, projekt ten wprowadza wiele korzystnych rozwiązań, ale też takie, którw wzbudzają kontrowersje – np. podniesienie z 1000 zł do 3000 zł limitu zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych przy sprzedaży rzeczy ruchomych oraz podział wpływów z opłaty między gminę, Polską Organizację Turystyczną (POT) i urzędy marszałkowskie. Koszty funkcjonowania infrastruktury i usług publicznych ponoszone są przede wszystkim przez samorządy, dlatego wszystkie środki powinny pozostawać na poziomie lokalnym.

Joanna Proniewicz

rzecznik prasowa Związku Miast Polskich