Towarzyszący 11. sesji Światowego Forum Miejskiego „Plan Działań Dla Miast. Modelowa lokalność” to program unikatowy w skali europejskiej. Łączy ponad sto polskich miast, które w różnorodny sposób odpowiadają na lokalne wyzwania zgodne z celami zrównoważonego rozwoju, określonymi w Agendzie 2030 oraz Krajowej Polityce Miejskiej.

Dzięki programowi polskie miasta przedstawiają swoje doświadczenia i wypracowane dobre praktyki, włączając się w światową dyskusję na temat trendów zrównoważonej urbanizacji. Mają też okazję w programie zaprezentować projekty planowane w 2022 r. i kolejnych latach. Wybrane przykłady – Tychów, Rudy Śląskiej i Mińska Mazowieckiego – stały się pretekstem do dyskusji w czasie tegorocznej konferencji „Gospodarowanie mieniem” w panelu „Innowacyjna urbanistyka”.

Wyzwań tyle, ile miast

Każde z miast boryka się z innym wyzwaniem urbanistycznym i w ramach programu poszukuje innowacyjnego podejścia do jego rozwiązania. W przypadku Tychów jest to  włączenie społeczności w projektowanie Nowego Centrum Tychów, w Rudzie Śląskiej celem projektu jest zidentyfikowanie barier architektonicznych utrudniających osobom z grup ze szczególnymi potrzebami załatwianie podstawowych potrzeb życiowych i utrudniających integrację społeczną, a w Mińsku Mazowieckim – opracowanie planu miejscowego dla nowoczesnego zielonego osiedla, położonego peryferyjnie w mieście. 

Nowe Centrum Tychów

Pierwszy z przykładów, Tychy, od czasu swojego powstania przez lata uznawany był przez urbanistów i architektów za modelowy przypadek dobrego planowania przestrzennego. Choć obecny stan wiedzy weryfikuje przyjęte w ubiegłym wieku założenia, miasto wciąż cieszy się zainteresowaniem i wysoką jakością życia. Powojenna rozbudowa Tychów była efektem planów stworzenia zaplecza mieszkaniowego dla Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Aż do lat 80. XX wieku powstawały osiedla mieszkaniowe nazywane kolejnymi literami alfabetu i imionami żeńskimi. Bardzo dynamiczny rozwój Tychów oraz lokalizowanie w mieście wielu ważnych inwestycji, również przemysłowych, sprawiły, że miasto stało się czymś więcej niż tylko zapleczem mieszkaniowym – zyskało status samodzielnego ośrodka miejskiego. Wraz z transformacją systemową przerwana została budowa miasta według przyjętej koncepcji, co poskutkowało m.in. brakiem wyraźnie zaakcentowanego centrum w obecnym układzie urbanistycznym Tychów.

Program Rewitalizacji dla Miasta Tychy zakłada, że osiedla Natalia i Olga w pobliżu alei Jana Pawła II staną się centrum dla miasta, przyciągającym szczególnie młodych mieszkańców, czemu sprzyjać ma coraz bogatsza oferta handlowo-usługowa i rozrywkowa oraz atrakcyjna forma Osi Zielonej.

Przestrzeń ma być dopasowana również do szczególnych potrzeb wymagających tego grup społecznych, w szczególności do potrzeb starszych mieszkańców osiedla. Jednym z planowanych projektów rewitalizacyjnych jest „Zielona Oś – Centrum”, którego celem jest uzupełnienie deficytów funkcjonalno-przestrzennych podobszaru i wykreowanie reprezentacyjnej przestrzeni publicznej, dostosowanej do organizacji imprez okolicznościowych i aktywności gospodarczej. Ważnym elementem projektu jest również promocja Osi Zielonej jako elementu kompozycji i tożsamości miasta oraz stworzenie warunków do integracji społecznej. Ponadto kluczową praktyką miasta jest włączanie społeczności lokalnej. Kontynuując ten kierunek, miasto dąży do stworzenia przestrzeni wysokiej jakości, czerpiąc ze wzorców urbanistycznych uznawanych dzisiaj za najlepsze.

Celem projektu Tychów jest opracowanie masterplanu dla obszaru w centralnej części miasta o powierzchni ok. 15 ha, w oparciu o który zostanie zainicjowany zrównoważony proces realizacji nowego centrum, które ma być wielofunkcyjne, różnorodne, pełne zieleni i dostępne dla każdego. Masterplan ma uwzględniać założenia urbanistyczne, infrastrukturalne, ekonomiczne, społeczne i środowiskowe. Stworzenie tego narzędzia pozwoli w sposób wieloaspektowy i zaplanowany prowadzić różne działania, które w przestrzeni będą nie tylko ze sobą powiązane, ale przede wszystkim będą na siebie oddziaływać na zasadzie synergii. Interdyscyplinarne podejście do tego procesu jest niezbędne do rzetelnego i zrównoważonego działania zgodnego z obecnymi trendami i najnowszą wiedzą z zakresu rozwoju miast.

Konsultacje z mieszkańcami i inwestorami

Proces tworzenia masterplanu jest transparentny i uspołeczniony. W ramach procesu skoordynowane zostaną działania i zaangażowane zostaną wszystkie zainteresowane strony – samorząd, właściciele nieruchomości, inwestorzy oraz mieszkańcy. Mieszkańcy są na bieżąco informowani i włączani w proces od samego początku, w tym za pośrednictwem ankiety, prowadzonej w grudniu 2021 i styczniu 2022 r., w którą zaangażowało się ponad 1600 osób. Ankieta pozwoliła na określenie poziomu zaangażowania i świadomości mieszkańców, uzyskanie informacji na temat potrzeb i preferencji dotyczących przyszłego zagospodarowania terenu, które następnie zostaną wplecione w masterplan, realizując założenie, że centrum ma być dla każdego. Pozwoli to na stworzenie wizji rozwoju, z którą mieszkańcy będą się utożsamiać. W trakcie realizacji projektu organizowane będą spotkania otwarte (możliwe również w formie online), w ramach których nastąpi szczegółowa prezentacja stanu i efektów prac, w tym bieżąca ewaluacja oraz budowanie świadomości mieszkańców.

Równolegle z konsultacjami społecznymi oraz pracami analitycznymi i projektowymi odbywają się spotkania z inwestorami lokalnymi, krajowymi i zagranicznymi celem weryfikacji przyjętych założeń i dostosowania ich do realiów inwestycyjnych.

Prezentacja publiczna masterplanu uwzględniającego wnioski z konsultacji społecznych nastąpiła w maju 2022 roku. Pod koniec maja projekt zaakceptowała Miejska Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna.

W dalszej perspektywie masterplan przyczyni się do zmian w przestrzeni centrum Tychów, które znacznie podniosą jakość przestrzeni i spowodują, że stanie się ona atrakcyjna dla mieszkańców i odwiedzających, bardziej dostępna dla różnych grup odbiorców, a także, dzięki błękit...