Recykling makulatury w dobie e-commerce

Dynamiczny rozwój rynku e-commerce sprawił, że papier i tektura stały się jednym z najważniejszych materiałów opakowaniowych współczesnej gospodarki. Jeszcze dekadę temu głównym źródłem papierowych odpadów były gazety, dokumenty i opakowania zbiorcze wykorzystywane w handlu tradycyjnym. Dziś dominują kartony po przesyłkach kurierskich, papierowe wypełniacze, koperty oraz inne opakowania wykorzystywane w sprzedaży internetowej. Wraz ze wzrostem liczby dostaw rośnie także udział papieru w strumieniu odpadów komunalnych. Jednocześnie papier coraz częściej przedstawiany jest jako ekologiczna alternatywa dla plastiku. Pojawia się jednak pytanie, na ile rzeczywiście może on zastąpić tworzywa sztuczne i jakie są granice jego recyklingu.

Jaki papier nadaje się do recyklingu?

Papier należy do najpowszechniej recyklingowanych materiałów, co wynika zarówno z dobrze rozwiniętej infrastruktury zbiórki, jak i z relatywnie prostego procesu odzysku włókien celulozowych. Recykling papieru polega na rozwłóknieniu zużytego materiału w wodzie, oczyszczeniu masy papierniczej z zanieczyszczeń i ponownym wykorzystaniu włókien do produkcji nowych wyrobów.

Nie każdy papier nadaje się jednak do recyklingu w takim samym stopniu. Kluczowe znaczenie ma jego skład oraz stopień zanieczyszczenia. Najbardziej pożądanym surowcem są czyste i suche odpady papierowe: kartony, tektura falista, papier biurowy czy gazety. Problematyczne stają się natomiast opakowania zabrudzone tłuszczem, resztkami żywności lub nasączone substancjami chemicznymi. Trudności sprawiają także opakowania wielomateriałowe, w których papier połączony jest z plastikiem, aluminium lub warstwami barierowymi.

Z punktu widzenia recyklera niezwykle istotna jest również długość włókien celulozowych. W trakcie każdego procesu przetwarzania włókna ulegają skróceniu i osłabieniu, przez co papier nie może być przetwarzany w nieskończoność. Przyjmuje się, że włókna celulozowe można wykorzystać średnio od pięciu do siedmiu razy, a po tym czasie stają się zbyt krótkie, by zapewnić odpowiednią wytrzymałość nowego produktu papierniczego. Z tego powodu system recyklingu papieru wymaga stałego dopływu świeżych włókien pierwotnych pochodzących z drewna.

To ograniczenie jest często pomijane w publicznej debacie, w której papier bywa przedstawiany jako materiał niemal całkowicie cyrkularny. W rzeczywistości recykling papieru ma ograniczony potencjał – odzysk surowca jest możliwy, ale wymaga ciągłego uzupełniania włókien pierwotnych oraz odpowiedniej jakości selektywnej zbiórki.

Papier to nie nowy plastik

„Design for recycling”

Podstawowym warunkiem skutecznego recyklingu jest czystość strumienia odpadów. Papier powinien być suchy, niezabrudzony i odpowiednio posegregowany. Nawet niewielkie ilości tłuszczu, wilgoci czy odpadów organicznych mogą obniżyć jakość całej partii surowca. Właśnie z tego powodu szczególnym wyzwaniem są dziś opakowania stosowane w gastronomii oraz handlu internetowym. Coraz więcej producentów wykorzystuje papier laminowany folią lub pokryty specjalnymi powłokami zabezpieczającymi przed wilgocią. Takie rozwiązania poprawiają funkcjonalność opakowania, ale jednocześnie utrudniają lub wręcz uniemożliwiają jego recykling w standardowych instalacjach.

Znaczenie ma także sposób projektowania opakowań. W Europie coraz większą rolę odgrywa koncepcja „design for recycling”, czyli projektowania produktów z myślą o ich późniejszym przetworzeniu. Oznacza to ograniczanie liczby materiałów w opakowaniu, stosowanie łatwo usuwalnych etykiet i klejów oraz unikanie dodatków utrudniających rozwłóknianie papieru.

W praktyce najłatwiej recyklingowalne są proste opakowania z tektury falistej oraz papieru niepowlekanego. To właśnie one stanowią dziś fundament gospodarki obiegu zamkniętego w sektorze papierniczym.

Jest popyt na papier z recyklingu

Papier odzyskany z recyklingu znajduje bardzo szerokie zastosowanie. Najczęściej wykorzystywany jest do produkcji tektury falistej, kartonów transportowych, papieru pakowego, ręczników papierowych i papieru toaletowego. Wynika to z faktu, że produkty te nie wymagają najwyższej jakości włókien.

Znacznie trudniej wykorzystać makulaturę do produkcji papierów graficznych czy wysokiej jakości opakowań premium. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie większego udziału włókien pierwotnych, zapewniających odpowiednią wytrzymałość i estetykę produktu.

W ostatnich latach rośnie także zainteresowanie wykorzystaniem papieru z recyklingu w nowych segmentach rynku, między innymi w opakowaniach dla e-commerce, materiałach izolacyjnych czy papierowych wypełniaczach zastępujących plastikowe zabezpieczenia przesyłek. Rozwój tych zastosowań napędzają zarówno oczekiwania konsumentów, jak i regulacje unijne promujące gospodarkę obiegu zamkniętego.

Papier zamiast plastiku?

Rosnąca presja na ograniczenie zużycia tworzyw sztucznych sprawia jednocześnie, że papier postrzegamy jako naturalnego kandydata do zastępowania plastiku. W wielu zastosowaniach rzeczywiście tak się dzieje: papierowe torby, kartonowe opakowania wysyłkowe czy papierowe wypełniacze stały się standardem w handlu internetowym.

Nie oznacza to jednak, że papier może całkowicie wyeliminować plastik. Tworzywa sztuczne nadal mają przewagę w sytuacjach wymagających wysokiej odporności na wilgoć, szczelności czy trwałości. Problem pojawia się szczególnie w branży spożywczej, gdzie opakowanie musi jednocześnie chronić produkt, wydłużać jego trwałość, a także spełniać restrykcyjne wymogi higieniczne.

Paradoksalnie wiele papierowych opakowań „zastępujących plastik” zawiera z tego powodu domieszki tworzyw sztucznych lub specjalne powłoki barierowe. Dzięki nim opakowanie zyskuje odpowiednie właściwości użytkowe, ale też traci część swoich walorów środowiskowych, ponieważ staje się trudniejsze do recyklingu.

Dlatego coraz częściej podkreśla się, że kluczowe znaczenie ma nie tyle całkowite zastąpienie plastiku papierem, ile racjonalny dobór materiału do konkretnego zastosowania. W niektórych przypadkach bardziej ekologiczne może być trwałe i lekkie opakowanie plastikowe poddawane recyklingowi niż wielowarstwowe opakowanie papierowe o ograniczonej przydatności do odzysku.

Miliardy przesyłek i tony surowców

Dynamiczny polski rynek

Polski rynek recyklingu papieru rozwija się dynamicznie od wielu lat i należy do najważniejszych segmentów krajowej gospodarki odpadowej. Według raportu Instytutu Ochrony Środowiska – PIB, opakowania z papieru i tektury stanowiły w 2022 r. około 35% wszystkich opakowań wprowadzonych na rynek w Polsce, a jednocześnie odpowiadały za ponad połowę wszystkich odpadów opakowaniowych poddanych recyklingowi. Dziś obserwujemy z kolei, jak wzrost znaczenia e-commerce dodatkowo zwiększył zapotrzebowanie na tekturę falistą oraz surowiec makulaturowy.

Polska dysponuje stosunkowo dobrze rozwiniętym sektorem papierniczym i znacznymi mocami produkcyjnymi dla takich opakowań. Duża część odzyskanej makulatury trafia do krajowych papierni produkujących tekturę i opakowania transportowe, a rynek jest silnie powiązany z handlem internetowym, logistyką oraz branżą spożywczą.

Jednocześnie sektor zmaga się z wieloma problemami, z których bodaj najważniejszym pozostaje jakość selektywnej zbiórki odpadów. Mimo rosnącej świadomości ekologicznej znaczna część papieru trafiającego do pojemników jest zabrudzona lub zawiera elementy utrudniające recykling. Powoduje to wzrost kosztów sortowania oraz straty surowca.

Wyzwanie stanowi także rosnąca liczba opakowań wielomateriałowych. Producenci starają się łączyć funkcjonalność z wizualną atrakcyjnością, co często prowadzi do stosowania trudnych w recyklingu laminatów, nadruków czy dodatków syntetycznych.

Istotnym problemem pozostaje również duża wrażliwość rynku makulatury na sytuację gospodarczą. Ceny surowca wtórnego podlegają znacznym wahaniom, uzależnionym od koniunktury przemysłowej, kosztów energii i sytuacji na globalnym rynku papierniczym. W okresach spowolnienia gospodarczego spada popyt na opakowania, a wraz z nim ceny makulatury, co osłabia opłacalność recyklingu.

Są szanse…

Największą szansą dla rynku recyklingu papieru jest dalszy rozwój gospodarki obiegu zamkniętego oraz regulacji ograniczających zużycie plastiku. Unia Europejska coraz mocniej promuje rozwiązania oparte na recyklingu i wysokim udziale surowców wtórnych. Dla branży papierniczej oznacza to możliwość dalszego wzrostu popytu na opakowania papierowe.

Silnym impulsem pozostaje również rozwój e-commerce. Handel internetowy generuje ogromne ilości opakowań transportowych, które – przy odpowiedniej segregacji – stosunkowo łatwo poddają się recyklingowi. Karton stał się symbolem nowoczesnej logistyki i prawdopodobnie jeszcze przez wiele lat pozostanie podstawowym opakowaniem w sektorze dostaw kurierskich.

Nadziei należy upatrywać także w nowoczesnych technologiach sortowania i przetwarzania odpadów papierowych. Automatyzacja procesów oraz rozwój metod usuwania zanieczyszczeń mogą poprawić efektywność odzysku nawet w przypadku opakowań dotychczas trudnych w recyklingu.

…i zagrożenia

Z kolei do najważniejszych zagrożeń należą rosnąca konkurencja o surowiec oraz pogarszająca się jakość makulatury. Im więcej opakowań wielomateriałowych trafia na rynek, tym trudniej utrzymać wysoką efektywność recyklingu. Problemem są również wysokie koszty energii, które szczególnie mocno obciążają przemysł papierniczy. Produkcja papieru i recykling włókien są procesami energochłonnymi, dlatego wzrost cen energii bezpośrednio wpływa na rentowność całego sektora.

Branża musi także mierzyć się z ryzykiem, jakie rodzi… zbyt dobra sława papieru. Przekonanie, że każde opakowanie papierowe jest z automatu bardziej ekologiczne niż jego plastikowy odpowiednik, może prowadzić do decyzji niekorzystnych z punktu widzenia całego cyklu życia produktu. Kluczowe znaczenie ma bowiem nie tylko fakt zdecydowania się na teoretycznie bardziej proekologiczny materiał, ale też jego zastosowanie – papier po prostu nie sprawdzi się w każdej sytuacji, więc przed zastąpieniem nim tworzyw sztucznych powinniśmy gruntownie zastanowić się nad śladem węglowym stosowanego rozwiązania.

Recykling papieru pozostaje jednym z filarów gospodarki obiegu zamkniętego, jednak jego skuteczność zależy od jakości projektowania opakowań, sprawnego systemu selektywnej zbiórki i świadomych decyzji producentów oraz konsumentów. W dobie gwałtownego rozwoju e-commerce znaczenie tego sektora będzie nadal rosło, ale wraz z nim rosnąć będą również wymagania dotyczące efektywności i jakości recyklingu.

dr inż. Katarzyna Skrzypczyńska

Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Chemii Przemysłowej imienia Profesora Ignacego Mościckiego

Źródła

1. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy: Gospodarka opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w Polsce w 2022 r. Warszawa 2024.
2. Van Ewijk S., Stegemann J.A., Ekins P.: Limited climate benefits of global recycling of pulp and paper. „Nature Sustainability” 4/2021, s. 180–187.
3. CEPI – Confederation of European Paper Industries: Key Statistics 2023. European Pulp & Paper Industry. 2024.
4. European Paper Recycling Council: Monitoring Report 2023. 2024.
5. Blanco A., Miranda R., Monte M.C.: Extending the limits of paper recycling – improvements along the paper value chain. „Forest Systems” 22(3)/2013, s. 471–483.
6. Merrild H., Damgaard A., Christensen T.H.: Recycling of paper: accounting of greenhouse gases and global warming contributions. „Waste Management & Research” 27(8)/2009, s. 746–753.
7. Uchwała nr 96 Rady Ministrów z 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (MP z 2023 r. poz. 702).
8. Van Ewijk S., Park J.Y., Chertow M.R.: Quantifying the system-wide recovery potential of waste in the global paper life cycle. „Resources, Conservation and Recycling” 134/2018, s. 48–60.
9. PlasticsEurope: Tworzywa sztuczne w obiegu zamkniętym – analiza sytuacji w Europie, https://plasticseurope.org/pl/knowledge-hub/tworzywa-sztuczne-w-obiegu-zamknietym-analiza-sytuacji-w-europie-pelny-raport/ (dostęp: 25.05.2026).
10. Pento T.: Design for recyclability and the avoidance of waste: the case of printed paper in Germany. „Waste Management & Research” 17(2)/1999, s. 93–99.
11. Hohenthal C., Leon J., Dobon A. i in.: The ISO 14067 approach to open-loop recycling of paper products: Making it operational. „Journal of Cleaner Production” 224/2019, s. 264–274.
12. Varling A.S., Schmidt S., Bisinella V. i in.: Estimating the climate impacts of future paper production and recycling with life cycle assessment. „Science of The Total Environment” 3/2026.
13. Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie, Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit: Energiekonzept für eine umweltschonende, zuverlässige und bezahlbare Energieversorgung. Berlin 28.09.2010.

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!