W epoce PRL-u wymogi dotyczące zieleni osiedlowej wskazywały, że powinna ona stanowić minimum 50% powierzchni osiedla. Obecnie oczekuje się, iż zieleń będzie stanowiła zaledwie 30%. Skoro wymogi dotyczące powierzchni są mniej restrykcyjne, to tym istotniejszy staje się właściwy dobór roślin. 
Rośliny sadzone na osiedlach mieszkaniowych powinny spełniać funkcje przede wszystkim środowiskowe, a na drugim planie dopiero estetyczne. Do najistotniejszych funkcji zlicza się obniżanie temperatury, szczególnie podczas upalnych dni i nocy, przez zacienianie powierzchni betonowych. Kolejne to oczyszczanie powietrza szczególnie ze szkodliwych pyłów i gazów (jak CO, NO2, SO2, O3, PM10), różnych frakcji powstających na skutek działań antropogenicznych. Istotą roślinności jest również zatrzymywanie wody, która jest pobierana przez rośliny oraz spływa po liściach i wsiąka do podłoża i gleby, czyli zwiększa retencję wodną. Rośliny podczas procesu fotosyntezy wbudowują CO2 i przyczyniają się do sekwestracji węgla, gromadząc go w swoich tkankach. Niektóre rośliny działają fitoremediacyjnie, czyli oczyszczają glebę z metali ciężkich przez wbudowywanie ich w swoje tkanki.

Standardy – kiedyś i dziś

Standardy odnośnie do zieleni osiedlowej na obecne czas niestety są dużo mniej restrykcyjne w porównaniu z osiedlami budowanymi w minionej epoce PRL-u. Wymogi urbanistyczne były wówczas bardziej rygorystyczne. Obecnie zieleń ma stanowić zaledwie 30% powierzchni całego osiedla. Wlicza się w to zarówno zielone dachy zakładane tylko z mat rozchodnikowych, jak i ściany wertykalne. Na osiedlach powojennych z lat  50., 60., 70. i 80. ubiegłego stulecia tych rośnie zieleń wysoka, czyli wysokie drzewa i krzewy, które odgrywają znaczącą rolę w procesie komfortu życia ludzi. Tego, by duże przestrzenie między blokami były obsadzane drzewami i krzewami, wymagały zalecenia urbanistyczne. Nie zawsze było to zgodne z wytycznymi kompozycyjnymi, ponieważ dobór gatunków był często nieprzemyślany, a rośliny były sadzone przypadkowo. W owych czasach asortyment w szkółkach był bardzo mały, a popyt przewyższał podaż. Na osiedlach sadzono to, co było dostępne, a były to gatunki łatwo rozmnażające się z siewu lub sadzonek zdrewniałych i rozmnażane w szkółkach gruntowych. Charakteryzowały się one szybkim wzrostem, miały nieduże wymagania glebowe, nie potrzebowały specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych. Podstawowymi i często stosowanymi gatunkam były: klon pospolity Acer platanoides, klon jawor A. pseudoplatanus, klon srebrzysty A. saccharinum, klon jesionolistny A. negundo, jesion pensylwański Fraxinus pennsylvanica, dąb czerwony Quercus rubra, topole kanadyjskie Populus ×canadensis, topola czarna Populus nigra w odmianie ’Italica’, topola Simona P. simonii, mieszańce topoli Maksymowicza, morwa biała Morus alba. Krzewy sadzono te, które rozmnażano w szkółkach gruntowych z sadzonek zdrewniałych, najpopularniejszy był i jest ( a wręcz króluje!) ligustr pospolity Ligustrum vulgare, z którego zakładane były i są żywopłoty – najczęściej nieprawidłowo prowadzone i źle formowane. Popularne były również krzewy szybkorosnące, jak: pęcherznica kalinoistna Physocarpus opulifolius, śnieguliczka biała Symphoricarpos albus, śnieguliczka koralowa S. orbiculatus, jaśminowiec wonny Philadelphus coronarius, forsycja pośrednia Forsythia ×intermedia, porzeczka alpejska Ribes alpinum, porzeczka złota Ribes aureum, tawuła van Houtte’a Spiraea ×vanhouttei, tawuła nibywierzbolistna Spiraea ×pseudosalicifolia, tawuła ożankolistna Spiraea chamaedrifolia, suchodrzew tatarski Lonicera tatarica, tawlina jarzębolistna Sorbaria sorbifolia itp. W miejscach reprezentacyjnych sadzone były klomby z róż parkowych lub wielokwiatowych, po których już nic nie pozostało ewentualnie pojedyncze krzewy róży wielokwiatowej i dzikiej, które były podkładkami. Drzewa i krzewy nagozalążkowe, tzw. iglaste, reprezentowane były przez: świerk kłujący Picea pungens, sosnę czarna Pinus nigra, świerk pospolity Picea abies, jałowiec sabiński Juniperus sabina ’Glauca’, ‘Tamaricifolia’, jałowiec Pfitzera (dawny jałowiec pośredni) Juniperus ×pfitzeriana cis pospolity i cis pospolity Taxus baccata.

Zanim zaplanujesz i posadzisz

Przystępując do projektowania zieleni na osiedlu, należy bazować na tej roślinności, która pozostała i przetrwała proces budowy. Bardzo istotne jest pozostawienie drzew i krzewów wcześniej rosnących. Są one naturalną roślinnością, która powstała spontanicznie i przystosowała się do warunków środowiskowych na danym obszarze. Dobiera się do sadzenia gatunki drzew i krzewów rodzimych, czyli występujących naturalnie na obszarze Polski, dzięki czemu przyczyniają się one do wzrostu bioróżnorodności i są roślinami naturalnie wpisującymi się w krajobraz. Niestety nie wszystkie rodzime gatunki drzew i krzewów są wstanie rosnąć w środowisku zmienionym podczas budowy, a często nie potrafią przetrwać presji czynników antropogenicznych, takich jak zanieczyszczenie środowiska czy zasolenie gleby wynikające ze stosowania NaCl zimą. Warto kierować się wymaganiami glebowymi tak, by dobrać odpowiednie taksony na stanowiska zasobniejsze, o glebie bardziej zwięzłej lub na gleby lekkie, piaszczyste o małej pojemności wodnej. Niestety podczas procesu inwestycyjnego związanego z budową osiedla pogorszeniu ulegają właściwości fizyczne i chemiczne gleby – przez jej silne zagęszczenie i wymieszanie poszczególnych jej poziomów, wysokie pH związane z nagromadzeniem nasypu budowlanego. Podczas planowania nasadzeń nowych gatunków drzew i krzewów koniecznie należy unikać gatunków inwazyjnych, które zawiązują liczne diaspory i obsiewają się. Do szczególnie uciążliwych zalicza się: klon jesionolistny Acer negundo, robinia akacjowa Robinia pseudoacacia, czeremcha późna Prunus serotina, dąb czerwony Quercus rubra, jesion pensylwański Fraxinus pennsylvanica.

Drzewa – rośliny o największym znaczeniu

Najważniejszą grupą roślin, która ma wpływ na komfort życia człowieka na osiedlach mieszkaniowych, są wysokie drzewa, osiągające wysokość ponad 15 m. Niestety na obecnie projektowanych osiedlach zagęszczenie budynków jest duże, a w obrębie wolnych przestrzeni miedzy blokami są podziemne garaże. W takiej sytuacji niestety nie można wprowadzać wysokich drzew, ponieważ mała miąższość gleby uniemożliwia prawidłowy rozwój i wzrost roślin. Pozostawione przestrzenie miedzy budynkami są wąskie i nie zawsze pozwalają na sadzenie drzew o dużych rozległych koronach. Wysokie drzewa mają najistotniejszy wpływ na kształtowanie mikroklimatu, łagodzą skutki zmian klimatycznych, skutecznie ochładzają, cieniują mury budynków oraz powierzchnie uczęszczane przez mieszkańców. Mają największy wpływ na zatrzymywanie wody, przez jej osiadanie na liściach, gałęziach i konarach, po których spływa i dostaje się ona do gleby. Pobraną wodę przez korzenie i aparaty szparkowe oddają one dla otoczenia w procesie oddychania. Wysokie taksony drzew powinny być posadzone w odpowiedniej odległości od budynków, by w przyszłości nie stanowiły kolizji oraz aby nadmiernie nie ocieniowały okien budynków mieszkaniowych. Wysokie drzewa stwarzają ciekawy efekt „osiedla ogrodu”, gdy budynki toną w zieleni.
Do gatunków silnie rosnących na glebach zwięzłych o dużej pojemności wodnej najlepiej nadają się:, Tilia cordata w odmianach, lipa szerokolistna Tilia platyphyllos, lipa srebrzysta Tilia tomentosa, lipa drobnolistna, lipa krymska Tilia ‘Euchlora’, lipa warszawska T.’Varsoviensis’, lipa europejska Tilia×europea ‘Pallida’, platan klonolistny Platan ×his...