Poziom inflacji oraz sytuacja geopolityczna stanowią obecnie największe zagrożenie dla realizacji inwestycji, w szczególności cechujących się małą elastycznością umów realizowanych w reżimie zamówień publicznych. Rośnie liczba nierozstrzygniętych postępowań o udzielenie zamówienia publicznego. Nie na wszystkie bolączki, z jakimi mierzy się obecnie rynek zamówień publicznych, jest lekarstwo. Ale w zasięgu pozostają środki, które pomogą wybrnąć z wielu trudnych sytuacji.

Wiele projektów infrastrukturalnych stoi pod znakiem zapytania z uwagi na to, że oferta z najniższą ceną istotnie przekracza kwotę, jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na realizację zamówienia. 

Straty wykonawców

Nierzadka jest także sytuacja, w której wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, stoi przed dylematem, czy podpisać umowę z wynagrodzeniem, które kalkulowane było w odmiennych warunkach gospodarczych, tj. jeszcze przed agresją Rosji na Ukrainę, czy też odmówić podpisania oferty, ryzykując utratę wadium. Realizacja kontraktu, który wyceniany był w odmiennych warunkach gospodarczych, może bowiem wiązać się z jeszcze większą stratą. 

To samo dotyczy już wykonywanych umów, w których wykonawcom bardziej opłaca się zerwanie kontraktu i zapłata kar umownych niż dalsze realizowanie zamówienia ze stratą wynikającą z nadzwyczajnego wzrostu cen surowców, materiałów i robocizny. W takim przypadku rozwiązaniem jest waloryzacja wynagrodzenia, gdyż wyłonienie nowego wykonawcy, który dokończy realizację inwestycji, generuje jeszcze większe wydatki po stronie inwestora.

Straty zamawiających

Sytuacja zamawiających nie jest komfortowa. Opóźnienie inwestycji, spowodowane niemożnością wyłonienia wykonawcy, powoduje konkretne straty, w tym utratę dotacji i dofinansowań. Jednostki sektora finansów publicznych oraz inne podmioty wydatkujące środki publiczne zobligowane są do zachowania ustawowych procedur.

Co więcej, podmioty te działają na podstawie planów finansowych, co oznacza, że budżety, jakimi dysponują, są ograniczone. Zgodnie z art. 255 pkt 3 ustawy Prawo zamówień publicznych (P.z.p.), jeżeli cena lub koszt najkorzystniejszej oferty albo oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, zamawiający unieważnia postępowanie, chyba że może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty. Nie zawsze jednak zamawiający posiada rezerwy pozwalające w toku postępowania na zwiększenie budżetu, co umożliwi wybór najkorzystniejszej oferty. W takiej sytuacji zamawiający poszukiwać musi innych rozwiązań – nowego źródła finansowania, zastosowania innej, tańszej metody realizacji zamówienia lub realizacji inwestycji etapami, gdyż rozpisanie kolejnego postępowania na podobnych warunkach bez możliwości zwiększenia finansowania rzadko kiedy prowadzi do wyłonienia wykonawcy.

Czynności przygotowawcze

W praktyce obserwować można bagatelizowanie znaczenia czynności przygotowawczych do postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, wynikające z braku świadomości, że pewne niedopatrzenia na tym etapie mogą stanowić zagrożenie dla powodzenia całości inwestycji. Jest to spowodowane często niedostateczną specjalizacją kadry zajmującej się przygotowaniem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Niektóre z problemów związanych z wyłonieniem wykonawcy spowodowane są tym, że zamawiający, ustalając wartość zamówienia, odnoszą się wyłącznie do wynagrodzenia z umów o zbliżonym przedmiocie, które zostały zrealizowane w przeszłości, i nie dokonują korekty wartości o wskaźniki ekonomiczne ani nie uwzględniają w swych szacunkach rosnących cen energii, paliw, materiałów i robocizny. Przygotowując postępowanie o udzielenie zamówienia, zamawiający powinni brać pod uwagę warunki społeczno-gospodarcze oraz określać warunki i zasady realizacji zamówień publicznych z uwzględnieniem potencjalnych ryzyk oraz specyfiki danej branży. Tylko przy dołożeniu należytej staranności na etapie przygotowania postępowania o udzielenie zamówienia zminimalizować można ryzyko braku ofert w postępowaniu.

Uelastycznienie umów

Zamawiający powinni mieć na względzie perspektywę i problemy, z jakimi uporać się muszą na etapie realizacji zamówienia wykonawcy. Niebagatelne znaczenie dla prawidłowego i efektywnego zrealizowania umów o zamówi...