System kaucyjny pod ostrzałem instalacji

Podczas konferencji „Mechaniczne i Biologiczne Przetwarzanie Odpadów. Odzysk Surowców i Energii. Efektywność Zakładów.” nie brakowało mocnych słów o systemie kaucyjnym. W rozmowie jeden na jeden przedstawiciele branży – Piotr Szewczyk (ZUOK Orli Staw, Rada RIPOK) i Sebastian Howański (RCGO RESORT) – zamiast entuzjazmu zaprezentowali ironię, sceptycyzm i konkretne obawy o przyszłość instalacji.

Ironia zamiast entuzjazmu

Dyskusja rozpoczęła się od przewrotnej deklaracji Piotra Szewczyka, który – jak sam przyznał – „obudził się z zamiarem mówienia pozytywnie o systemie kaucyjnym”. Szybko jednak okazało się, że była to zapowiedź wypowiedzi pełnej ironii.

Nowe miejsca pracy? Owszem – ale głównie wśród osób zbierających butelki i puszki. System mobilizuje społeczeństwo do aktywności, choć niekoniecznie w sposób, który wspiera profesjonalną gospodarkę odpadami. – Za 50 groszy wzbudzić taką energię społeczną, to mistrzostwo – komentował z przekąsem, przywołując przykłady zbiórek organizowanych nawet przez szkoły. Jak zauważył, pojawił się też nieformalny rynek zbieraczy, dla których system oznacza realny wzrost dochodów.

Straty i zmiana strumienia odpadów

Jednym z kluczowych wątków były straty finansowe instalacji. Szewczyk wskazał, że mogą one sięgnąć nawet około 10 proc. przychodów, co wymusi szukanie rekompensaty w innych obszarach działalności.

Podobne obserwacje przedstawił Sebastian Howański. W jego instalacji zawartość PET w żółtym worku spadła o około 40 proc., a w pozostałym strumieniu jedynie 4 proc. stanowiły butelki objęte systemem kaucyjnym. To oznacza odpływ najbardziej wartościowego surowca i realne osłabienie ekonomiki przetwarzania.

Logistyka, inwestycje i niepewność

Uczestnicy rozmowy zwracali uwagę na problemy logistyczne i technologiczne. Transport sprasowanych odpadów znacząco różni się od przewozu luźnych opakowań – na jednym transporcie można przewieźć wielokrotnie więcej materiału niż w przypadku niesprasowanych butelek, co rodzi pytania o rzeczywisty ślad węglowy systemu.

Instalacje nie są przygotowane na nowe wymagania. Brakuje linii dedykowanych odpadom kaucyjnym, a jednocześnie nie ma pewności, jak system będzie rozwijany. Pojawiają się pytania, czy obejmie kolejne frakcje, takie jak szkło czy kartony, co dodatkowo komplikuje decyzje inwestycyjne.

Krytyka systemu i przyszłość branży

W trakcie rozmowy nie zabrakło także krytyki rozwiązań systemowych – od organizacji zwrotów (ograniczenia czasowe i lokalizacyjne), po przykłady postrzegane jako nadmiarowe zabezpieczenia w infrastrukturze systemu.

Szczególnie mocno wybrzmiał zarzut dotyczący kolejności reform. Zdaniem branży najpierw powinien zostać wdrożony system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), a dopiero później system kaucyjny. Obecna kolejność może – w opinii rozmówców – destabilizować rynek gospodarki odpadami.

Mimo krytycznego tonu, przedstawiciele sektora podkreślają, że muszą odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Pytanie pozostaje jednak otwarte: czy system kaucyjny w obecnej formie rzeczywiście wspiera cele środowiskowe, czy raczej przenosi ciężar zmian na instalacje i samorządy.