Miasta coraz częściej dostrzegają potrzebę efektywnego zagospodarowania wód opadowych. To dobry sygnał, który spowodowany jest wzrostem świadomości włodarzy dzięki edukacji. Należy także przyznać, że ten wzrost zainteresowania wynika często z dostrzeżenia problemu, który przez dekady był poboczny, a wskutek zmian klimatu stał się priorytetowy. 

Podczas spotkań członków Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie” pytam, jaki jest najbardziej widoczny skutek zmian klimatu, który ma najsilniejszy wpływ na lokalne warunki pracy. Zdecydowana większość odpowiada, że są to nagłe, gwałtowne i silne opady deszczu.

Zagrożenie zanieczyszczeniami

Wody opadowe w miastach mogą także powodować problem zanieczyszczeń pochodzących z niekontrolowanej cyrkulacji wód opadowych, który jest uznawany za najistotniejszy do rozwiązania w terenach zurbanizowanych. Większość europejskich miast uporządkowała już gospodarkę ściekową i do rzek trafia zdecydowanie mniej związków biogennych pochodzących ze ścieków komunalnych niż kiedyś. Zgodnie z danymi z Państwowego Monitoringu Środowiska, w 2010 roku polskimi rzekami do Morza Bałtyckiego spłynęło ponad 300 tys. ton azotu ogólnego, a w 2018 roku już niecałe 150 tysięcy ton. Poza rolnictwem pozostaje więc wyzwanie dotyczące uporządkowania spływów miejskich. 

Poprzez przelewy z kanalizacji ogólnospławnej do odbiorników przedostają się szkodliwe substancje. Ponadto istnieje wiele rozproszonych, niekontrolowanych systemów odprowadzających wody opadowe z powierzchni zurbanizowanych – ulic, parkingów, chodników itd. Wody opadowe z powierzchni miejskich są źródłem nie tylko związków biogennych, ale również wielu innych zanieczyszczeń, takich jak substancje ropopochodne, metale ciężkie czy wszechobecny mikroplastik. HELCOM (Komisja Helsińska - Komisja Ochrony Środowiska Morskiego Bałtyku) zwraca uwagę na fakt, że ładunek niesiony przez wodę opadową powinien być włączony do źródeł rozproszonych, ponieważ tego rodzaju źródła często nie mają osobnego ujścia. 

Podstawowe zasady – pierwsze kroki

Federacja EurEau proponuje zestaw ośmiu nadrzędnych zasad dobrego zarządzania sieciami kanalizacyjnymi, bez względu na to, jakiego rodzaju ścieki czy też wody opadowe prowadzą. Można je podsumować w następujących punktach:

  • Zapewnienie ochrony zdrowia publicznego, środowiska oraz zdrowia i bezpieczeństwa operatorów systemów kanalizacyjnych.
  • Zapewnienie pełnej koordynacji w zarządzaniu systemem kanalizacyjnym oraz oczyszczaniu ścieków i wód, od strategii po codzienną eksploatację.
  • Planowanie i projektowanie sieci odpornych i trwałych, z myśleniem o tym, jakich sieci potrzebują miasta przyszłości.
  • Wpisanie się w zasady gospodarki o obiegu zamkniętym, rozsądne zarządzanie materiałami, odpadami, energią, a szczególnie wodą.
  • Zapewnienie wystarczających środków finansowych na inwestycje i odnowienie sieci; ochrona tego, co mamy dzisiaj (aktywa, sprzęt i systemy operacyjne), aby świadczenie usług nie ulegało pogorszeniu.
  • Zapewnienie inwestycji, które przyniosą wymierne i znaczące korzyści dla zdrowia środowiska.
  • Dążenie do ustanowienia przepisów na szczeblu UE, które uporządkują wszelkie kwestie związane z odpowiednim utrzymaniem i zarządzaniem kanalizacją.
  • Informowanie, dbanie o transparentność usług, tak aby odbiorcy usług mieli zaufanie do tego, w jaki sposób systemy są obsługiwane, konserwowane i modernizowane.

Kolejne kroki

Pierwszą zasadą dobrego zarządzania jest opisanie istniejących systemów i zbudowanie bazy aktywów, ich stanu i wydajności. Nie da się poprawić systemu, jeśli nie mamy wiedzy, jak on wygląda, w jakim jest stanie. W najbardziej podstawowym ujęciu jest to spis zastosowanych materiałów, sposób łączenia przewodów, lokalizacja odbiornika oraz kluczowych urządzeń, takich jak zasuwy i przelewy kanalizacji zbiorczej. 

Pojawia się coraz więcej bardzo dobrze opracowanych systemów informatycznych do zbierania i przetwarzania danych o sieci. Warto w nie zainwestować. Charakterystyka własnej infrastruktury pozwala zrozumieć i zidentyfikować zagrożenia oraz stworzyć ramy dla zarządzania ryzykiem i działań usprawniających. Wiedza o systemie pozwala określić cele: co jest możliwe, a co nie. Zrozumienie wydajności hydraulicznej systemów jest kluczem do zarządzania. 

Coraz częściej stosuje się w Europie integrację sieci kanalizacji opadowej z elementami niebiesko-zielonej infrastruktury w celu zrównoważenia przepływów i zapewnienia korzyści dla różnorodności biologicznej. Lokalne zagospodarowanie wody często jest najłatwiejszym rozwiązaniem nie tylko w małych, ale również w dużych miastach. W środowisku miejskim niebiesko-zielona infrastruktura wydaje si...