ROP, kaucja i kryzys. 16. Konferencja "Selektywna zbiórka, segregacja i recykling odpadów"

Coroczna konferencja to jedno z najważniejszych wydarzeń w całym branżowym kalendarzu. Wśród omawianych tematów można wymienić Rozszerzoną Odpowiedzialność Producenta czy poziomy recyklingu, do osiągnięcia których wciąż jest nam daleko. Zarówno eksperci jak i uczestnicy tego wyjątkowego wydarzenia dyskutują perspektywach oraz wyzwaniach zadając sobie jaka przyszłość czeka polską branżę odpadową.

– Liczymy na to, że w kolejnych miesiącach pokażemy na przykład, jak regulacje i przepisy blokowały ważne inwestycje – komentował wiceprezes ABRYS Sp. z o.o. Robert Rosa, który otworzył tegoroczną konferencję. Zapowiedział również liczne spotkania branżowe w w wielu regionach naszego kraju. Na uwagę zasługują chociażby kolejne odsłony Forum Regionalnej Gospodarki Komunalnej organizowanego przez Abrys. Najbliższe spotkanie odbędzie się w Wejherowie w dniach 12-13 lutego.

Robert Rosa zauważył też, jak ważna jest rola komunikacji oraz mediów przy wprowadzaniu nowych regulacji i rozwiązań. Niebawem po raz kolejny zaprosimy przedstawicieli branży na konferencję, tym razem poświęconą właśnie obszarowi komunikacji.

Wciąż nie ma ROP

Mijają kolejne tygodnie nowego roku, a branża odpadowa i samorządy wciąż czekają na jakiekolwiek konkretne zapowiedzi dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta. I choć system kaucyjny, któremu powinno towarzyszyć wprowadzenie ROP, pierwotnie miał zacząć działać już 1 stycznia, to nadal nie jesteśmy bliżej przyjęcia zasady „zanieczyszczający płaci”.

– Sprawiedliwy ROP promują wszyscy ci, którzy zajmują się gospodarką odpadami w Polsce. – komentowała ze sceny Olga Goitowska z Unii Metropolii Polskich. Jej zdaniem po drugiej stronie stoi duży biznes, który między innymi wprowadza opakowania na rynek. Zauważyła, że jesteśmy jedynym unijnym krajem, który jeszcze nie wdrożył rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Olga Goitowska zaprezentowała główne założenia idei „Sprawiedliwego ROP”. Powinny one spowodować, że na producentów i wprowadzających opakowania zostaną nałożone kolejne obowiązki. Model ten przewiduje obecność wszystkich uczestników rynku – wśród nich są właśnie producenci, na których zostałaby nałożona opłata za wprowadzenie opakowania. Goitowska przyznała, że producenci chcą ponieść koszty w postaci opłat, jednak w ich modelu to oni decydowaliby o tym, jak wiele pieniędzy mieliby wnieść do systemu. W jej opinii producenci traktują ten system raczej jako zlecenie usług gminom, które w Polsce odpowiadają za system gospodarki odpadami. Olga Goitowska obawia się, że duże firmy mogłyby chcieć podporządkować innych uczestników rynku swoim potrzebom.

ROP nie rozwiąże wszystkich problemów, ale bardzo go potrzebujemy

W obecnym porządku prawnym to mieszkańcy ponoszą 100% kosztów utrzymania systemu gospodarki odpadami. Gdybyśmy zdecydowali się na rozwiązania proponowane przez autorów projektu „Sprawiedliwego ROP”, to producenci przejęliby od nich koszt nawet kilkunastu złotych od osoby miesięcznie. – ROP nie rozwiąże wszystkich naszych problemów, ale bardzo go potrzebujemy – komentowała Olga Goitowska.

Mimo to jako kraj zrobiliśmy pewien postęp, bo w ciągu kilku lat doszliśmy od kilku do 38% recyklingu. Nadal jednak daleko nam do osiągnięcia wymaganych przez Unię Europejską poziomów.

Wysokie poziomy recyklingu

Od dłuższego czasu narastają głosy, że zakładane poziomy recyklingu są nieosiągalne. Dla przykładu do 2029 r. powinnyśmy selektywnie zbierać 90% opakowań z tworzyw sztucznych i metali. Zresztą już w tym roku powinniśmy osiągać wynik ponad dwukrotnie lepszy niż w 2023 r. W tym ma pomóc system kaucyjny (wejdzie w życie 1 października), jednak to nie koniec wyzwań, jakie stawiają przed nami unijne dyrektywy.

– Kto tak naprawdę ma problem z poziomami recyklingu? Przede wszystkim gmina, która może jednak też przerzucić koszty i obowiązki na przedsiębiorcę – komentował dr Jędrzej Bujny, ekspert prawa ochrony środowiska. – Problemem jest tu brak przepisów. Na tę legislacyjną „ziemię niczyją” wchodzi Krajowa Izba Odwoławcza. – dodawał.

Jędrzej Bujny zauważył, że to właśnie tam powinniśmy szukać wytycznych, które regulują temat poziomów recyklingu. Z jej wyroków wynika na przykład, że przedsiębiorstwa zajmujące się gospodarką odpadami powinny brać na siebie część odpowiedzialności za ww. poziomy. – Krajowa Izba Odwoławcza uważa na przykład, że przedsiębiorca ma wszystkie instrumenty, żeby osiągnąć poziomy recyklingu – mówił dr Jerzy Bujny.

Wyzwania branży recyklingu

Jaka przyszłość czeka branżę odpadową?

Najważniejszymi wyzwaniami nowej rzeczywistości odpadowej zajęli się eksperci w czasie pierwszego panelu tegorocznej konferencji „Selektywna zbiórka, segregacja i recykling odpadów”. Eksperci podjęli między innymi temat systemu kaucyjnego – kto na nim zyska, a kto straci? Katarzyna Błachowicz z Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu zwróciła uwagę, że walczymy przede wszystkim o dobrej jakości surowiec. Żeby uzyskać odpowiednią jakość recyklatu, powinniśmy pozyskać go z dobrych źródeł. 

– Jednak diabeł tkwi w szczegółach i zobaczymy, jak wpłynie na nie opóźnienie startu systemu – komentowała Błachowicz. – Słyszę różnego rodzaju dane – ile procent surowca ucieknie z tego systemu. To otwarta kwestia. Przy tym dwa ostatnie lata to trudny czas dla branży recyklingu – dodawała. Jej zdaniem system kaucyjny ma przynieść korzyści środowisku i konsumentom, jednak pozostaje pytanie, na ile chętnie ci ostatni zechcą wziąć w nim udział.

Zdaniem Piotra Szewczyka z ZUOK „Orli Staw” są dwie wersje wydarzeń: oficjalna i rzeczywista. Według oficjalnej skorzystają wszyscy, a każdy obywatel będzie z uśmiechem wrzucać butelki i puszki do kaucjomatów. Jednak rzeczywistość pokazuje, że system gospodarki odpadami będzie kosztował, a sfinansują go przede wszystkim obywatele. – To będą dość duże pieniądze, chociażby z nieodzyskanej kaucji – komentował Szewczyk. Jego zdaniem warto pomyśleć o innych sposobach na poprawę poziomów recyklingu – pomocne mogą tu być na przykład bioodpady. System kaucyjny jest skomplikowany, a tworzywa sztuczne stanowią niewielki procent całego strumienia odpadów, skwitował ekspert.

– Potrzebny był znaczący wysiłek branży, ale wygląda na to, że system kaucyjny wystartuje z powodzeniem – dodawał dr Robert Wawrzonek z ELECTRO–SYSTEM. – Dobrze by było, gdyby rzeczywiście zyskało środowisko. Jednak jakie będą rezultaty? Czas pokaże – stwierdził Wawrzonek.

Krzyszof Gruszczyński z Polskiej Izby Gospodarki Odpadami potwierdza obawę, że na systemie kaucyjnym stracą obywatele. Jego zdaniem m.in. branża alkoholowa-napojowa przerzuciła koszty na społeczeństwo – na przykład w formie nieodebranej kaucji. Straciliśmy również czas na pracę nad rozszerzoną odpowiedzialnością producenta, kiedy trwała dyskusja o tym, jak powinien wyglądać system kaucyjny.

– Chciałbym jednak wlać w serca odrobinę optymizmu. Moim zdaniem wśród decydentów jest świadomość tych wątpliwości – mówił Gruszczyński. Ekspert Polskiej Izby Gospodarki Odpadami uważa jednak, że postawiliśmy na system przedpotopowy oparty na fizycznych kaucjomatach. Lepiej byłoby postawić na aplikacje w smartfonach do skanowania kodów QR. Później odpady mogłyby trafić po prostu do „żółtego worka”, a ponowny skan kodu w sortowni pomógłby zweryfikować, czy butelka została oddana zgodnie z zasadami systemu.

Bogaty program konferencji “Selektywna Zbiórka, segregacja i recykling odpadów”

Jeszcze dziś zajmiemy się trudną przyszłością branży recyklingu tworzyw sztucznych, rozporządzeniem opakowaniowym PPWR oraz tym, jak na strumień odpadów w Polsce wpłynęło wydzielenie tekstyliów do zbiórki selektywnej. Głos zabiorą samorządowcy, przedstawiciele branży odpadowej i eksperci Abrys.

To nie koniec programu konferencji w Nałęczowie. Do najważniejszych tematów wrócimy także jutro, kiedy opowiemy chociażby i recyklingu organicznym, konieczności edukacji ekologicznej oraz społecznych wyzwaniach selektywnej zbiórki odpadów.