Recykling musi działać. Premiera Raportu "Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0"

Tegoroczny Raport to przegląd najbardziej palących tematów dla recyklerów, przedstawicieli branży komunalnej i biznesu oraz samorządowców, którzy dokładają starań, by zawrócić surowce do obiegu. Są to:

• Gospodarka obiegu zamkniętego
• ROP i kaucja
• Recykling opakowań w Polsce
• Biorecykling
• Recykling ZSEE
• Recykling w przemyśle

Publikacja jest podsumowaniem drugiego Forum Recyklingu, na którym wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska symbolicznie zainaugurowała system kaucyjny.

Raport do pobrania: 

RAPORT_Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0.pdf

Rozmiar pliku: 4 MB

Kliknij, aby pobrać

Trwa wielki kryzys branży recyklingu tworzyw

Raport “Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0” otwiera gorzka diagnoza Katarzyny Błachowicz z Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu: nie zawracamy do gospodarki tylu surowców, co przeciętny kraj Unii Europejskiej. Wskaźnik cyrkularności (CMU – Circular Material Use Rate) mierzy procentowo udział materiałów poddanych recyklingowi i ponownie wprowadzonych do gospodarki w całkowitym zużyciu materiałów. Dla Polski wynosi zaledwie 7,7%. To wynik poniżej średniej unijnej (12,29%), choć wciąż wyższy od średniej globalnej, która oscyluje wokół alarmującego poziomu 6,9%. Dla porównania, liderzy cyrkularności w Europie osiągają wyniki kilkukrotnie wyższe: Holandia (32,7%), Belgia (22,7%) czy Włochy (21,6%). 

Dlaczego tak się dzieje? Częścią odpowiedzi jest kryzys branży recyklingu tworzyw sztucznych. Według szacunków Stowarzyszenia Polski Recykling, tylko w latach 2020-2024 zamknęła się około jedna trzecia zakładów recyklingu. Wiele firm ogranicza swoją działalność lub funkcjonuje na granicy opłacalności.

Jest to spowodowane tym, że za recyklat wciąż trzeba zapłacić o wiele więcej niż za surowiec pierwotny. Ceny oryginału utrzymują się na poziomie ok. 850-900 euro za tonę, a dodatkowa opłata produktowa za brak 25% rPET-u wykorzystanego w nowych butelkach (wymaga tego dyrektywa SUP) to zaledwie 1000 zł za tonę (ok. 235 euro). W praktyce oznacza to, że producent stoi przed wyborem: wykorzystać surowiec pierwotny, który kosztuje ok. 1100 euro za tonę, lub zdecydować się na recyklat PET, którego realny koszt – po uwzględnieniu procesu jego wytworzenia – sięga ok. 1600 euro za tonę. 

Czy pomoże ROP?

Część branży upatruje nadziei w nadchodzącym polskim modelu rozszerzonej odpowiedzialności producenta w opakowaniach. Olga Goitowska z Unii Metropolii Polskich pisze, że dopłaty dla recyklerów staną się formą uczciwego rozliczenia – zapłatą za faktyczną pracę przy przetwarzaniu trudnych i często bezwartościowych frakcji odpadów. Mówi także o trudnej sytuacji polskich gmin zajmujących się gospodarką odpadami: “producenci pokrywają tylko jedną trzecią kosztów zbiórki i przetwarzania odpadów, które dziś wynoszą 5 mld zł rocznie. Reszta spada na barki mieszkańców, którzy – według najnowszych danych – płacą już nawet 50 zł miesięcznie od osoby za odbiór odpadów”. Zdaniem ekspertki lekiem na tę sytuację będzie właśnie ROP.

Co na to przedstawiciele przemysłu? Piotr Mazurek z Konfederacji Lewiatan uważa, że diabeł tkwi w szczegółach, a te można znaleźć w wadliwej konstrukcji projektu ustawy mającej wprowadzić rozszerzoną odpowiedzialność producenta. – Obecny kierunek prac nad projektem UC100 grozi stworzeniem systemu, który będzie niezgodny z prawem UE, nieefektywny kosztowo, niesprawiedliwy dla przedsiębiorców oraz pozbawiony realnych mechanizmów środowiskowych – ocenił ekspert.

Gdzie są granice recyklingu?

Pieniądze to jednak tylko część odpowiedzi na trudne pytania, bo recyklerzy muszą się mierzyć jeszcze innymi wyzwaniami. Przede wszystkim nie każdy materiał można i opłaca się poddać recyklingowi. Przypomina o tym Konrad Nowakowski z PIOIRO, pisząc, że technologie recyklingu PET są co prawda zaawansowane, stabilne i efektywne, ale problem leży w projektowaniu opakowań. Recykling działałby najlepiej, gdyby te były monomateriałowe i przezroczyste, a system ich zbiórki gwarantował czysty strumień odpadów.

Kolejnym problemem jest fakt, że wielu surowcom nie dajemy szansy na drugie życie. Tak dzieje się ze szkłem opakowaniowym, którego (według szacunków Organizacji Odzysku Rekopol) marnujemy 400 tys. ton rocznie. Co się z nim dzieje? Z badania przeprowadzonego przez Beatę Waszczyłko-Miłkowską i Jolantę Kamińską-Borek z BioVeradi wynika, że ląduje ono we frakcji podsitowej (czyli wśród tych odpadów, które przeleciały przez sita w sortowni podczas przetwarzania odpadów zmieszanych). Z analizy wynika, że w całej Polsce we frakcji podsitowej znajduje się ok. 444 tys. ton szkła. Co więcej, aż 245 tys. ton to szkło opakowaniowe, które mogłoby wspierać realizację poziomów recyklingu, a nie być kosztem w systemie gospodarki odpadami. 

Bioodpady na ratunek poziomom recyklingu

Tymczasem szkło opakowaniowe może pomóc poprawić osiągane przez Polskę poziomy recyklingu – Unia Europejska wymaga od nas, żebyśmy w 2025 r. przekazali do recyklingu 55% odpadów komunalnych (choć trwają rozmowy, by obniżyć ten poziom do 50%). Podobnie jest z kolejną ciężką frakcją, czyli bioodpadami. Te możemy zagospodarować przede wszystkim na dwa sposoby: w kompostowniach i instalacjach fermentacji (biogazowniach i biometanowniach). 

Prof. Wojciech Czekała z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu apeluje, byśmy nie zapominali o kompostowaniu. – Inwestycje w nowoczesne kompostownie oraz sprawnie funkcjonujące systemy selektywnej zbiórki są priorytetem strategicznym, pozwalającym na uniknięcie wysokich opłat za nieosiągnięcie unijnych celów – pisze ekspert. Przypomina też o znaczeniu przydomowych kompostowników, które dzięki IOŚ-PIB gminy mogą w ustandaryzowany sposób zaliczać do poziomów recyklingu. A średnie roczne ilości bioodpadów kuchennych poddanych recyklingowi u źródła przez każdego mieszkańca Polski, który kompostuje bioodpady samodzielnie, wyniosły aż 97 kg.

Drugi sposób zagospodarowania bioodpadów, czyli wyprodukowanie z nich biogazu, wciąż pozostawia w Polsce wiele do życzenia – mamy jedynie 11 instalacji komunalnych, w których możemy to zrobić. Andrzej Sobolak ze Stowarzyszenia Biorecykling zauważa jednak, że prężnie rozwija się sektor biogazowni rolniczych; od stycznia do września 2025 r. oddano do użytku 28 nowych biogazowni. Mimo tych postępów, rynek biogazu i biometanu w Polsce nadal jest w powijakach w stosunku do swoich możliwości. Eksperci podkreślają, że Polska wciąż nie wykorzystuje nawet 1/4 szacowanego potencjału (np. 150 mln ton bioodpadów rocznie, co mogłoby dać kilka mld m³ biometanu).

Czas na strajk branży elektrorecyklingu?

Jednym z powodów tak powolnego rozwoju polskiego sektora biogazowego są skomplikowane procedury administracyjne, przez które muszą przejść w szczególności inwestorzy z branży komunalnej. Z podobnym wyzwaniem mierzą się też przedsiębiorcy z kolejnego omawianego sektora – recyklingu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego.

Bartosz Kubicki z Elektrorecyklingu pyta wręcz: czy to już czas na strajk? – Trudno budować stabilny biznes na rynku, w którym opłacalność recyklingu potrafi zmieniać się szybciej niż kolejne interpretacje tego, czym jest „ekoprojektowanie”, a brak stabilnego systemowego finansowania sprawia, że jest on szczególnie narażony na rynkowe fluktuacje – wskazuje ekspert. Dodaje, że uzyskanie decyzji administracyjnych trwa często trzy, cztery, a nawet pięć lat. W tym czasie technologia potrafi zmienić się do poznania, a poczynione inwestycje tracą sens, bo były zaprojektowane do radzenia sobie z zupełnie innym sprzętem. 

Raport o stanie branży

Raport “Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0” to jednak nie tylko trudne pytania, gorzkie diagnozy i publicystyczne tezy. To inspiracja i kompendium wiedzy niezbędnej do działania: bo recykling musi działać!

Polecamy go uwadze polityków, samorządowców, recyklerów, pracowników instalacji komunalnych, przedstawicieli świata biznesu i wszystkich tych, którym na sercu leży dobro środowiska.

Wierzymy, że publikacja, która jest nie tylko podsumowaniem, ale też rozszerzeniem tematów omawianych podczas Forum Recyklingu, będzie wskazówką dla czytelników na temat tego, czym powinniśmy się zająć w pierwszej kolejności, by sprawniej zawracać surowce do gospodarki.

Mamy też nadzieję, że stanie się zachętą do tego, by w 2026 r. ponownie wziąć udział w dyskusji o tym, jak uzdrowić polski recykling.

Raport do pobrania: 

RAPORT_Punkt Zero Recyklingu w Polsce 2.0.pdf

Rozmiar pliku: 4 MB

Kliknij, aby pobrać