Spalarnie, koszty i 6 mld zł. Jak domknąć systemy odpadowe i nie obciążyć mieszkańców kolejnymi podwyżkami?

W debacie uczestniczyli Maciej Glamowski – prezydent Grudziądza, , Piotr Kryszewski – wiceprezydent Gdańska, Grzegorz Rusiecki – prezydent Leszna oraz Czesław Renkiewicz – prezydent Suwałk.

Perspektywę finansowania inwestycji przedstawił Paweł Augustyn z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, natomiast sektor ciepłowniczy reprezentował Jacek Szymczak z Izby Gospodarczej Ciepłownictwo Polskie. Panel prowadził Robert Rosa.

Zobacz całą rozmowę samorządowców oraz ekspertów na temat gospodarki odpadami i jej aktualnych wyzwań

Inwestycje na dziesięciolecia

Samorządy mierzą się jednocześnie z wymaganiami dotyczącymi recyklingu i ograniczenia składowania, koniecznością modernizacji infrastruktury oraz rosnącymi kosztami całego systemu. Tymczasem duże inwestycje odpadowe i energetyczne przygotowywane są na wiele lat, a następnie mają funkcjonować przez kolejne dekady.

Piotr Kryszewski podkreślał dlatego znaczenie przewidywalnego prawa i bezpieczeństwa finansowego.

– My planujemy inwestycje rozłożone na lata. Musimy mieć pewność, że po okresie budowy nasze instalacje nadal będą miały sens – mówił wiceprezydent Gdańska.

Gdańsk ma już za sobą budowę własnego ITPOK. Port Czystej Energii przeszedł do fazy eksploatacji w lutym 2025 r., a 24 marca tego samego roku został oficjalnie otwarty. Instalacja zagospodarowuje nienadającą się do recyklingu frakcję odpadów i produkuje z niej energię elektryczną oraz ciepło.

Zatrzymać pieniądze i energię w mieście

W przypadku Suwałk instalacja termicznego przekształcania jest przedstawiana nie tylko jako sposób na zagospodarowanie odpadów, ale także jako element bezpieczeństwa lokalnego systemu.

– Dla nas gwarantem bezpieczeństwa może się stać instalacja termicznego przekształcania odpadów komunalnych. Dzięki niej pieniądze zostaną u nas – mówił Czesław Renkiewicz.

Podobną drogę chce obrać Grudziądz. Miasto uzyskało potrzebne pozwolenia, ale skala przedsięwzięcia znacznie przekracza możliwości jego samodzielnego finansowania.

– Potrzebujemy na ten cel ok. 300 mln zł, a jesteśmy niedużym miastem. Bez dotacji z NFOŚiGW inwestycja byłaby niemożliwa do realizacji – wskazywał Maciej Glamowski.

W rozmowach z mieszkańcami argumentem stał się przykład Gdańska. Grudziądz płaci za przekazanie tam części własnych odpadów, podczas gdy energia powstająca z tego strumienia służy odbiorcom w Trójmieście. Jak relacjonował Glamowski, właśnie ten argument pomagał przekonywać mieszkańców do budowy własnej infrastruktury.

Odpady a transformacja ciepłownictwa

Panel pokazał, że debata o spalarniach coraz mniej dotyczy wyłącznie gospodarki odpadami. Ważnym elementem jest również lokalna energetyka i transformacja ciepłownictwa.

Perspektywę tego sektora reprezentował Jacek Szymczak z Izby Gospodarczej Ciepłownictwo Polskie. Połączenie instalacji odpadowych z systemami ciepłowniczymi może pozwolić na zagospodarowanie frakcji nienadających się do recyklingu i jednoczesne ograniczenie zużycia paliw kopalnych.

Taką możliwość analizuje m.in. Leszno. Grzegorz Rusiecki łączył podczas panelu energetyczne wykorzystanie odpadów z dekarbonizacją miejscowego ciepłownictwa i stabilizacją kosztów gospodarki odpadowej. W lipcu 2026 r. prezydent zapowiadał, że decyzja dotycząca przyszłości instalacji ma zapaść do końca roku.

– Drugi efekt to opłaty za odbiór odpadów, które oczywiście przestaną dynamicznie rosnąć, gdy będziemy mogli przetwarzać je w najtańszy możliwy sposób – mówił Rusiecki podczas panelu.

Miliardy na spalarnie

Jedną z najważniejszych kwestii pozostaje finansowanie. NFOŚiGW dysponuje dużą pulą środków wspierających rozwój tego typu infrastruktury.

Chodzi o 6 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego, które przeznaczono na budowę nowych oraz rozbudowę i modernizację istniejących instalacji termicznego przekształcania odpadów pochodzenia komunalnego, wytwarzających energię w warunkach wysokosprawnej kogeneracji.

Paweł Augustyn wskazywał jednocześnie, że obecny model systemu nie będzie wystarczający w przyszłości.

– Nasz system gospodarki musi się rozwijać, bo w przyszłości nie będzie nam służył ten oparty na składowiskach i RIPOK-ach – oceniał przedstawiciel NFOŚiGW.

Problem będzie tym większy, że wraz ze wzrostem gospodarczym można spodziewać się dalszego zwiększania ilości wytwarzanych odpadów. Równocześnie rośnie presja na ograniczanie składowania i zagospodarowanie energetyczne frakcji, których nie można wykorzystać materiałowo.

System a finanse

Do kosztów inwestycyjnych dochodzi problem bieżącego finansowania systemów komunalnych. Podczas panelu wskazano, że deficyt gospodarki odpadami osiągnął około 1,5 mld zł, a sytuację może pogarszać odpływ części wartościowych surowców do systemu kaucyjnego.

Nie oznacza to jednak, że instalacje termicznego przekształcania mają zastępować recykling. Paneliści wskazywali raczej na potrzebę stworzenia systemu, w którym poszczególne technologie się uzupełniają: surowce nadające się do recyklingu są odzyskiwane materiałowo, natomiast odpady resztkowe mogą być wykorzystywane energetycznie zamiast trafiać na składowiska.

Dlatego najważniejsze pytanie po Panelu Prezydenckim nie brzmi już tylko: „spalarnia – tak czy nie?”. Znacznie istotniejsze jest to, czy polskie miasta będą w stanie stworzyć lokalne systemy łączące gospodarkę odpadami, ciepłownictwo i energetykę w sposób przewidywalny ekonomicznie – zarówno dla samorządów, jak i mieszkańców.