Nowelizacja projektu UCPG: korekty, fakultatywność i spór o PAYT

Spotkanie miało charakter konsultacyjny,  Po stronie samorządowej uczestniczyli m.in. przedstawiciele Związku Miast Polskich, Unii Metropolii Polskich, Związku Powiatów Polskich oraz Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych. Stronę rządową reprezentowali przedstawiciele ministerstwa klimatu – w tym wiceminister Anita Sowińska, dyrektorzy oraz urzędnicy Departamentu Gospodarki Odpadami i Departamentu Prawnego.

Projekt nowelizacji ustawy odpadowej znajduje się na etapie prac legislacyjnych, co – jak podkreśla Małgorzata Izdebska – oznacza, że jest to ostatni moment, by poprawić przepisy, które w obecnym kształcie nie funkcjonują. Wskazuje przy tym, że zamiast dokładania kolejnych rozwiązań, należy skupić się na niesprawnych mechanizmach już zapisanych w ustawie, w szczególności tych dotyczących egzekwowania selektywnej zbiórki.

– Sądy uchylają decyzje o opłacie podwyższonej, bo przepisy są niewłaściwie sformułowane. A bez tego cały system po prostu się rozsypuje – argumentuje Izdebska.

Rewolucja w odpadach? Oto założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Fakultatywność i PSZOKi – kluczowe rozwiązania przyjęte

W trakcie spotkania wyraźnie wybrzmiał wątek fakultatywności, który pojawił się jako odpowiedź na pytania o nowe obowiązki nakładane na gminy. Jak relacjonuje Izdebska, to przedstawiciel strony rządowej zaczął posługiwać się tym pojęciem, tłumacząc kierunek zmian. Padło wprost: „ustalicie sobie to. Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której gminy będą miały realną swobodę decydowania.”

Ten sposób myślenia dotyczył m.in. PSZOK-ów oraz potencjalnych zmian w systemach odbioru odpadów. Jednym z bardziej konkretnych ustaleń była deklaracja wycofania się z obowiązku budowy PSZOK-ów w gminach powyżej 50 tys. mieszkańców. Zamiast tego mają być rozwijane alternatywne formy odbioru odpadów. – W przypadku PSZOK-ów strona rządowa wycofuje się z tych zobowiązań na rzecz mobilnych zbiórek i wystawek. Czyli de facto dogęszczamy sieć PSZOK-ów innymi narzędziami – opisuje Małgorzata Izdebska.

W dyskusji pojawił się również temat odpłatnego przyjmowania odpadów pozakomunalnych w PSZOK-ach. To rozwiązanie – według ustaleń ze spotkania – ma pozostać fakultatywne.

Uczestnicy konsultacji podnosili, że takie odpady nie budują poziomów recyklingu. Ale są gminy, gdzie jeśli PSZOK ich nie przyjmie – nawet odpłatnie – ludzie po prostu wywiozą je do lasu.

PAYT: presja unijna i fundamentalny sprzeciw samorządów

Najbardziej spornym tematem pozostaje system PAYT („płać za to, co wrzucasz”). Stanowisko samorządów jest jednoznaczne – Związek Miast Polskich postuluje usunięcie tego rozwiązania z projektu. Strona rządowa argumentuje jednak, że PAYT pojawia się w unijnym raporcie wczesnego ostrzegania, co – jak relacjonuje Izdebska – sprawia wrażenie realizowania formalnej checklisty. Izdebska: – Oni się na to powołują. Mam wrażenie, że chodzi o to, żeby móc powiedzieć, że dali gminom taką możliwość.

W trakcie rozmów pojawiła się też propozycja metody łączonej (opłata stała + zużycie wody), szczególnie w kontekście gmin turystycznych. Choć ten temat został odłożony, to niewątpliwie jeszcze wróci, bo stronie rządowej na wprowadzeniu takiego połączenia, zaś samorządowcy nie są przekonani, że to dobra koncepcja.

Zmiana zasad „gry w odpady”. Czy nadchodzące zmiany uszczelnią system?

Brak ROP-u i chaos systemowy

Izdebska mocno akcentuje problem kolejności wprowadzania rozwiązań systemowych.

– Większość państw miała najpierw ROP, potem kaucję, a dopiero później odpłatność od masy odpadów. My nie mamy ROP-u, mamy kaucję i chcemy wprowadzać PAYT. To chyba nie tak – zastanawia się. Problem potęguje fakt, że projekt UC100 nie został zakwalifikowany jako priorytetowy. W konsekwencji dalsze prace nad nim w sejmowej Komisji Ochrony środowiska przesunięto na za pół roku.

Jej zdaniem nawet przesłana przez resort analiza zawiera argumenty przeciwko tej metodzie, m.in. ryzyko wożenia odpadów do sąsiednich gmin, brak powiązania masy z objętością oraz wysokie koszty systemów identyfikacji.

Bez porozumień między gminami to po prostu nie zadziała, szczególnie biorąc pod uwagę koszty przygotowania się do wersji wagowej.

ROP bez priorytetu. Rząd odkłada projekt ustawy UC100 na pół roku

Sankcje i opłaty podwyższone: system do gruntownej naprawy

Duża część rozmowy dotyczyła nieskuteczności obecnego systemu sankcji. Izdebska podkreśla, że mechanizm opłat podwyższonych jest dziś kulawy, czasochłonny i demotywujący..

Izdebska pyta: – Jeżeli decyzja wraca z SKO po dwóch latach i jest uchylona, to jaki efekt edukacyjny może wywołać taka odroczona kara?

Zwraca też uwagę, że w dużych miastach – jak Warszawa – mieszkańcy odwołują się od wszystkiego, co dodatkowo paraliżuje system.

Dlatego kierunek dalszych prac ma dotyczyć usprawnienia postępowań administracyjnych, a nie wprowadzania mandatów – zwłaszcza że nie wszystkie gminy mają straże miejskie.

Ulgi: zostaje to, co już jest

W kwestii ulg potwierdzono, że pozostają rozwiązania już zapisane w ustawie – m.in. dla rodzin wielodzietnych i gospodarstw o niskich dochodach. Natomiast nowe propozycje (ulgi dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami czy decyzje uznaniowe burmistrzów) zostały wycofane.

Otwartym tematem pozostają drobni przedsiębiorcy naprawczy, którzy – jak zaznacza Izdebska – realnie domykają system gospodarki obiegu zamkniętego, więc warto się zastanowić czy jakiś system ulg nie powinien im się należeć.