Jak walczyć z szarą strefą? Szansa w BDO i ROP

Przeczytaj pierwszą część tekstu

Pytanie wydaje się uzasadnione zwłaszcza w kontekście obaw związanych ze zniesieniem (na mocy nowelizacji ustawy o u.c.p.g.) regionalizacji. Część ekspertów uważa, że może to wpłynąć na zwiększenie patologii polegającej np. na wykazywaniu transportowania odpadów tylko na papierze. Zgodnie z nowymi przepisami, odpady będą mogły być kierowane do instalacji komunalnych na terenie całego kraju.

BDO usprawni kontrolę

– Regionalizacja powodowała nieuzasadnione wzrosty cen. Śledzenie odpadów będzie odbywało się za pośrednictwem Bazy Danych Odpadowych, więc nie ma obaw o odpady przewożone nawet po całym kraju. BDO to narzędzie, które pozwoli, by szara strefa zanikała – przekonywał minister Henryk Kowalczyk.

Jak twierdzi Paweł Ciećko z GIOŚ, BDO wprowadzi „zero-jedynkową sytuację”. – Jeśli ktoś się nie zarejestruje, a od 1 stycznia musi być zarejestrowany w BDO, będzie to znaczyło, że działa po prostu nielegalnie – podkreśla.

O funkcjonowaniu BDO mówił podczas debaty „Gospodarka odpadami – skuteczny nadzór i kontrola” Krystian Szczepański, dyrektor Instytutu Ochrony Środowiska – Polskiego Instytutu Badawczego.

– BDO pozwoli śledzić odpady od momentu wytwarzania, poprzez odbiór i transport, po przetwarzanie. Będzie to element samokontroli przedsiębiorstw, które będą brały odpowiedzialność za odpady – przekonywał.

– Wprowadzimy tę bazę, bez względu na przeciwności, również te technologiczne. Wiemy, że z BDO będą problemy, staramy się je minimalizować. Termin 1 stycznia 2020 r. jest nieodwołalny. Jesteśmy gotowi od strony infrastrukturalnej. Musimy tylko ten system przetestować – zadeklarował Szczepański.

Szara strefa w gospodarce odpadami. Trudna walka z przestępcami środowiskowymi

Pomóc muszą producenci

Ostrożny optymizm związany z wprowadzeniem BDO i działalnością inspektorów ochrony środowiska (wpływających na wyhamowanie procesów działalności szarej strefy) jest dostrzegalny, ale Krzysztof Kawczyński z KIG zauważa również, że wdrożenie wyższych standardów nie pozwoli na obniżenie kosztów.

Koszty funkcjonowania (skrajnie niedofinansowanego obecnie) systemu gospodarki odpadami wynoszą około 5 mld zł rocznie. W ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta trafia do niego około 50 mln zł. W przeliczeniu na mieszkańca naszego kraju producenci przekazują więc raptem nieco ponad złotówkę. W krajach tzw. starej Unii – średnio 15 euro.

Obecny poziom dopłat od producentów nie zabezpiecza uczciwych warunków do wykonywania obowiązków i od lat służy głównie do tworzenia wirtualnego systemu poświadczania realizacji odzysku i recyklingu. By temu zaradzić, ROP powinna dofinansowywać gospodarkę odpadami kwotą około 2 mld zł rocznie. Miałaby ona pokrywać przede wszystkim odbiór i przetwarzanie odpadów zbieranych selektywnie. – Tu jest potrzebna rewolucja, a nie ewolucja, bo nic nam nie da podwyższanie tych kwot o 10 proc. rocznie – apelował Krzysztof Kawczyński z KIG.

Z tym, że producenci powinni ponosić część kosztów, zgadzają się wszyscy zainteresowani. ROP jest zresztą elementem dyrektywy unijnej, a stosowne przepisy muszą zostać wdrożone do polskiego prawodawstwa do lipca 2020 r. Tymczasem wdrażanie w Polsce idzie nieco opornie. W czerwcu wiceminister środowiska, Sławomir Mazurek, deklarował, że po wakacjach resort przedstawi konkretne rozwiązania. W czasie sierpniowej debaty minister Henryk Kowalczyk stwierdził z kolei: – Zabieramy się do pracy, chcielibyśmy, żeby udało się to w roku 2020 r. – mówił. – Projekt, choć bez konkretnych stawek kwotowych, powinniśmy poznać pod koniec tego roku – zapowiedział.

Wstępne i mocno ogólne założenia dotyczące wdrożenia ROP Ministerstwo Środowiska przedstawiło dopiero 2 września, podczas pierwszego spotkania, na które zaproszono przedstawicieli interesariuszy rynku: gospodarujących i przetwarzających odpady, recyklerów i producentów opakowań.

Teoretycznie do lipca przyszłego roku zostało sporo czasu. Trzeba jednak pamiętać, że w październiku w Polsce odbędą się wybory parlamentarne, a trwająca już kampania wyborcza i późniejsze przetasowania w rządzie odwlekają prace o kolejne miesiące.

Tymczasem – jak uważa Krzysztof Kawczyński z Krajowej Izby Gospodarczej – by spróbować zapanować nad szarą strefą w gospodarce odpadami, celem minimum powinno być istotne ograniczenie jej udziału w odpadach, np. do 5-10 proc. I to w ciągu najbliższych dwóch lat.

Cały artykuł “Trudna walka z przestępcami środowiskowymi” ukaże się w październikowym wydaniu miesięcznika “Przegląd Komunalny”.