ROP i system kaucyjny: wspólny model czy dwa źródła napięć?

Rozszerzona odpowiedzialność producenta i system kaucyjny powinny tworzyć spójny model finansowania oraz zagospodarowania odpadów opakowaniowych. Branża obawia się jednak, że wartościowe frakcje są wyprowadzane z systemu gminnego, podczas gdy samorząd i instalacje nadal ponoszą znaczną część kosztów. Temu problemowi właśnie będzie poświęcony drugi panel dyskusyjny podczas 30. Konferencji Kompleksowa Gospodarka Odpadami – Zjazd Branży Gospodarki Odpadami , który odbędzie się w Pobierowie już w dniach 2-4 września 2026.

ROP i system kaucyjny w jednym strumieniu odpadów

Wprowadzanie systemu kaucyjnego oraz prace nad modelem rozszerzonej odpowiedzialności producenta zmieniają zasady funkcjonowania rynku odpadów opakowaniowych. Oba rozwiązania mają prowadzić do zwiększenia poziomów zbiórki i recyklingu oraz do większego udziału producentów w finansowaniu zagospodarowania odpadów.

W praktyce pojawia się jednak pytanie, czy systemy te rzeczywiście będą się uzupełniać. Samorządy i instalacje obawiają się, że system kaucyjny przejmie najbardziej wartościowe frakcje, pozostawiając w systemie gminnym odpady trudniejsze i droższe w zagospodarowaniu. Jednocześnie ROP nadal nie zapewnia pełnej rekompensaty kosztów ponoszonych na zbiórkę, transport, sortowanie i recykling odpadów opakowaniowych.

Pierwsze efekty systemu kaucyjnego i wpływ na wyniki gmin

Jednym z głównych tematów panelu będzie ocena pierwszych efektów działania systemu kaucyjnego. Dyskusja ma dotyczyć nie tylko liczby zebranych opakowań, ale także wpływu nowego rozwiązania na cały system gospodarki odpadami.

Istotne będzie pytanie, czy system kaucyjny poprawia krajowe wyniki recyklingu, czy jednocześnie może osłabiać rezultaty osiągane przez gminy. Wyłączenie części opakowań ze strumienia komunalnego wpływa bowiem na masę i wartość surowców trafiających do instalacji, a tym samym na bilans lokalnych systemów.

Paneliści zastanowią się również, w jaki sposób wyniki osiągane przez system kaucyjny powinny być uwzględniane w rozliczeniach poziomów recyklingu oraz odpowiedzialności poszczególnych uczestników rynku.

Kto skorzysta na najcenniejszych frakcjach odpadów?

Ważnym wątkiem będzie podział korzyści wynikających z zagospodarowania najbardziej wartościowych opakowań. Uczestnicy panelu spróbują odpowiedzieć na pytanie, kto powinien korzystać z wartości zebranych surowców: operatorzy systemu kaucyjnego, producenci, gminy czy instalacje.

Spór ten ma wymiar nie tylko finansowy. Wpływa także na stabilność całego systemu oraz możliwość pokrywania kosztów związanych z odpadami, które pozostają poza systemem kaucyjnym. Jeżeli do samorządów i instalacji trafiają przede wszystkim frakcje o mniejszej wartości rynkowej, rośnie ryzyko zwiększenia kosztów po stronie mieszkańców.

Dlatego jednym z kluczowych zagadnień dyskusji będzie sposób wyliczania rzeczywistego kosztu netto zagospodarowania odpadów opakowaniowych. Powinien on uwzględniać zarówno koszty zbiórki, transportu i sortowania, jak i przychody ze sprzedaży surowców.

Miejsce instalacji komunalnych w systemie kaucyjnym

Panel obejmie także pytanie o udział instalacji komunalnych w systemie kaucyjnym. Zakłady te dysponują infrastrukturą, doświadczeniem oraz zapleczem organizacyjnym związanym z sortowaniem i zagospodarowaniem odpadów, jednak ich rola w nowym modelu nie zawsze jest jasno określona.

Dyskusja ma pokazać, czy i na jakich zasadach instalacje powinny uczestniczyć w obsłudze systemu kaucyjnego. Udział ten może dotyczyć między innymi logistyki, przygotowania surowców do recyklingu lub współpracy z operatorami.

Równie istotne będzie rozstrzygnięcie, jak uniknąć dublowania infrastruktury i kosztów, jeżeli równolegle funkcjonują system gminny, system kaucyjny oraz mechanizmy wynikające z ROP.

Panel Prezydencki podczas konferencji KGO: koszty, inwestycje i oczekiwania mieszkańców

Kto ostatecznie zapłaci za odpady opakowaniowe?

Jednym z podstawowych założeń rozszerzonej odpowiedzialności producenta jest przeniesienie większej części kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych na podmioty wprowadzające produkty na rynek. Z punktu widzenia samorządów i mieszkańców najważniejsze pozostaje jednak pytanie, czy zmiana ta rzeczywiście przełoży się na poziom lokalnych opłat.

Paneliści zastanowią się, czy mieszkańcy odczują wdrożenie ROP w rachunkach za gospodarowanie odpadami, czy też system nadal będzie finansowany głównie przez gminy. Znaczenie będzie miał sposób kalkulowania kosztów, przepływ środków oraz zasady ich przekazywania podmiotom realizującym zbiórkę i zagospodarowanie odpadów.

Bez przejrzystych mechanizmów finansowych istnieje ryzyko, że formalna odpowiedzialność producentów nie przełoży się na realne odciążenie systemów lokalnych.

30. Konferencji Kompleksowa Gospodarka Odpadami – Zjazd Branży Gospodarki Odpadami

Zgłoś swój udział na stronie

kompleksowa.abrys.pl

Relacje między uczestnikami rynku i przyszłość modelu

Ostateczny kształt ROP i systemu kaucyjnego będzie zależał od tego, jak zostaną ułożone relacje między producentami, gminami, recyklerami, instalacjami i operatorami. Każdy z tych podmiotów odpowiada za inny etap obiegu odpadów, ale ich działania muszą tworzyć jeden sprawny system.

Podczas panelu poruszona zostanie kwestia podziału obowiązków, odpowiedzialności i korzyści. Ważne będzie również określenie, kto odpowiada za osiąganie poziomów, jakość selektywnej zbiórki oraz finansowanie infrastruktury niezbędnej do przetwarzania odpadów.

Panel „ROP i system kaucyjny – dwa filary zmian czy dwa źródła napięć?” będzie próbą skonfrontowania założeń nowych systemów z ich praktycznymi skutkami dla gmin, instalacji, producentów i recyklerów. Dyskusja ma wskazać, jakie rozwiązania są potrzebne, aby ROP, kaucja i system gminny nie funkcjonowały obok siebie, lecz tworzyły spójny model odpowiedzialności za odpady opakowaniowe.