Związek Miast Polskich punktuje bierność rządu w sprawie ROP

Podczas posiedzenia Zarządu Związku Miast Polskich (ZMP) 9 lutego 2026 r., Zarząd ZMP przyjął oficjalne stanowisko będące wyrazem stanowczego sprzeciwu wobec wieloletniej bierności legislacyjnej państwa. Główną tezą dokumentu jest wykazanie, że paraliż w implementacji mechanizmów Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) prowadzi do strukturalnej niewydolności systemu, za którą bezpośredni koszt ponoszą gminy oraz ich mieszkańcy. Bierność ta jest bezpośrednią konsekwencją braku realizacji kluczowych dyrektyw unijnych, co stawia polskie samorządy w sytuacji braku bezpieczeństwa prawnego i finansowego.

Brak implementacji Art. 8a Dyrektywy Odpadowej i zasady „zanieczyszczający płaci”

Fundamentem nowoczesnego systemu gospodarki odpadami jest zasada „zanieczyszczający płaci”, de facto sprowadzająca się do przeniesienia ciężaru finansowania zbiórki i recyklingu na podmioty wprowadzające produkty w opakowaniach na rynek. Art. 8a unijnej Ramowej Dyrektywy Odpadowej nakłada na państwa członkowskie obowiązek stworzenia transparentnych i wydolnych rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), które stanowią jedyne racjonalne źródło finansowania procesów odzysku surowców.

Analiza działań Ministerstwa Klimatu i Środowiska wskazuje jednak na rażące zaniechanie w tym obszarze. Z informacji przedstawionych w Sejmie 21 stycznia 2026 r. wynika, że administracja rządowa nie przewiduje wdrożenia ROP nawet w perspektywie bieżącego roku.

Brak ROP w 2026 roku oznacza, że unijne cele zbiórki i recyklingu stają się dla polskich miast matematycznie nieosiągalne. Z punktu widzenia strategicznego, brak dopływu środków od producentów powoduje, że całkowity koszt systemu zostaje przerzucony na „opłatę za gospodarowanie odpadami” uiszczaną przez mieszkańców. Generuje to potężne ryzyko polityczne dla włodarzy miast oraz prowadzi do nieuchronnego starcia z unijnym systemem kar, które w obecnych realiach są nakładane na podmioty niemające wpływu na źródło problemu.

Pułapka odpowiedzialności. Samorządy między młotem a kowadłem

Obecna konstrukcja prawna wytworzyła głęboką asymetrię systemową: na gminy nakłada się rygorystyczne obowiązki w zakresie wskaźników recyklingu, jednocześnie systematycznie pozbawiając je narzędzi niezbędnych do ich realizacji. Następuje postępująca marginalizacja roli organów wykonawczych JST w procesie kontroli strumienia odpadów, co ZMP definiuje jako pułapkę odpowiedzialności. Bierność legislacyjna na poziomie centralnym nie jest jedynie zaniechaniem prawnym; jest ona bezpośrednim źródłem kryzysu, w którym gminy stają się „płatnikiem ostatniej szansy” za błędy regulacyjne państwa.

Deficyty narzędziowe JST:

• Brak narzędzi prawnych: Brak realnego wpływu na ekoprojektowanie opakowań, co skutkuje zalewem rynku frakcjami nienadającymi się do recyklingu.
• Brak narzędzi organizacyjnych: Rozproszenie systemów i ograniczenie kompetencji kontrolnych gmin nad podmiotami trzecimi.
• Brak narzędzi ekonomicznych: Niewydolność finansowa wynikająca z braku zbilansowania kosztów systemu przez wprowadzających produkty (ROP).

W tej optyce nakładanie na samorządy administracyjnych kar pieniężnych za nieosiągnięcie poziomów odzysku jest działaniem rażąco niesprawiedliwym, penalizującym JST za brak systemowych rozwiązań, które leżą w wyłącznej kompetencji rządu.

Gminy pod ścianą, mieszkańcy z wyższymi rachunkami. Dlaczego stawki za odbiór odpadów w 2026 roku rosną?

System kaucyjny jako przykład „rozszczelnienia” systemu gospodarki odpadami

Kolejnym czynnikiem destabilizującym jest sposób wdrażania systemu kaucyjnego. Spójność tego mechanizmu z gminnym systemem odbioru odpadów jest kluczowa dla płynności finansowej miast. Zmiany wprowadzone w systemie kaucyjnym w styczniu 2026 r., dokonane pod naciskiem środowisk biznesowych i bez konsultacji z samorządami, doprowadziły do dekonstrukcji przyjętych wcześniej założeń.

Dokonane po zaledwie trzech miesiącach od uruchomienia systemu „rozszczelnienie” mechanizmów kaucyjnych oznacza, że najbardziej wartościowe surowce wtórne (PET, puszki aluminiowe) zostają wyprowadzone z systemu gminnego bez zapewnienia miastom adekwatnej rekompensaty finansowej. Tworzy to „czarną dziurę” w budżetach odpadowych – gminy tracą przychody ze sprzedaży czystego surowca, zachowując jednocześnie obowiązek utrzymania kosztownej infrastruktury dla frakcji deficytowych. Taka degradacja roli gmin uderza w stabilność całego systemu gospodarki komunalnej.

Postulaty legislacyjne ZMP: Kierunek nowelizacji UCPIG

Związek Miast Polskich wskazuje na konieczność niezwłocznej i kompleksowej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UCPG) oraz aktów powiązanych. Reforma ta jest jedyną drogą do uniknięcia całkowitej zapaści operacyjnej. Główne postulaty Związku obejmują:

Wprowadzenie moratorium na nakładanie administracyjnych kar pieniężnych

Likwidacja mechanizmu sankcji finansowych wobec gmin z tytułu nieosiągnięcia poziomów recyklingu w obecnym, wadliwym stanie prawnym, do czasu pełnego wdrożenia ROP.

Sprawiedliwy podział odpowiedzialności systemowej

Jasne rozdzielenie obowiązków pomiędzy gminy, producentów i inne podmioty rynkowe, z uwzględnieniem dostosowania celów do faktycznych możliwości organizacyjnych i rynkowych poszczególnych uczestników systemu.

Wdrożenie efektywnego i transparentnego systemu ROP

Stworzenie powszechnego mechanizmu finansowania, który zapewni realny i czytelny przepływ środków od wprowadzających produkty do podmiotów odpowiedzialnych za ich zbieranie i przetwarzanie.

Przywrócenie realnych instrumentów wpływu dla JST

Wyposażenie gmin w ustawowe kompetencje umożliwiające faktyczne zarządzanie lokalnymi systemami i realny wpływ na osiąganie wymaganych poziomów recyklingu.

Powyższe postulaty stanowią warunek konieczny dla zachowania elementarnej sprawiedliwości społecznej i uniknięcia nieuzasadnionego wzrostu kosztów życia mieszkańców.

Gotowość do dialogu w cieniu narastających kar

Sytuacja polskiej gospodarki odpadami w lutym 2026 roku nie pozwala na dalszą zwłokę. Zarząd Związku Miast Polskich jednoznacznie deklaruje gotowość do merytorycznego udziału w pracach legislacyjnych. Eksperci samorządowi podkreślają, że nowa architektura systemu musi być skuteczna środowiskowo, sprawiedliwa społecznie i możliwa do wdrożenia w praktyce. Kontynuowanie polityki bierności w obszarze ROP przy jednoczesnym utrzymywaniu presji sankcyjnej na gminy doprowadzi do trwałego załamania wydolności finansowej polskich miast i zaprzepaszczenia szans na realizację celów gospodarki o obiegu zamkniętym.

Stanowisko Zarządu Związku Miast Polskich w sprawie konieczności wprowadzenia rozszerzonej odpowiedniości producenta oraz kompleksowej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach do pobrania:

Instalacje komunalne stracą 10% przychodów przez kaucję. ROP-u nadal nie ma [WIDEO]

Iluzja reformy i utrwalanie wad systemu. Stanowisko ZMP wobec nowelizacji UD48