ROP przesunięty o pół roku? To nie takie pewne

Słowa, które usłyszeliśmy w czasie wczorajszego posiedzenia sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wywołały niemałe zamieszanie. Wiceminister klimatu i środowiska Urszula Zielińska ogłosiła wtedy, że ustawa wprowadzająca ROP nie znalazła się wśród priorytetowych spraw, którymi ma się zająć Komisja w pierwszym półroczu. –  Ministerstwo chciało, żeby ustawa była gotowa 1 stycznia, jednak ogrom uwag dotyczących tych zagadnień (i to nie tylko branży odpadowej, ale też przemysłu), spowodował to, że te prace się przedłużyły – dodawała wicedyrektorka Departamentu Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Joanna Darska. Uwag rzeczywiście było ponad 1600 i nadal trwa ich „szczegółowa analiza”. Ministerstwo nie tylko odnosi się do nich, ale też nanosi zmiany m.in. w treści ustawy oraz ocenie skutków regulacji.

Przypomnijmy, że ROP, czyli rozszerzona odpowiedzialność producenta, ma poskutkować wdrożeniem zasady “zanieczyszczający płaci”. W jej myśl koszty zbiórki, zagospodarowania i recyklingu odpadów opakowaniowych ma ponieść ten, kto wprowadził opakowanie na rynek. Naturalną konsekwencją będzie przeniesienie tych kosztów na klientów. Z kolei dotychczas obarczały one wszystkich mieszkańców; niezależnie od tego, ile odpadów opakowaniowych wytwarzali. Zebrane w systemie pieniądze mają trafić do gmin, instalacji komunalnych i recyklerów.

Posiedzeniu sejmowej komisji przysłuchiwał się wczoraj Sławomir Pacek ze Stowarzyszenia Polski Recykling, który nie szczędził cierpkich słów po ogłoszeniu opóźnienia w pracach nad ROP-em. Dziś skomentował te doniesienia w rozmowie z Portalem Komunalnym.

Kamil Paczek: Wczoraj dowiedzieliśmy się, że na wyczekiwany przez branżę ROP zaczekamy kilka kolejnych miesięcy. Co pan pomyślał, słysząc te słowa?

Sławomir Pacek: Po pierwsze rozczarowanie. Po drugie pomyślałem, że marnujemy mnóstwo czasu i mnóstwo pieniędzy obywateli, którzy dziś utrzymują system gospodarki odpadami. Wiemy przecież, że w życie wszedł już system kaucyjny, który wyciągając ze strumienia odpadów cenne butelki i puszki, doprowadzi do tego, że za ich odbiór społeczeństwo będzie płacić coraz więcej. 

Druga strona medalu jest taka, że branża recyklingu znajduje się w bardzo trudnej sytuacji i czeka na ROP, który co prawda nie rozwiąże wszystkich jej problemów, ale na pewno da więcej stabilności. W międzyczasie staramy się motywować MKiŚ do tego, żeby pomagało nam innymi sposobami; na przykład wymuszając skuteczność przepisów o obowiązkowym wykorzystaniu recyklatu w butelkach PET. Można to robić na dwa sposoby: albo zachętami do jego użycia, albo karami za niewykorzystanie wtórnych surowców. W tym kontekście informacja, że po raz kolejny opóźnią się prace nad ROP-em, przyniosła spore zaniepokojenie.

Docierają do mnie jednak słuchy, że… wcale nie musi tak być. Wypowiedź minister Zielińskiej w czasie posiedzenia Komisji mogła być niepełna albo nieprecyzyjna. A na pewno wywołała spore zaskoczenie wśród urzędników państwowych, z którymi dziś zakulisowo rozmawiałem. Twierdzą wręcz, że pierwszy raz słyszą o tym, aby prace nad ROP-em w jakiś sposób się opóźniały! Ja również jestem tym faktem zaskoczony, bo na takim szczeblu i w takich okolicznościach nie powinny się zdarzać podobne nieporozumienia. 

ROP bez priorytetu. Rząd odkłada projekt ustawy UC100 na pół roku

Jak bardzo branża recyklingu tworzyw potrzebuje ROP-u?

Za nami kolejny rok, w którym zamknęło się wiele zakładów recyklingowych; tak w Polsce, jak i w Europie. Z naszych wyliczeń wynika, że w kraju w ciągu ostatnich trzech lat zamknęło się aż 30% takich zakładów. Z kolei te, które utrzymały się na rynku, średnio pracują jedynie na 60-70% swoich możliwości. Efekt jest taki, że w ubiegłym roku w Europie obniżyliśmy produkcję recyklatu o milion ton.

Powodów takiego stanu rzeczy jest wiele, ale wśród nich możemy wymienić napływ surowca niewiadomej jakości z Azji. Jest to recyklat bardzo tani, z którym nie możemy konkurować, bo w całej Europie nasze produkty muszą uzyskać certyfikację. Badania i wypełnienie wymagań narzucanych przez unijne normy generuje koszty, co obniża konkurencyjność. Kiedy zestawimy to z faktem, że w Polsce od 2018 r. czekamy na ROP, to sytuacja robi się dramatyczna.

Światełkiem w tunelu są dla nas elektroniczne Dokumenty Potwierdzające Recykling. Mamy nadzieję, że ten nowy moduł w BDO pomoże w walce z nierzetelnymi papierowymi DPR-ami. Ten proceder rażąco zaniżał wartość Dokumentów.

Chcesz poznać sytuację sektora recyklingu w Polsce i w Europie? Pobierz darmowy Raport “Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0”! 

A zatem jak powinien wyglądać ROP okiem recyklera?

Najważniejsze dla nas jest to, żeby pieniądze trafiały bezpośrednio do recyklerów; już bez pośrednictwa na przykład organizacji odzysku odpadów opakowaniowych. Kluczowy jest także zapis, by “pieniądze szły za odpadem” i żeby ich ilość wiązała się z tym, jak trudny w recyklingu był strumień, który przetworzyliśmy. To oznacza, że im trudniej było odzyskać surowce z danego odpadu, tym wyżej powinna być wyceniona praca, jaką w to włożyliśmy. Z kolei w sytuacji, kiedy zajmujemy się łatwo sprzedawalnymi surowcami, dopłata powinna być minimalna bądź nawet zerowa. Absolutnym minimum jest zatem zwrot kosztów netto (czyli dopłata do recyklingu tych frakcji, na których nie da się zarobić). 

Kolejna rzecz to ekoprojektowanie, którego wymóg w obecnej propozycji MKiŚ jest potraktowany “po macoszemu”. Nam zależy na tym, aby producenci już na etapie projektowania myśleli, co stanie się z ich wyrobami, kiedy trafią do pojemnika na odpady. 

Chcemy również, żeby ROP wszedł w życie jak najszybciej. Mamy zatem nadzieję, że uda się uniknąć vacatio legis przedłużonego do 2028 r. ROP powinien być też dostosowany do wymogów Rozporządzenia PPWR. Wtedy unikniemy ryzyka, że trzeba będzie przebudowywać nasz system w taki sposób, aby odpowiadał unijnym wymaganiom.

Kiedy recykling przestaje mieć sens? Pobierz najnowszy Raport!