Naukowcy ostrzegają: światu grożą megasusze

Od lat 80. obserwuje się wyraźny wzrost liczby silnych susz na całym świecie. To globalne wyzwanie stało się przedmiotem badań naukowców ze szwajcarskiego Federalnego Instytutu Badawczego ds. Lasów, Śniegu i Krajobrazu (WSL) oraz ich kolegów z Austrii. W ramach projektu analizowano 40 lat danych meteorologicznych i modeli klimatycznych, by lepiej zrozumieć mechanizmy oraz skutki tego zjawiska.

Jako przykład ekstremalnej suszy naukowcy wskazują zdarzenie w Chile, gdzie 15-letni okres niedoboru wody niemal wyczerpał krajowe zasoby wodne. Podobne zdarzenia miały miejsce w innych częściach świata, ale często są zauważane dopiero wtedy, gdy zaczynają powodować widoczne straty w rolnictwie, lasach lub gospodarce wodnej.

Niepokojące trendy i ich skutki

Badacze wykazali, że obszary dotknięte suszą od 1980 r. powiększały się każdego roku o ok. 50 tys. km.kw. – powierzchnię równą Słowacji. Te megasusze nie tylko powodują znaczne szkody w ekosystemach, ale także wpływają na produkcję żywności i energii.

W swojej analizie naukowcy wzięli pod uwagę zmiany w opadach deszczu, parowanie wody z gleby i roślin oraz ich wpływ na różnorodne ekosystemy. Dzięki temu udało się wykryć wieloletnie susze zarówno w dobrze zbadanych, jak i mniej dostępnych regionach, takich jak lasy tropikalne Amazonii czy Andy. Co więcej, ich metodologia pozwoliła na identyfikację wcześniej niezauważonych ekstremalnych susz, w tym tej, która trwała osiem lat w lasach deszczowych Konga.

Paradoksy w reakcjach ekosystemów

Zespół naukowców zwrócił również uwagę na różnice w sposobie, w jaki lasy reagują na susze. Najbardziej dotknięte były umiarkowane obszary trawiaste, takie jak zachodnie USA, środkowa Mongolia czy południowo-wschodnia Australia. Lasy tropikalne i borealne wykazywały większą odporność, choć nie jest jasne, jak długo będą mogły znosić zmiany klimatu. W regionach borealnych ocieplenie wydłuża sezon wegetacyjny, ponieważ tamtejsze rośliny ograniczały dotychczas niskie temperatury, a nie dostępność wody. Niemniej, ekstremalne niedobory wody mogą doprowadzić do masowego obumierania drzew, co spowoduje trwałe zmiany w tych ekosystemach.

Zmiana podejścia

Obecne strategie przeciwdziałania suszom skupiają się głównie na krótkoterminowych rozwiązaniach i traktują je jako zjawiska sezonowe. Naukowcy podkreślają, że takie podejście nie jest adekwatne w obliczu megasusz, które mogą trwać wiele lat i mieć katastrofalne skutki. Publicznie dostępna baza danych stworzona w ramach badań może stać się cennym narzędziem dla decydentów i pomóc w opracowaniu bardziej efektywnych strategii prewencyjnych.

Jednocześnie badacze zwracają uwagę na znaczenie lodowców w górach jako naturalnych “buforów” dla megasusz. Ich topnienie, choć budzi wiele obaw, może również tymczasowo łagodzić skutki niedoborów wody, co otwiera nowe pola badań.