GIOŚ: Inspekcja Ochrony Środowiska po 35 latach działania potrzebuje m.in. precyzyjniejszych przepisów

Mija 35 lat od powołania Inspekcji Ochrony Środowiska – głównej instytucji odpowiedzialnej za kontrolę przestrzegania przepisów w zakresie korzystania ze środowiska w Polsce. Podczas wydarzenia towarzyszącego rocznicy, Główna Inspektor Ochrony Środowiska Hanna Kończal została zapytana przez PAP, o co w jej ocenie należałoby uzupełnić przepisy dotyczące Inspekcji po 35 latach od ich wejścia w życie. Kończal zaznaczyła, że problemem dla inspektorów pozostaje brak precyzji przepisów.

Hanna Kończal: Kontrole muszą być szybsze i skuteczniejsze

Takie same sprawy, różne orzecznictwo

Szefowa Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ) zwróciła w tym kontekście uwagę m.in. na różne orzecznictwo sądów administracyjnych w takich samych sprawach. Na przykład – wskazała – istnieje rozdźwięk, czy do ściągania należności należy stosować Ordynację podatkową, czy Kodeks postępowania administracyjnego. W przypadku KPA istnieje ryzyko, że część decyzji ulegnie przeterminowaniu.

Kończal podkreśliła, że inspektorom GIOŚ jest „niezwykle trudno przeprowadzać kontrolę przy różnej interpretacji przepisów”. – Inspektor nie jest prawnikiem od dywagacji w terenie, tylko ma stwierdzić, czy jest naruszenie, czy nie. A żeby to mógł zrobić, przepis powinien być precyzyjny – podsumowała Kończal.

Także dyrektor Departamentu Inspekcji w GIOŚ Mateusz Wiśniewski oraz dyrektor Departamentu Monitoringu Środowiska Marta Rzemieniuk ocenili w rozmowie z PAP, że istnieje przestrzeń na poprawę obecnych regulacji.

Propozycje zmian proceduralnych oraz budżet na Państwowy Monitoring Środowiska

Według Wiśniewskiego potrzebne są zmiany organizacyjne, które zmniejszą obciążenie inspektorów działaniami pokontrolnymi, np. przez kończenie tych działań mandatem zamiast administracyjną decyzją pieniężną, co umożliwiłoby skrócenie procesu. – To pozwoliłoby skupić się na kontrolach zamiast działaniach pokontrolnych – dodał dyrektor.

Z kolei Rzemieniuk wskazała, że dostrzega potrzebę waloryzacji reguły wydatkowej na Państwowy Monitoring Środowiska. Jak wyjaśniła, wynosi ona obecnie 100 mln zł i nie zmieniła się od 2019 r. – Wiadomo, co działo się w międzyczasie: najpierw COVID, później wojna na Ukrainie, inflacja – zwróciła uwagę. W jej ocenie do realizacji monitoringu środowiska „w 100 proc. tak, jak powinien być on prowadzony” potrzebna jest obecnie ponad dwukrotnie większa kwota.

Przełomowe zmiany w ochronie środowiska i likwidacja „Listy 80”

Równocześnie Główna Inspektor Ochrony Środowiska oceniła, że od początku działania Inspekcji udało jej się dokonać poprawy oddziaływania na środowisko „we wszystkich jego komponentach”, m.in. w zakresie wód i powietrza.

Wśród największych pozytywnych zmian ostatnich 35 lat Kończal wymieniła to, że „nie mamy już «Listy 80»”. „Lista 80” to wykaz najbardziej szkodzących przyrodzie zakładów przemysłowych w Polsce, opracowany na początku lat 90. przez inspektorów ochrony środowiska.

– Nie chwalimy się już dymiącymi kominami – to kolosalna zmiana, pokazująca, że nie tylko zlikwidowaliśmy tych największych trucicieli, ale zmieniliśmy również sposób myślenia o środowisku – powiedziała szefowa GIOŚ. Podkreślila, że „nie chcemy już chwalić się tym, czym w gruncie rzeczy nigdy się chwalić nie powinniśmy”.

Inspekcja Ochrony Środowiska w obecnej postaci rozpoczęła działanie w 1991 r. W jej skład wchodzi Główny Inspektor Ochrony Środowiska oraz inspektorzy wojewódzcy. IOŚ zajmuje się kontrolą przestrzegania przepisów przez podmioty korzystające ze środowiska, m.in. w zakresie emisji szkodliwych gazów i pyłów oraz składowania odpadów, a także monitoringiem stanu środowiska, m.in. wód i powietrza.