Wstępne wyniki najnowszego Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań (NSP) wskazują, że 31 marca 2021 r. na terenie kraju usytuowanych było ponad 15,3 mln mieszkań, które zlokalizowane były w ponad 6,9 mln budynków. W porównaniu ze spisem z 2011 r. liczba mieszkań wzrosła o prawie 1,9 mln, tj. o 13,7%, a liczba budynków zwiększyła się o ponad 900 tys., tj. o 14,9%1. 

Powszechna deklaracja praw człowieka ONZ, przyjęta 10 grudnia 1948 r. w Paryżu (art. 25), oraz uchwalony na jej bazie Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, przyjęty 16 grudnia 1966 r. (art. 11), traktują odpowiedni standard życia, w tym posiadanie mieszkania, jako podstawowe prawo człowieka. Polska ratyfikowała obydwa dokumenty. 

Mieszkanie to prawo, a nie produkt dobrobytu

Prawo do zamieszkania uwzględnia wiele dokumentów międzynarodowych oraz konstytucji poszczególnych krajów, w tym w Polsce. Podstawę do zaspokojenia i ochrony praw mieszkaniowych obywateli stanowi art. 75 Konstytucji RP, stanowiący, że: „Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania”.

Konkretyzację obowiązków gminy w tym zakresie określa ustawa o samorządzie gminnym2 oraz ustawa o ochronie praw lokatorów3. W tym zakresie zadania własne gminy obejmują sprawy gminnego budownictwa mieszkaniowego, a także zapewnienia miejsca zamieszkania w ramach pomocy społecznej, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, w tym w ośrodkach i zakładach opiekuńczych.

Sytuacja mieszkaniowa zajmuje ważną pozycję w hierarchii ludzkich potrzeb. Ma duży wpływ na egzystencję ludzi i determinuje ich położenie społeczno-ekonomiczne. Mieszkanie pełni szereg funkcji, odzwierciedlając i pomagając realizować potrzeby ludzkie na najbardziej podstawowym poziomie biologicznej egzystencji i bezpieczeństwa, w szczególności dając poczucie bezpieczeństwa i ochrony przed zagrożeniami zewnętrznymi w ramach tzw. miru domowego, który jest prawnie chroniony. Kto bowiem wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku4.

Wzrost liczby mieszkań i budynków

W tabeli przedstawiono liczbę mieszkań i budynków, ich powierzchnię oraz liczbę izb. Wstępne wyniki NSP wskazują, że 31 marca 2021 r. na terenie kraju usytuowanych było 15 340 100 mieszkań, które zlokalizowane były w około 6 947 800 
budynków. W porównaniu ze spisem z 2011 r. liczba mieszkań wzrosła o prawie 1,9 mln, tj. o 13,7%, a liczba budynków zwiększyła się o ponad 900 tys., tj. o 14,9%.

Powierzchnia mieszkań pozostających do dyspozycji ludności wyniosła 1 138 700 000 m2 i w stosunku do wyników spisu z 2011 r. zwiększyła się o 192,3 mln m2, tj. o 20,3%. Liczba izb w ogólnej liczbie mieszkań wyniosła 57 033 800, tj. więcej o ponad 7,3 mln w stosunku do 2011 r., czyli o 14,8%. 

Spośród wszystkich mieszkań 12,1% (tj. 1 851 900) było niezamieszkanych. Wśród ogólnej liczby budynków z mieszkaniami 10,4% (tj. 723 000) stanowiły budynki, które 31 marca 2021 r. były niezamieszkane.

Powyższe dane pozwalają stwierdzić, że wg danych ze spisu:

  • przeciętna powierzchnia mieszkania wynosi nieco ponad 74,2 m2 i wzrosła w stosunku do 2011 r. o 4,1 m2,
  • jedno mieszkanie przypada średnio na ok. 2,5 osoby (w tym samym spisie podano, że liczba mieszkańców wyniosła 38 036 100).

Struktura przyrostu mieszkań w województwach 

Strukturę stanu liczby mieszkań i liczby ich przyrostu w latach 2011-2021 przedstawia rys. 1. Liczba zlokalizowanych mieszkań w województwach jest proporcjonalna w stosunku do rankingu liczby ludności, to znaczy, że w województwach najludniejszych zlokalizowanych jest najwięcej mieszkań. Najwięcej mieszkań zlokalizowanych było w woj. mazowieckim (2 442 600), a w następnej kolejności w województwach: śląskim (1 814 900), wielkopolskim (1 325 800), małopolskim (1 297 100) i dolnośląskim (1 261 200). Odpowiednio – najmniej mieszkań zlokalizowanych było w województwach z najmniejszą liczbą ludności: opolskim (361 000), lubuskim (393 500) i świętokrzyskim (465 000). 

Przyrost liczby mieszkań w ostatnich 10 latach nie był już tak proporcjonalny. W okresie 2011-2021 największy przyrost mieszkań odnotowano w województwach: małopolskim (20,2%), pomorskim (19,7%), wielkopolskim (19,0%) oraz mazowieckim (18,2%). Najmniej mieszkań natomiast przybyło w województwach: opolskim (4,9%), śląskim (6,9%), łódzkim (8,4%) oraz lubelskim (8,7%).

Największy odsetek mieszkań niezamieszkanych odnotowano w województwach: małopolskim (14,8%), podlaskim (14,7%) oraz lubelskim i świętokrzyskim (po 13,5%). Najmniejszy natomiast był on w województwach: opolskim (8,9%), lubuskim (9,6%) i kujawsko-pomorskim (9,7%).

W przypadku budynków największy odsetek tych niezamieszkanych odnotowano w województwach: podlaskim (16,9%), lubelskim (14,4%) i świętokrzyskim (14,3%), a najmniejszy w województwach: wielkopolskim i kujawsko-pomorskim (po 6,9%), lubuskim (7,0%) i zachodniopomorskim (7,5%).

Pomiar poziomu ubóstwa mieszkaniowego

Z danych przedstawionych w tabeli wynika, że wskaźnik liczby mieszkań na 1000 mieszkańców w Polsce w 2021 roku wyniósł 403,3 mieszkania. Wskaźnik ten jest podstawowym wskaźnikiem porównawczym dostępności mieszkań, zwanej te...