Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Marian Banaś, w maju br. podpisał raport na temat gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych w Europie. Dokument jest efektem ponad dwuipółletniej współpracy aż 12 europejskich naczelnych organów kontroli w następujących krajach: Albania, Bułgaria, Węgry, Malta, Mołdawia, Macedonia Północna, Polska, Portugalia, Rumunia, Serbia, Słowacja i Turcja. Najwyższa Izba Kontroli była pomysłodawcą i koordynatorem tego projektu. 

Dynamiczny wzrost produkcji tworzyw sztucznych od lat pięćdziesiątych XX wieku i zwiększenie skali zastosowania wyrobów z nich produkowanych doprowadziły do zwiększenia ilości odpadów tego surowca. Tym samym wzrasta ryzyko ich niewłaściwego zagospodarowania oraz negatywnego oddziaływania na środowisko – zwłaszcza że w porównaniu do innych rodzajów odpadów wskaźniki recyklingu dla odpadów z tworzyw sztucznych pozostają na niskim poziomie. Obecnie w celu recyklingu gromadzi się w UE trochę ponad jedną trzecią takich odpadów, a część tej masy jest wysyłana poza granice UE i poddawana dalszej obróbce w państwach trzecich, w których często obowiązują inne niż w Polsce normy środowiskowe.

Zanieczyszczenie odpadami z tworzyw sztucznych stanowi poważne zagrożenie dla środowiska jako całości. Stwarza problemy zarówno dla dzikiej przyrody, jak i dla rodzaju ludzkiego. Każdego roku do oceanów trafia od 6 do prawie 15 mln ton odpadów z tworzyw sztucznych – taką ilością można załadować ponad 1,8 mln ciężarówek. Równocześnie odkrywane są coraz nowsze źródła przenikania tworzyw sztucznych do środowiska, które mogą stanowić zagrożenie zarówno dla niego samego, jak i dla zdrowia ludzkiego. Mikrodrobiny plastiku – maleńkie fragmenty mające średnicę poniżej 5 mm – gromadzą się w morzach, a ich niewielkie rozmiary sprawiają, że organizmy morskie łatwo je połykają. Najnowsze obserwacje wskazują również na obecność mikroplastiku w otaczającym powietrzu, wodzie deszczowej, wodzie pitnej, niektórych produktach spożywczych, a nawet w ludzkiej krwi. Warto również zauważyć, że odpady z tworzyw sztucznych rozkładają się bardzo powoli – nawet do kilkuset lat jak w przypadku butelek lub kubków plastikowych, co wraz z upływem czasu zwiększa tylko skalę problemu zanieczyszczenia środowiska takimi odpadami. Zatem część wytworzonych obecnie odpadów tworzyw sztucznych będzie stanowić poważny problem dla kilku następnych pokoleń.

Wspólny raport 12 europejskich krajów

Dla zdiagnozowania problemów dotyczących gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych, a także zachęcenia rządów krajowych do podjęcia działań zapobiegawczych i naprawczych w tym obszarze oraz podniesienia świadomości społecznej, 12 europejskich naczelnych organów kontroli – Albanii, Bułgarii, Węgier, Malty, Mołdawii, Macedonii Północnej, Polski, Portugalii, Rumunii, Serbii, Słowacji oraz Turcji – podjęło współpracę kontrolną. Polska Najwyższa Izba Kontroli była pomysłodawcą i koordynatorem tego projektu. 

Według wypracowanego wspólnymi siłami planu działania przeprowadzono 12 kontroli krajowych. Uczestnicy projektu to członkowie Grupy Roboczej EUROSAI ds. Kontroli Środowiskowych (WGEA). Udział brali w nim także, jako obserwatorzy, przedstawiciele Europejskiego Trybunału Obrachunkowego.

Po ponad dwuipółletniej współpracy NIK przygotował wspólny raport na temat gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych w Europie. Raport zawiera ustalenia w trzech obszarach. Są to: ustawodawstwo i rozwiązania organizacyjne w zakresie gospodarki odpadami z tworzyw sztucznych, przyjęta polityka w celu prawidłowego gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych oraz rezultaty działań dotyczących gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych, a także wspólne konkluzje wynikające z analizowanych zagadnień i wspólne zalecenia. Raport bazuje przede wszystkim na podsumowaniach 12 raportów krajowych, ale do jego przygotowania wykorzystano również wiele innych źródeł zewnętrznych oraz bazy danych o odpadach Eurostatu.

GOZ to wciąż jedynie koncept

Ustalenia wspólnego raportu pokazują, że gospodarka o obiegu zamkniętym jest na razie bardziej widoczna jako teoretyczny koncept niż praktyczne działania podejmowane w poszczególnych krajach objętych audytem. Oczywiście, wśród krajów objętych kontrolą zauważalny jest...