Uelastycznienie zakresu zamówienia poprzez ustanowienie odpowiednich postanowień w dokumentach zamówienia umożliwia dynamiczne spojrzenie na przyszłościowe potrzeby nabywcze zamawiającego i dostosowanie, na etapie wykonywania umowy, takich elementów jak ilość czy wielkość zakupionych dostaw, usług lub robót budowlanych.

Podstawowymi mechanizmami służącymi do osiągnięcia ww. celu są: klauzule prawa opcji, klauzule modyfikacji umowy, a także zastrzeżenie uprawnienia do ograniczenia zakresu zamówienia podstawowego lub prawa do udzielenia zamówienia uzupełniającego. Przepisy nowego Prawa zamówień publicznych (P.z.p.) w sposób szerszy niż dotychczas regulują materię prawa opcji oraz prawa do ograniczenia zakresu zamówienia podstawowego.

Ewolucja regulacji dotyczących prawa opcji

Przepisy aktualnego P.z.p. regulują materię prawa opcji w zakresie ograniczonym zasadniczo do kwestii szacowania wartości zamówienia na usługi lub dostawy (art. 34 ust. 5 P.z.p.). Nowe P.z.p., podtrzymując tradycję regulowania wskazanego aspektu dotyczącego przygotowania postępowania o udzielenie zamówienia, w którym zamierza się wykorzystać instrument prawa opcji, rozszerza obszar zainteresowania przepisów wskazaną instytucją. W kontekście szacowania wartości zamówienia objętego prawem opcji należy wskazać, że przepis art. 31 ust. 2 nowego P.z.p., odmiennie niż art. 34 ust. 5 P.z.p., swym wyraźnym zakresem obejmuje nie tylko zamówienia na usługi lub dostawy, ale również zamówienia na roboty budowlane. Powyższe nie tylko usuwa wątpliwości dotyczące sposobu szacowania wartości zamówienia na roboty budowlane, w których wykorzystano rzeczony instrument, ale również przesądza jednoznacznie i w sposób uchylający wątpliwości interpretacyjne, że może on zostać zastosowany wobec wskazanej kategorii zamówień. Na gruncie nowego P.z.p. materia prawa opcji regulowana jest również w zakresie minimalnych wymogów dotyczących postanowień statuujących podstawę do skorzystania ze wskazanego instrumentu oraz konsekwencji prawnych, jakie wywołuje skorzystanie z prawa opcji w oparciu o klauzule niespełniające wymagań ustawowych (art. 441 ust. 1 i 2 nowego P.z.p.).

Minimalne wymogi ustawowe

Przepis art. 441 ust. 1 nowego P.z.p. ustanawia wymogi minimalne wzglę-dem klauzul wdrażających prawo opcji. Wskazany przepis przewiduje, że klauzule prawa opcji przewidziane w ogłoszeniu o zamówieniu lub w dokumentach zamówienia muszą spełniać standard zrozumiałości, precyzyjności i jednoznaczności. W zakresie ogólnego standardu, jaki muszą spełniać postanowienia dotyczące prawa opcji, należy wskazać, że jest on analogiczny względem standardu ustanowionego wobec klauzul umownych, wyrażających podstawę do modyfikacji umowy w sprawie zamówienia publicznego (art. 455 ust. 1 pkt 1 nowego P.z.p.). W ramach aspektów natury ogólnej należy wskazać, że klauzule prawa opcji nie mogą zostać ukształtowane w sposób, który będzie skutkował tym, że ich zastosowanie zmodyfikuje ogólny charakter umowy. Wymóg niezmienności ogólnego charakteru umowy jest kolejnym aspektem łączącym prawo opcji z modyfikacją umowy, albowiem został on zastrzeżony również w art. 455 ust. 1 pkt 1 lit. c) nowego P.z.p. Jak wskazuje dr hab. Piotr Bogdanowicz, „niezmienialność ogólnego charakteru umowy odnosi się przede wszystkim do typu (rodzaju) umowy i przedmiotu zamówienia publicznego. Oznacza to, na przykład, że umowa o prace projektowe nie powinna zamienić się w umowę o roboty budowlane, a umowa o roboty budowlane w umowę zlecenia. (…) Modyfikacja taka, na co trafnie zwrócono uwagę w preambule dyrektywy klasycznej, może mieć hipotetyczny wpływ na wynik post...