Woda przeznaczona do spożycia przez ludzi powinna spełniać wymagania bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi oraz być odpowiedniej jakości pod względem wyglądu, zapachu i smaku. Współczesne metody uzdatniania wody wykorzystują różnorodne procesy chemiczne i biologiczne, uzupełniane często procesami typowo fizycznymi.

Woda naturalna, stykając się z atmosferą oraz minerałami, zawsze zawiera pewne ilości rozpuszczonych gazów. Należą do nich przede wszystkim O2, N2, CO2 oraz w mniejszym stopniu H2S. Zawartość tlenu w naturalnych wodach powierzchniowych stanowi wypadkową pomiędzy fizyczną rozpuszczalnością tego gazu a jego zużyciem na procesy utleniania, zwłaszcza związków organicznych. Wody naturalne ujmowane z przeznaczeniem do picia i na potrzeby gospodarcze można podzielić na:

  • wody powierzchniowe (rzeki, jeziora, stawy),
  • wody podziemne (z warstw wodonośnych, zalegających na różnych głębokościach),
  • wody infiltracyjne (wody powierzchniowe poddawane infiltracji, po czym ujmowane jako mieszanina wód infiltracyjnych i wód podziemnych).

Kategoryzacja wód powierzchniowych

Zgodnie z rozporządzeniem z 29 sierpnia 2019 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi1, ustala się trzy kategorie jakości wody:

  • kategoria A1 – wody wymagające prostego uzdatniania fizycznego, w szczególności filtracji oraz dezynfekcji,
  • kategoria A2 – wody wymagające typowego uzdatniania fizycznego i chemicznego, w szczególności utleniania wstępnego, koagulacji, flokulacji, dekantacji, filtracji oraz dezynfekcji przez chlorowanie końcowe,
  • kategoria A3 – wody wymagające wysoko sprawnego uzdatniania fizycznego i chemicznego lub metod biologicznych, w szczególności utleniania, koagulacji, flokulacji, dekantacji, filtracji, adsorpcji na węglu aktywnym oraz dezynfekcji przez ozonowanie lub chlorowanie końcowe.

Powyższe kategorie zostały wprowadzone w zależności od wartości granicznych wskaźników jakości wody, które z uwagi na ich zanieczyszczenie muszą być poddane standardowym procesom uzdatniania w celu uzyskania wody przeznaczonej do spożycia. Ponadto rozporządzenie1 określa wymagania, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, zwane dalej „wodami”, oraz częstotliwość pobierania próbek wody, metodyki referencyjne analiz i sposób oceny, czy wody odpowiadają wymaganiom.

Należy zwrócić uwagę, że przepisów rozporządzenia1 nie stosuje się do wód:

  • pochodzących z ujęć ze źródeł samoczynnego, naturalnego i skoncentrowanego wypływu wód podziemnych na powierzchnię terenu,
  • pochodzących z ujęć wód infiltracyjnych powstałych w wyniku infiltracji wód atmosferycznych i powierzchniowych w ośrodek skalny,
  • zasilających złoża wód podziemnych, stanowiące zbiorowisko wód podziemnych, których eksploatacja może przynosić korzyści gospodarcze.

Domieszki i zanieczyszczenia

Wody naturalne w ogólnych rozważaniach klasyfikują się do złożonych układów heterogenicznych trójfazowych, zawierających bardzo wiele różnych domieszek, zwłaszcza pochodzenia antropogenicznego, które powodują zanieczyszczenie, a nawet skażenie i zakażenie tych wód.  Wody powierzchniowe wykazują znaczną zawartość zawiesin i koloidów, podwyższoną mętność, czasami również barwę. 

Ich temperatura zmienia się w zależności od pory roku. Wody powierzchniowe mają stosunkowo wysokie wartości wskaźników zanieczyszczeń. Może wynikać to z obecności w nich związków nieorganicznych i organicznych pochodzenia naturalnego czy sztucznego oraz substancji wypłukiwanych z gleby i dopływających do odbiornika ze ściekami oczyszczonymi w niewystarczającym stopniu. Dlatego też wart...