Sejm. Apel branży o wyjęcie butelek szklanych wielokrotnego użytku z systemu kaucyjnego

W środę na komisji podkreślali, że w Polsce jest ponad 1 mld butelek wielokrotnego użytku, które rocznie trafiają do obiegu kilka razy; a producenci napojów zainwestowali w infrastrukturę do zbiórki i mycia butelek, które teraz zostały objęte ogólnopolskim systemem kaucyjnym. Według nich system kaucyjny spowoduje, że butelki będą gubione i niszczone, a butelka zwrotna będzie niekonkurencyjna w stosunku do opakowań nieobjętych systemem kaucyjnym lub objętych nim puszek metalowych.

Butelki wielokrotnego użytku to nie odpad

– Wtłoczenie w system kaucyjny, skrojony na opakowania, które stają się odpadem, butelek, które nie są odpadem, tylko są po raz kolejny używane, jest błędem i dramatem dla producentów, którzy od wielu lat inwestowali w infrastrukturę, w butelki, w skrzynki, w myjki, w to wszystko, co dzisiaj przynosi ponad 90 proc. efektywności. Po co? – pytała Iwona Jacaszek-Pruś z Kompanii Piwowarskiej.

Dodała, że system kaucyjny kosztuje, a producenci napojów już ponoszą koszty związane z zebraniem i przewiezieniem butelek do browarów lub zakładów rozlewniczych wody, a następnie umyciem i przygotowaniem do ponownego napełnienia.

Co z tzw. “małpkami”?

Z kolei Magdalena Zając z fundacji Rodzice dla Klimatu zwróciła uwagę, że wyjęcie butelki wielokrotnego użytku z systemu kaucyjnego spowoduje, że osiągnięcie poziomu recyklingu będzie bardzo utrudnione i będzie oznaczać konieczność okazywania paragonu zakupu podczas zwrotu takich butelek. Odniosła się również do małych butelek jednokrotnego użytku, które nie zostały objęte systemem kaucji.

– Fala emocjonalnych dyskusji na temat systemu kaucyjnego pokazała, że Polacy chcą wprowadzenia (…) do systemu kaucyjnego małych buteleczek (tzw. małpek – PAP). Przypominam, że dziennie to są 3 mln spożytych (napojów – PAP) i zużytych tego typu buteleczek – powiedziała Zając.

Minister Sowińska argumentuje

Odnosząc się do głosów branży wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska zwróciła uwagę, że resortowi zależy na obecności butelek szklanych wielorazowych w systemie kaucyjnym ze względu m.in. na unijne rozporządzenie PPWR, które nakłada na sklepy obowiązek, by od 2030 r. minimum 10 proc. napojów w ofercie było w opakowaniach wielokrotnego użytku. – Jeżeli nie będziemy mieć infrastruktury współdzielonej na poziomie całego kraju, to będzie to bardzo trudne, albo wręcz niemożliwe do spełnienia – wskazywała przedstawicielka MKiŚ.

Jej zdaniem konsumenci doceniają też fakt, że butelki w ramach systemu kaucyjnego można zwracać bez konieczności okazywania paragonu zakupu i to w dowolnym punkcie zbiórki. – To również powoduje, że te butelki będą wracały do tego systemu, a nie będą na przykład wrzucane do zielonego pojemnika – dodała.

Dodała, że resortowi zależy na tym, aby butelki wielorazowe były jeszcze bardziej rozpowszechnione, również wśród małych producentów, np. małych browarów. Jej zdaniem dla małych wytwórców piwa wprowadzanie własnych butelek zwrotnych jest nieopłacalne i nie mogą sobie oni na to pozwolić tak, jak robią to duże browary.

Sowińska zwróciła też uwagę, że system kaucyjny został tak zaprojektowany, aby przez pierwsze trzy miesiące dać producentom napojów, operatorom i sklepom czas na przygotowanie się. Zaznaczyła, że w tym czasie tzw. opłata produktowa (czyli de facto kara płacona przez producentów za niezrealizowanie poziomów selektywnej zbiórki opakowań – PAP) jest bardzo niska, ale od 2026 r. wzrośnie do 1 zł za kilogram w przypadku butelek PET.

– Producenci muszą sobie wyważyć co wolą – czy wchodzić w system kaucyjny czy po prostu płacić opłatę produktową, która również będzie przeznaczona na cele związane z gospodarką odpadami – stwierdziła Sowińska.

O systemie kaucyjnym

W ramach systemu kaucyjnego do napojów w butelkach plastikowych, metalowych puszkach i szklanych butelkach wielorazowego użytku (choć w tym ostatnim przypadku od 2026 r.), ma być doliczana kaucja, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. Kaucja wynosi 50 groszy w przypadku butelek plastikowych i puszek, a 1 zł w przypadku wielorazowych butelek szklanych. Kaucja ma być osobną pozycją na paragonie. O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informować ma specjalne oznaczenie na etykiecie.

W ramach systemu duże sklepy, o powierzchni powyżej 200 m kw., muszą odbierać puste opakowania i oddawać klientom kaucję. Natomiast mniejsze sklepy mają pobierać kaucję, ale przystąpienie do systemu odbioru opakowań w ich przypadku będzie dobrowolne. Butelki i puszki można zwracać do maszyn ustawionych np. przed sklepami, w ich wnętrzu lub w ramach zbiórki ręcznej.

System kaucyjny ma zachęcić konsumentów do zwrotu opakowań. Jego głównym celem jest podniesienie poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach i osiągnięcie unijnych progów recyklingu. Zgodnie z nimi, w latach 2025-2028 poziom selektywnej zbiórki odpadów ma sięgnąć 77 proc. w przypadku butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (o pojemności do 3 l), metalowych puszek (o pojemności do 1 l) oraz butelek szklanych wielokrotnego użytku (o pojemności do 1,5 l). Od 2029 r. próg ten wzrośnie do 90 proc.