Rekordowe stężenie toksyny złotej algi powoduje śnięcie ryb w Kanale Gliwickim

Rekordowe stężenie złotej algi w VI sekcji Kanału Gliwickiego

Badania Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska wykazały, że w środę stężenie złotej algi w VI sekcji wyniosło 690 mln komórek w litrze wody. Marek Wójcik zaznaczył, że to najwyższy dotychczas odnotowany poziom.

Złota alga (Prymnesium parvum) to glon, którego zakwity są toksyczne. Naukowcy uznali ją za bezpośrednią przyczynę katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r., kiedy doszło do masowego śnięcia ryb, małży, ślimaków i innych organizmów skrzelodysznych. Doprowadziła ona również do masowego śnięcia w zbiorniku Dzierżno Duże w 2024 r. Wówczas najwyższy odnotowany poziom stężenia złote algi przekroczył 400 mln komórek w litrze wody.

Wojewoda wskazał, że działania prowadzone w związku z rozwojem i zakwitem złotej algi zmierzają do tego, aby ograniczyć śnięcie ryb tylko i wyłącznie do VI sekcji Kanału Gliwickiego oraz zabezpieczyć przed złotą algą pozostałe sekcje, zbiornik Dzierżno Duże oraz rzeki – Kłodnicę i Odrę.

Dotychczas w ramach przeciwdziałania rozwojowi złotej algi m.in. zatrzymano przepływ wód w dół z V i VI sekcji.

Rygorystyczne zakazy wojewody i ograniczenia w żegludze

Wojewoda wprowadził zakaz korzystania z VI sekcji Kanału Gliwickiego. Obejmuje on: spożywanie wody, wchodzenie do wody, kąpiele, połów i spożywanie ryb, pojenie zwierząt gospodarskich i domowych, używanie wody do celów gospodarczych, w tym podlewanie, uprawianie sportów wodnych i turystyki oraz inne działania wiążące się z bezpośrednim kontaktem z wodą.

Wody Polskie w Gliwicach wprowadziły zakaz żeglugi w V sekcji Kanału Gliwickiego.

„Falowanie wywołane ruchem jednostek pływających może spowodować przedostawanie się wody z V sekcji Kanału Gliwickiego do zbiornika Dzierżno Duże, a wraz z nią glonów złotej algi” – wyjaśniły Wody Polskie w Gliwicach.

V sekcja i Dzierżno Duże są połączone jazem, który odprowadza nadmiar wody z kanału do zbiornika. Wody Polskie w Gliwicach podwyższyły zastawki jazu, co ma umożliwić zgromadzenie w V sekcji większej ilości wody.

Zakazy obejmujące V i VI sekcję Kanału Gliwickiego nie dotyczą działań związanych z zarządzaniem kryzysowym, pracami budowlanymi, utrzymaniem wód oraz pracami konserwacyjnymi.

Wody Polskie w Gliwicach zapewniły, że regularnie prowadzone są patrole kontrole od strony lądu i wody ze szczególnym uwzględnieniem IV, V i VI sekcji oraz Dzierżna Dużego.

Służby w gotowości i możliwość użycia nadtlenku wodoru

W V sekcji Kanału Gliwickiego odnotowano złotą algę, ale nie odnotowano śnięcia ryb. W IV sekcji, gdzie Kanał Gliwicki łączy się z Kłodnicą, która jest dopływem Odry, nie odnotowano złotej algi.

Wojewoda zadeklarował, że służby są gotowe, aby w razie konieczności użyć nadtlenku wodoru (H2O2), który skutecznie zwalcza złotą algę. Zaznaczył, że jest to metoda skuteczna i przebadana w wodzie płynącej, więc jej zastosowanie nie jest możliwe w Kanale Gliwickim, a jest możliwe w Kłodnicy.

W 2024 r. na Kłodnicy przeprowadzono eksperyment neutralizacji złotej algi przy użyciu nadtlenku wodoru. Według raportu Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego spowodował on spadek liczebności złotej algi o ponad 90 proc.

Naukowcy nie odnotowali negatywnego wpływu tlenku wodoru – stosowanego w odpowiednim stężeniu – na florę i faunę rzeki.

Przyczyny zakwitu: stagnacja, wysoka temperatura i zasolenie

Rozwojowi złotej algi w Kanale Gliwickim sprzyja połączenie kilku czynników. To m.in. stagnacja wód, ich nagrzewanie podczas upałów oraz wysoki poziom zasolenia.

Najwyższa Izba Kontroli w 2025 r. wykazała, że w latach 2020-2023 kopalnie na terenie woj. śląskiego wprowadzały do dorzecza Odry i Wisły średnio 183 mln metrów sześciennych wód dołowych rocznie. Oszacowano, że to około 1,5 mln ton soli (chlorków i siarczanów) rocznie.

W kontrolowanym okresie średnie zasolenie wód wprowadzanych do rzek przez kopalnie węgla kamiennego w woj. śląskim wynosiło 8 promili i było wyższe niż w Morzu Bałtyckim (ok. 7 promili), a w niektórych próbkach wyższe niż zasolenie wód oceanicznych (ok. 35 promili) lub Morza Śródziemnego (ok. 39 promili).