Stan zagrożenia hydrogeologicznego. Jak susza wpływa na ujęcia wody?

Dlaczego wiosną występuje stan zagrożenia hydrogeologicznego?

Dr Małgorzata Woźnicka z Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego powiedziała PAP, że ostatnia śnieżna zima poprawiła nieco sytuację hydrogeologiczną, ale nie na tyle, żeby odwołać stan zagrożenia.

Podkreśliła, że stan zagrożenia hydrogeologicznego to komunikat: uważajmy, bo na pewnych obszarach kraju poziom zwierciadła wód podziemnych utrzymuje się poniżej stanów niskich ostrzegawczych. Dodała, że taka niżówka hydrogeologiczna jest naturalnym zjawiskiem gdy występuje na jesieni, po okresie letnim. – Wiosną niżówka nie powinna występować – powiedziała.

Ile wynoszą udokumentowane zasoby wód podziemnych w Polsce?

Zaznaczyła, że tzw. udokumentowane zasoby dyspozycyjne wód podziemnych wynoszą dla obszaru kraju 34 mln m3 na dobę. – To jest ilość wody możliwa do zagospodarowania z warstw wodonośnych. To zasób pomniejszony o wodę, która zasila rzeki i o wodę oddawaną ekosystemom zależnym od wód, jak torfowiska. Średnio w skali roku wykorzystujemy ok. 22 proc. odnawialnych zasobów wód podziemnych, to bezpieczna ilość w skali kraju – powiedziała Woźnicka.

Według Woźnickiej zasoby podziemne mogą być nadmiernie eksploatowane m.in. w regionach, gdzie pobiera się wodę na cele górnicze lub z niezarejestrowanych źródeł. Według ekspertki wówczas proporcje wykorzystania wód podziemnych mogą być nawet odwrócone, jeśli jednocześnie naturalne warunki występowania wód podziemnych są mniej korzystne.

Nielegalny pobór wody a wydajność sieci wodociągowych

Podkreśliła, że eksperci wyjeżdżający na badania terenowe zauważyli wzrost poboru nieewidencjonowanego wód podziemnych w związku z suszą rolniczą. Poinformowała, że szacowany metodami pośrednimi pobór wody poza ewidencją w niektórych regionach to 50 proc. poboru rejestrowanego.

Ze źródeł podziemnych na co dzień czerpią wodę spółki wodociągowe. 85 proc. z 21 tys. zarejestrowanych ujęć wód podziemnych zapatruje ludzi w wodę do spożycia. 74 proc. wody na ten cel rozprowadzanej przez wodociągi pochodzi właśnie z wód podziemnych.

Ujęcia wód podziemnych są różnej głębokości. Te najgłębsze, z których korzystają spółki komunalne, są odporne na okresowe deficyty opadów. Brak wody w kranie nie oznacza jeszcze, że wyschło źródło wody podziemnej. Powodem może być przeciążenie sieci wodociągowej lub awarie infrastruktury.

– Miasta i mniejsze miejscowości mają coraz bardziej rozproszoną zabudowę, a co za tym idzie – także dłuższe sieci wodociągowe. Na końcach sieci ciśnienia wody są znacznie niższe i dlatego przy wzmożonym poborze wody w kranach może brakować – powiedziała Woźnicka.

Ekohydrolog dr Sebastian Szklarek zaznaczył, że na początku maja odnotował ponad 50 apeli gmin do mieszkańców o rezygnację z podlewania trawników i napełniania basenów. Zwrócił uwagę, że w jednej z nich pobór wody podczas majówki był tak duży, że wodociągi – nawet przy uwzględnieniu zapasów w zbiornikach na wypadek awarii – nie radziły sobie ze stacją uzdatniania wody.

Z powodu utrzymującej się suszy, wody może zabraknąć natomiast w ujęciach płytkich wód podziemnych np. studiach indywidualnych, studniach kopanych, tzw. abisynkach, ujmujących stropową część warstwy wodonośnej.

Jak skutecznie odbudować zasoby wód podziemnych?

Eksperci, z którymi rozmawiała PAP, uważają, że koniecznością jest zatrzymywanie w glebie jak największych ilości wody opadowej pochodzącej z deszczu i topniejącego śniegu. – W hydrogeologii mówi się potocznie, że kropla wody, która wpadnie do rzeki, jest kroplą straconą, bo płynie do morza i nie zasili wód podziemnych – powiedziała Woźnicka.

Zaznaczyła, że dla odnawialności zasobów kluczowy jest opad o średnim natężeniu, długotrwały, na większym obszarze, czyli deszczowe lipce, śnieżne zimy i roztopowa wiosna.

– Paradoksalnie wyższa roczna suma opadów przewidywana dla Polski nie oznacza, że zasoby wód podziemnych efektywniej się odnowią – powiedziała Woźnicka. Ekspertka zwróciła uwagę na to, że woda z gwałtownych, punktowych opadów deszczu, przeplecionych długimi okresami bezopadowymi, szybko spływa do kanalizacji w wybetonowanych miastach, a na terenach zielonych opadowi trudno jest wsiąknąć, jeśli ziemia jest przesuszona po tygodniach suszy – podkreśliła.

Eksperci podkreślają, że w odnawianiu zasobów wód podziemnych pomaga retencja krajobrazowa, czyli śródpolne oczka wodne, torfowiska, zagłębienia bezodpływowe, błękitno-zielona infrastruktura w miastach, utrzymywanie jak największych powierzchni czynnych, czyli ograniczanie betonozy i ograniczenie poboru wód podziemnych dzięki ponownemu wykorzystaniu raz pobranej wody, tzw. wody szarej.