Personelowi medycznemu brakuje wiedzy o niebezpiecznych odpadach

Zarządzanie odpadami medycznymi jest kluczowym elementem funkcjonowania ochrony zdrowia w Polsce. Niewłaściwe postępowanie z nimi może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych dla personelu medycznego, odbiorców odpadów oraz pacjentów, a także negatywnie wpływać na środowisko. Skuteczne zarządzanie wymaga nie tylko wdrożenia odpowiednich procedur, ale także ich konsekwentnej realizacji w codziennej pracy, właściwego nadzoru i regularnych szkoleń personelu, które minimalizują ryzyko incydentów i zapewniają bezpieczeństwo w całym łańcuchu gospodarowania odpadami. Raport diagnozuje, czy o to wszystko udaje się nam zadbać.

Między procedurami a praktyką

„Na papierze” wygląda to dobrze – 94,5% respondentów z placówek medycznych deklaruje przyjęcie niezbędnych procedur postępowania z odpadami, a 95,5% ocenia, że są realizowane prawidłowo. W codziennej praktyce wyraźnie widać jednak rozbieżność między deklaracjami a realnym bezpieczeństwem. Blisko 1/3 personelu medycznego nie uczestniczyła w żadnym szkoleniu z zakresu segregacji i zabezpieczania odpadów, natomiast wśród odbiorców mniej niż 2/3 brało udział w takim szkoleniu w ciągu ostatniego roku (63,2%). Dodatkowo mniej niż połowa (48,5%) zna w pełni konsekwencje prawne i zdrowotne wynikające z błędów.

Najczęściej wskazywane bariery to brak czasu, niski priorytet zadania oraz niewystarczająca liczba szkoleń. To pokazuje, że problem nie leży w przepisach, lecz w sposobie ich wdrażania w codziennej pracy.

QEMETICA sprzedaje biznes solny za ok. 1,5 mld zł. Pieniądze wyda na budowę ITPOK

Realne zagrożenia

Być może podejście kadry zarządzającej byłoby inne, gdyby dotarły do niej informacje o ryzyku, z jakim wiąże się niewłaściwe postępowanie z odpadami medycznymi. Największe pojawia się na etapie ich odbioru: 61,1% pracowników odbierających odpady miało w ostatnich 12 miesiącach kontakt z uszkodzonym workiem lub pojemnikiem, 29,2% zadeklarowało kontakt skóry z niebezpieczną zawartością, a 25,7% doznało ukłucia lub skaleczenia.

Najczęściej stoją za tym typowe uchybienia: źle zamknięte lub nawet mechanicznie uszkodzone pojemniki, wystające z nich igły oraz przepełnione worki, igły wystające z pojemnika. Tego typu błędy, choć pozornie drobne z punktu widzenia placówki, mają realny wpływ na bezpieczeństwo osób odbierających odpady i mogą generować poważne konsekwencje zdrowotne.

Czym są odpady medyczne?

Zacznijmy jednak od podstaw. Odpady medyczne dzielą się na trzy podstawowe grupy:

• zakaźne (18 01 02*, 18 01 03*, 18 01 80*, 18 01 82*) – zawierają żywe mikroorganizmy lub ich toksyny i stanowią realne zagrożenie dla zdrowia ludzi oraz środowiska; wyróżnia się wśród nich odpady wysoce zakaźne, np. materiał pooperacyjny czy zużyte materiały dializacyjne, strzykawki i rękawiczki,
• inne niebezpieczne (18 01 06*, 18 01 08*, 18 01 10*) – chemikalia, leki cytotoksyczne i cytostatyczne; substancje mogące powodować choroby niezakaźne lub skażenie środowiska,
• inne niż niebezpieczne (18 01 01, 18 01 04, 18 01 07, 18 01 09, 18 01 81) – odpady nieposiadające właściwości niebezpiecznych, takie jak zużyte rękawiczki niekontaktowe, opakowania po lekach niezatwierdzonych jako niebezpieczne.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami jedynym dopuszczalnym sposobem unieszkodliwiania odpadów zakaźnych w Polsce jest przekształcanie termiczne w spalarniach (przy założeniu, że temperatura wynosi ≥ 1100°C przez co najmniej 2 sekundy).

Alternatywne metody, takie jak autoklawowanie (czyli proces sterylizacji za pomocą pary wodnej pod ciśnieniem), są zakazane ze względu na ryzyko dla zdrowia i środowiska. Ponadto odpady zakaźne mogą być transportowane tylko w obrębie województwa, w którym powstały, chyba że lokalne moce przerobowe są niewystarczające.

Motywacja do przestrzegania procedur

Badanie pokazuje, że mniej niż 1/3 placówek oddaje odpady medyczne codziennie (31,5%), a rzadziej niż raz w tygodniu w 29% przypadków. Co więcej, prawie połowa respondentów uważa, że odpady można przechowywać w placówce do 72 godzin przed odbiorem (47%), a co czwarty wskazał do 30 dni w temperaturze do 10°C (26,5%). Takie dane pokazują znaczenie właściwego harmonogramu odbioru i przechowywania, aby minimalizować ryzyko zakażeń i wypadków.

Głównym motywatorem przestrzegania procedur jest bezpieczeństwo pacjentów i personelu (89,5%), przestrzeganie prawa (82%), kontrola sanepidu lub innych instytucji zewnętrznych (81%) oraz polityka wewnętrzna placówki (77%). Dane te pokazują, że świadomość znaczenia procedur jest wysoka, ale sama świadomość nie zawsze przekłada się na bezpieczną praktykę.

Spalarnie poza GOZ? Eksperci ostro odpowiadają na stanowisko Związku Województw RP

Największe bolączki systemu

Jakie są zatem największe bolączki systemu zagospodarowania odpadów medycznych?

• Formalizacja procedur jest wysoka – niemal wszystkie placówki deklarują, że stworzyły i przestrzegają regulaminów, ale nie zawsze przekłada się to na codzienną praktykę.
• Największa luka pojawia się na styku przygotowania i odbioru odpadów – firmy odbierające je regularnie obserwują błędy w zamykaniu pojemników i worków.
• Pracownicy zbyt rzadko korzystają ze szkoleń i praktycznych warsztatów.
• Niedomknięte pojemniki, przepełnione worki i niewłaściwie zabezpieczone odpady ostre stanowią największe zagrożenie dla bezpieczeństwa pracowników.

Trzeba przy tym zauważyć, że bezpieczeństwo pacjentów i personelu pozostaje kluczowym motywatorem do przestrzegania procedur i podstawą działań edukacyjnych. To dobry punkt wyjścia do dalszych działań edukacyjnych.

Brakuje wiedzy

Paradoksalnie jednak większość personelu… pozytywnie ocenia swoją wiedzę na temat przepisów dotyczących odpadów (86,5%), co wskazuje, że problem nie wynika z braku wiedzy teoretycznej, lecz z trudności w konsekwentnym stosowaniu procedur w codziennej pracy.

Raport „Bezpieczny Odpad® 2026” pokazuje, że system gospodarowania odpadami medycznymi w Polsce jest formalnie uporządkowany, ale w praktyce nadal podatny na błędy. Personel medyczny powinien pamiętać, że nawet drobne uchybienia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Skuteczność systemu zależy od konsekwentnego stosowania procedur, regularnych szkoleń, nadzoru oraz praktycznych standardów bezpieczeństwa, a troska o pacjentów i personel pozostaje podstawowym motywatorem do poprawy codziennej praktyki.

Małgorzata Rdest

wiceprezes EMKA

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!