Aż 96% uczestników badania przeprowadzonego przez SW Research na zlecenie Fundacji ProKarton zadeklarowało, że segreguje odpady opakowaniowe. Wynik jest zbliżony do ubiegłorocznego, co może świadczyć o stabilizacji nawyków związanych z selektywną zbiórką.

Najczęściej segregowanie opakowań deklarują osoby z wyższym wykształceniem oraz mieszkańcy w wieku co najmniej 60 lat. W obu grupach odsetek ten wynosi 97%. W podziale regionalnym wyróżniają się województwa lubuskie i warmińsko-mazurskie.

Warto jednak pamiętać, że badanie dotyczy deklaracji respondentów, a nie rzeczywistej jakości segregacji. Odpowiedzi pokazują więc przede wszystkim, jak Polacy oceniają własne postępowanie z odpadami.

Wysokiego wyniku nie należy utożsamiać z prawidłowym postępowaniem ze wszystkimi rodzajami opakowań. Ankietowani odpowiadali na pytania o własne zachowania, a nie poddawali się kontroli zawartości pojemników. Można więc powiedzieć, że segregacja stała się powszechnie deklarowanym nawykiem, ale badanie nie odpowiada na pytanie, ile surowca rzeczywiście trafia do właściwego strumienia. Z perspektywy gmin i instalacji sortowniczych to istotna różnica: o efektach selektywnej zbiórki decyduje nie samo korzystanie z kilku pojemników, lecz poprawność przyporządkowania do nich poszczególnych odpadów.

Co czwarty badany wybiera niewłaściwy pojemnik

Znacznie ciekawiej wyglądają wyniki dotyczące konkretnych rodzajów opakowań. W przypadku kartonów po mleku i sokach poprawną segregację deklaruje 62% badanych. To wzrost o 4 punkty procentowe w porównaniu z 2025 r., kiedy właściwy pojemnik wskazywało 58% respondentów.

Pozostali wciąż mają z tym problem. Aż 13% uczestników badania wyrzuca kartony po płynnej żywności do niebieskich pojemników przeznaczonych na papier, a kolejne 11% do czarnych pojemników na odpady zmieszane.

Tymczasem wielomateriałowe opakowania po mleku i sokach powinny trafiać do żółtych pojemników, razem z metalami i tworzywami sztucznymi.

W przypadku kartonów po mleku i sokach źródłem pomyłek może być sama nazwa opakowania. Skojarzenie kartonu z papierem podpowiada wrzucenie go do niebieskiego pojemnika, choć opakowanie po płynnej żywności jest wielomateriałowe i należy do frakcji zbieranej w pojemniku żółtym. Błędna segregacja oznacza dodatkową pracę na etapie sortowania, a niewłaściwie skierowany materiał może nie trafić do procesu, w którym dałoby się odzyskać z niego surowce. Dlatego sam wzrost liczby osób deklarujących segregację nie rozwiązuje problemu jakości zbiórki.

Nowe wyzwania po wprowadzeniu kaucji

Nowym sprawdzianem dla dotychczasowych nawyków jest system kaucyjny. Konsument musi rozpoznawać opakowania podlegające zwrotowi i odróżniać je od tych, które nadal wyrzuca do kolorowych pojemników. Dla kartonów po mleku i sokach zasady się nie zmieniły: powinny trafiać do żółtego pojemnika. Przybyła jednak kolejna decyzja podejmowana przy pozbywaniu się opakowania.

Zdaniem przedstawicieli Fundacji ProKarton, wzrost odsetka prawidłowych odpowiedzi w tych warunkach jest powodem do ostrożnego optymizmu, choć nie daje jeszcze gwarancji poprawy rzeczywistych zachowań. Uruchomienie systemu kaucyjnego oznacza bowiem konieczność przyswojenia nowych zasad przez konsumentów, którzy przez lata przyzwyczajali się do dotychczasowego sposobu zbierania odpadów.

W tej sytuacji znaczenia nabiera spójna komunikacja dotycząca segregacji. Mieszkańcy powinni wiedzieć, które opakowania należy zwrócić w punktach zbiórki, a które nadal umieszczać w odpowiednich pojemnikach. Dotyczy to szczególnie opakowań, których budowa może być myląca i sugerować inny sposób postępowania z odpadem.

Wiedza o recyklingu bez poprawy

Niepokojący jest także poziom wiedzy o możliwości ponownego przetwarzania kartonów po płynnej żywności. Zaledwie 64% respondentów wie, że można poddać je recyklingowi. Pozostali albo uważają, że takie opakowania się do tego nie nadają (13%), albo nie potrafią odpowiedzieć na to pytanie (23%). Co istotne, w porównaniu z ubiegłym rokiem wyniki w tym zakresie nie uległy zmianie.

Wyniki wskazują również, gdzie edukacja może przynieść najbardziej wymierny efekt. Skoro 23% badanych nie potrafi stwierdzić, czy kartony po płynnej żywności nadają się do recyklingu, a kolejne 13% uważa, że nie, samo przypominanie kolorów pojemników może okazać się niewystarczające. Potrzebne jest także wyjaśnienie, co dzieje się z opakowaniem po odbiorze, dlaczego oddziela się je od papieru i jakie materiały można odzyskać.

Fundacja podkreśla znaczenie pokazania całej drogi odpadu: od segregacji w domu, przez sortowanie i recykling, po wykorzystanie surowców w nowych produktach. Wiedza o tym, że selektywna zbiórka prowadzi do rzeczywistego odzysku materiałów, może zachęcać mieszkańców do większej staranności.

Zdaniem Łukasza Sosnowskiego, prezesa Fundacji ProKarton, tegoroczne rezultaty wskazują na stopniowe utrwalanie prawidłowych zachowań, ale jednocześnie potwierdzają potrzebę dalszej edukacji. Szczególnego znaczenia nabiera ona po uruchomieniu systemu kaucyjnego, który wymaga od konsumentów rozróżniania opakowań zwracanych w punktach zbiórki od tych, które nadal powinny trafiać do odpowiednich pojemników.

Badanie przeprowadzono od 29 lipca do 7 sierpnia 2026 r. metodą ankiet internetowych (CAWI) na reprezentatywnej próbie 1017 dorosłych mieszkańców Polski. Fundacja ProKarton prowadzi podobne badania od 13 lat.

Kamil Paczek

 

Źródło

  1. Fundacja ProKarton: 96% Polaków deklaruje segregowanie odpadów opakowaniowych, https://prokarton.org/96-polakow-deklaruje-segregowanie-odpadow-opakowaniowych/ (dostęp: 22.10.2026).