Dworzec w Częstochowie rozebrany. Nowy powstanie do 2027 roku

Główny budynek dworca kolejowego przy placu Rady Europy w Częstochowie zamknięto 6 kwietnia. Obsługę podróżnych przeniesiono do obiektów kontenerowych. Rozbiórka gmachu dobiega końca – pozostało rozkruszenie i wywiezienie ostatnich elementów konstrukcji.

Zniknął jeden z największych dworców w Polsce

Oddany do użytkowania w 1996 r. budynek był jednym z największych gmachów dworcowych w kraju. Znaczną część wnętrza zajmował przeszklony hol o wysokości trzech kondygnacji. Fasada miała 75 m długości, a wsparty na kolumnach dach wykraczał poza bryłę budynku, osłaniając podjazd.

Autorem projektu był architekt Ryszard Frankowicz, który zaprojektował również m.in. Krakowskie Centrum Komunikacyjne z dworcem głównym. Charakterystycznymi elementami częstochowskiego obiektu były intensywnie czerwona stolarka okienna oraz umieszczony nad wejściem, w linii dachu, duży szklany romb. Zdjęcia dworca pojawiały się w publikacjach poświęconych polskiej architekturze okresu transformacji.

Mniejszy obiekt i terminal autobusowy

Na miejscu rozebranego gmachu rozpoczęły się przygotowania do realizacji nowej zabudowy. Projekt wyłoniony w konkursie architektonicznym, opracowany przez pracownię Toprojekt, przewiduje powstanie po zachodniej stronie torów strefy wejściowej do pasażu.

Główna obsługa pasażerów PKP zostanie przeniesiona na wschodnią stronę torów. Do zachodniej strefy wejściowej ma przylegać parterowy pawilon terminala autobusowego.

Dotychczasowy kompleks składał się z głównego gmachu po zachodniej stronie torów, mniejszego pawilonu po stronie wschodniej oraz łączącego je nadziemnego pasażu. Z całego zespołu zachowano jedynie konstrukcję pasażu.

Pasaż połączy dworzec z peronami

W projekcie powstałym na przełomie lat 80. i 90. przeszklony pasaż pełnił funkcję letniej poczekalni z widokiem na tory i perony. Obecnie realizowana inwestycja zakłada skupienie w nim funkcji handlowych i usługowych dworca.

Pasaż został obudowany ścianami warstwowymi oraz metalowymi lamelami elewacyjnymi. Ma zapewnić bezpośrednie połączenie budynku dworca z peronami za pomocą schodów i wind.

– Równolegle prowadzone są prace przy pasażu, który zapewni bezpośrednie połączenie dworca z peronami za pomocą schodów i wind, gwarantując pełną dostępność dla wszystkich użytkowników – poinformowała firma Texom, pełniąca funkcję generalnego wykonawcy.

Nowy pawilon po wschodniej stronie torów

Prace nad inwestycją rozpoczęły się w maju 2025 r. od rozbiórki niewielkiego pawilonu po wschodniej stronie torów. W jego miejscu powstaje obiekt o zbliżonej wielkości.

Na parterze znajdą się kasy biletowe, natomiast na poziomie pasażu zaplanowano poczekalnię. Według wykonawcy najważniejsze prace konstrukcyjne w części wschodniej zostały już zakończone.

PKP SA zapowiedziały, że pawilon wschodni zostanie udostępniony podróżnym na przełomie 2026 i 2027 r. Cała inwestycja dworcowa ma być gotowa jesienią 2027 r.

Niezinwentaryzowany tunel pod placem budowy

Po przejęciu placu budowy konieczne było przeprojektowanie sposobu posadowienia nowego obiektu. Jak poinformował kierownik projektu z firmy Texom Grzegorz Świder, przyczyną było odkrycie tunelu o długości około 200 m, który nie został uwzględniony w dokumentacji inwestycji.

Według emerytowanego prezesa Wodociągów Częstochowskich Andrzeja Babczyńskiego jest to tzw. tunel ulenowski, oznaczony na mapach miasta.

– Tunel wybudowała w latach 20. XX w. amerykańska firma Ulen & Company, która kanalizowała i wodociągowała Częstochowę. W tunelu ułożone są żeliwne rury kanalizacyjne oraz sieć wodociągowa – wyjaśnił.

Inwestycja za ponad 145 mln zł

Wartość przebudowy dworca wynosi 145,6 mln zł. Około 85 proc. kosztów stanowi dofinansowanie z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027.

PKP uzasadniały decyzję o rozbiórce dotychczasowego gmachu jego zbyt dużą skalą oraz wysokimi kosztami utrzymania. Według wyliczeń spółki eksploatacja nowego obiektu ma być tańsza o około 800 tys. zł rocznie.

Kompleks dworcowy zaprojektowano na przełomie lat 80. i 90. z założeniem znacznego wzrostu ruchu pielgrzymkowego, również z zagranicy. Prognozy te nie sprawdziły się, a PKP od początku miały problemy ze znalezieniem najemców dla dużej powierzchni budynku. Największym z nich była szkoła baletowa. Na terenie starego dworca działała także kaplica, która ma znaleźć się również w nowym obiekcie.

Protesty przeciwko rozbiórce

Przeciw wyburzeniu postmodernistycznego gmachu występowały Towarzystwo Przyjaciół Częstochowy oraz stowarzyszenie Grupa Elanex. Organizacje proponowały przekształcenie obiektu w dom kultury lub mediatekę. Samorząd nie był jednak zainteresowany przejęciem budynku i realizacją takich funkcji.

Pierwszy przetarg na inwestycję został unieważniony po tym, jak w 2023 r. urząd konserwatorski wszczął postępowanie dotyczące wpisania dworca do rejestru zabytków. Ostatecznie obiekt nie został objęty ochroną konserwatorską.

Pod koniec 2024 r. PKP ogłosiły nowe postępowanie, w którym jako generalnego wykonawcę wybrano firmę Texom.