Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) zmienia sposób projektowania opakowań w Europie. Większy nacisk zostanie położony na możliwość recyklingu, ograniczanie ilości wykorzystywanego materiału oraz rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym.

W dyskusji o nowych przepisach często pojawia się jednak błędne przekonanie, że oznaczają one koniec opakowań wysokobarierowych. W rzeczywistości jest wręcz odwrotnie – ich rola pozostanie kluczowa, zmieni się natomiast sposób osiągania wymaganych parametrów.

Ochrona żywności równie ważna jak recykling

Jednym z głównych celów PPWR jest ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych. Nie można jednak zapominać, że równie ważnym wyzwaniem pozostaje ograniczenie marnowania żywności.

Według Komisji Europejskiej w UE każdego roku marnujemy ponad 58 mln ton żywności, czyli około 129 kg na jednego mieszkańca, a wartość tych strat szacowana jest na 132 mld euro rocznie. Produkcja tej żywności odpowiada jednocześnie za około 16% emisji gazów cieplarnianych całego unijnego systemu żywnościowego. Co więcej, ponad połowa odpadów żywnościowych powstaje już w gospodarstwach domowych.

Problem ma charakter globalny. Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa szacuje, że około 14% żywności jest tracone jeszcze przed etapem sprzedaży detalicznej, a kolejne znaczące ilości na dalszych etapach łańcucha dostaw i przez konsumentów.

To pokazuje, że dobrze zaprojektowane opakowanie nie jest wyłącznie odpadem, ale również narzędziem ograniczania strat żywności. Oceniając wpływ opakowania na środowisko, należy więc uwzględniać nie tylko jego recykling, lecz także skuteczność ochrony produktu.

Tlen i para wodna

W przypadku wielu produktów spożywczych najważniejszym zadaniem opakowania jest ograniczenie przenikania tlenu oraz pary wodnej.

Tlen przyspiesza procesy utleniania, pogarsza smak i zapach produktów, wpływa na zmianę barwy mięsa oraz sprzyja rozwojowi niepożądanych mikroorganizmów tlenowych. Z kolei niewłaściwa kontrola wilgotności prowadzi do wysychania produktów lub przeciwnie – stwarza warunki do rozwoju pleśni i bakterii.

Szczególne znaczenie ma to w przypadku mięsa, wędlin, ryb, serów, gotowych dań, pieczywa czy przekąsek. W tych zastosowaniach odpowiednia bariera dla tlenu i pary wodnej nie jest dodatkiem, ale podstawowym elementem zapewniającym bezpieczeństwo oraz odpowiednią trwałość produktu.

Odpowiednie opakowania

W przemyśle spożywczym istotną rolę odgrywa pakowanie w atmosferze modyfikowanej (MAP). Jednak nawet najlepiej dobrana mieszanka gazów nie spełni swojej funkcji, jeśli materiał opakowaniowy będzie charakteryzował się zbyt wysoką przepuszczalnością dla tlenu, dwutlenku węgla lub pary wodnej. O skuteczności technologii MAP decyduje więc nie tylko skład gazów, ale również jakość materiału opakowaniowego.

Dlatego PPWR nie eliminuje ani technologii MAP, ani materiałów wysokobarierowych. Wręcz przeciwnie – odpowiednio zaprojektowane opakowania pozostają jednym z najważniejszych sposobów ograniczania strat żywności, co jest jednym z celów samego rozporządzenia.

Jednocześnie znaczenie opakowań monomateriałowych będzie systematycznie wzrastać – sprawiają to rosnące wymagania regulacyjne i rozwój technologii. Nie oznacza to jednak całkowitego zastąpienia opakowań wielowarstwowych, które w wielu zastosowaniach nadal pozostaną niezbędne ze względu na wymagane właściwości barierowe, trwałość oraz funkcję ochrony produktu. Kluczowe będzie dobieranie rodzaju opakowania do konkretnego zastosowania, z uwzględnieniem aspektów zarówno środowiskowych, jak i funkcjonalnych.

W przypadku produktów wymagających bardzo wysokiej ochrony nadal konieczne będzie stosowanie rozwiązań zapewniających odpowiedni poziom barierowości. Dlatego rozwój rynku będzie polegał przede wszystkim na optymalizacji konstrukcji opakowań oraz poszukiwaniu technologii, które pogodzą wysokie parametry użytkowe z możliwością recyklingu.

PPWR to optymalizacja

Organizacja CEFLEX, skupiająca europejski łańcuch wartości elastycznych opakowań, podkreśla, że realizacja celów PPWR wymaga jednoczesnego rozwoju recyklingu oraz zachowania funkcjonalności opakowań. Według analiz CEFLEX, do 2030 r. europejski rynek będzie potrzebował około 2,5 mln ton recyklatu pochodzącego z elastycznych opakowań, co pokazuje skalę wyzwań stojących przed producentami materiałów opakowaniowych.

Oznacza to, że przyszłość nie należy do najprostszych konstrukcji używanych za wszelką cenę, ale do inteligentnie projektowanych materiałów, które jednocześnie chronią żywność, ograniczają zużycie surowców i umożliwiają efektywny recykling.

PPWR nie jest więc regulacją wymierzoną w opakowania wysokobarierowe. Wręcz przeciwnie – potwierdza, że bezpieczeństwo żywności i ograniczanie jej marnowania pozostają równie ważne jak zwiększanie poziomu recyklingu.

Dlatego w najbliższych latach nie będziemy obserwować odchodzenia od wysokiej barierowości, lecz jej ewolucję. Coraz większą rolę odegrają nowoczesne powłoki, rozwój monomateriałów oraz projektowanie opakowań zgodnie z zasadą „minimum materiału – maksimum funkcjonalności”.

Najbardziej zrównoważone opakowanie to nie to, które zawiera najmniej tworzywa, lecz takie, które skutecznie chroni żywność, ogranicza jej marnowanie i jednocześnie pozostaje możliwie najbardziej przyjazne dla recyklingu.

Damian Dziadowiec

kierownik Działu Badań i Rozwoju w Eurocast