Obawy przed kaucją dla szkła

Podczas Forum Recyklingu ekspert mówił także o tym, dlaczego dla recyklera ogromne znaczenie ma sposób zbiórki szkła i dlaczego lepiej, aby butelka dotarła do zakładu rozbita na kilkanaście, a nie kilkadziesiąt fragmentów.

Poza kaucją

Polski system kaucyjny działa od 1 października 2025 r. i obejmuje trzy grupy opakowań po napojach: jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Jednorazowe butelki i inne jednorazowe opakowania szklane pozostają poza systemem i nadal są zbierane przede wszystkim w gminnym systemie selektywnej zbiórki.

Piotr Kardaś powiedział, że pojawiają się propozycje rozszerzenia obecnego systemu o część opakowań ze szkła jednorazowego. Branża szklarska podchodzi jednak do tego pomysłu sceptycznie.

– Nie jesteśmy zwolennikami włączania szkła do systemu kaucyjnego, bo potrzebujemy po prostu więcej surowca – powiedział Piotr Kardaś. Nie chodzi więc o osiągnięcie bardzo wysokiego poziomu zbiórki jednego rodzaju butelki. Z punktu widzenia hut szkła i recyklerów liczy się przede wszystkim całkowita ilość dobrej jakości stłuczki dostępnej na rynku.

Piotr Kardaś wskazał, że polski przemysł szklarski ma możliwości zagospodarowania znacznie większej ilości odzyskanego szkła. Według danych przedstawionych podczas rozmowy branża mogłaby w kraju wykorzystać dodatkowo ok. 350-400 tys. ton stłuczki szklanej.

To oznacza, że podstawowym wyzwaniem nie jest brak potencjału technologicznego po stronie hut, lecz uzyskanie odpowiedniej ilości surowca.

– Interesuje nas całkowity recykling w skali kraju, nie jeden wybrany typ produktów czy małych butelek. Chcemy pozyskać i przetworzyć więcej całej masy stłuczki szklanej – powiedział Piotr Kardaś.

W tym kontekście branża obawia się sytuacji, w której część opakowań zostanie wyjęta z obecnego systemu, ale pozostałe szkło nadal będzie musiało być odbierane przez gminy.

Kaucja może osłabić istniejącą zbiórkę? Piotr Kardaś przywołał podczas rozmowy doświadczenia zagraniczne, w tym przykład Niemiec.

Według jego relacji po objęciu części szklanych opakowań systemem kaucyjnym całkowity poziom recyklingu szkła spadł, a odbudowanie wcześniejszego poziomu zajęło ok. siedmiu lat.

– Nie potrzebujemy osiągnięcia mistrzostwa świata w jakiejś bardzo wybranej części. Potrzebujemy po prostu jak najwięcej surowca ze stłuczki szklanej, czy to z butelek, czy ze słoików, czy z dowolnych opakowań – powiedział Piotr Kardaś. Jego zdaniem wyjęcie części wartościowego strumienia z gminnej zbiórki może również pogorszyć jej ekonomikę.

Gminy i firmy komunalne nadal musiałyby odbierać pozostałe opakowania szklane, utrzymywać pojemniki, transport i cały system logistyczny, ale dysponowałyby mniejszą ilością materiału.

Podobne stanowisko Związek Pracodawców Polskie Szkło prezentował już wcześniej w debacie legislacyjnej. Piotr Kardaś argumentował w Sejmie, że w przypadku szkła jednorazowego bardziej efektywnym rozwiązaniem może być rozwój systemów pojemnikowych niż włączanie całego strumienia do kaucji.

Dobra segregacja musi być prosta

Zwiększenie recyklingu szkła nie zależy jednak wyłącznie od decyzji systemowych. Pierwszym etapem nadal pozostaje mieszkaniec stojący przed pojemnikami na odpady. Piotr Kardaś powiedział, że instrukcje segregacji powinny być przede wszystkim proste i dostępne dokładnie w miejscu, w którym podejmowana jest decyzja o wyrzuceniu opakowania.

Aplikacje czy narzędzia oparte na sztucznej inteligencji mogą być pomocne, ale trudno oczekiwać, że każdy mieszkaniec będzie wyciągał telefon przed wyrzuceniem odpadu.

– Informacja powinna być na pojemniku – powiedział Piotr Kardaś. Sama forma komunikatu również ma znaczenie. Zdaniem przedstawiciela Polskiego Szkła rozbudowane opisy tekstowe nie zawsze są skuteczne. Znacznie bardziej intuicyjne mogą być proste piktogramy pokazujące, co należy wrzucić do danego pojemnika, a czego nie. Dla recyklera ważne jest, żeby szkła nie zmielić Po odebraniu surowca zaczyna się drugi etap. I tutaj, jak podkreślił Piotr Kardaś, jednym z kluczowych czynników jest stopień rozdrobnienia materiału.

– Najważniejszą sprawą jest to, żeby stłuczka była jak najmniej pokruszona – powiedział.

Może to brzmieć paradoksalnie, bo materiał ostatecznie i tak trafi do huty i zostanie przetopiony. Problem pojawia się wcześniej – podczas przygotowania stłuczki do recyklingu.

Większe fragmenty łatwiej oczyścić i rozdzielić. Przy bardzo drobnym szkle rośnie ryzyko utraty części wartościowego materiału wraz z zanieczyszczeniami.

– Jeżeli butelka jest rozbita na kilkanaście fragmentów, a nie na 50 czy 100, recykler jest w stanie profesjonalnie sobie z tym poradzić. Mamy wtedy większy uzysk i więcej tego, co zebraliśmy, trafia później do przetopienia w hucie – wyjaśnił Piotr Kardaś.

Z punktu widzenia mieszkańca często pojawia się pytanie o segregowanie szkła według kolorów. Zdaniem Piotra Kardasia, dla nowoczesnych instalacji nie musi być to najważniejsze wyzwanie.

Jeżeli materiał dociera w odpowiedniej postaci, recykler może poradzić sobie zarówno z rozdziałem kolorów, jak i częścią zanieczyszczeń.

Znacznie poważniejszym problemem może być nadmierne rozdrobnienie podczas zbiórki i transportu. To przesuwa ciężar dyskusji z samego pytania o liczbę pojemników na sposób organizacji całego łańcucha logistycznego.

Pojemnik lepszy od worka

W rozmowie pojawiła się również jednoznaczna odpowiedź na pytanie, czy z punktu widzenia recyklingu szkła lepsza jest zbiórka workowa czy pojemnikowa.

– Nawet mały przydomowy pojemnik daje zdecydowanie lepszą jakość niż worki – powiedział Piotr Kardaś. Przy zbiórce workowej pojawia się dodatkowa konieczność oddzielenia opakowania transportowego od szkła. Można zrobić to ręcznie, ale branża stopniowo ogranicza pracę manualną. Mechaniczne rozrywanie i separowanie worków może natomiast prowadzić do dalszego kruszenia stłuczki. Dlatego rozwiązaniem korzystniejszym dla jakości odzyskiwanego surowca pozostają zdaniem rozmówcy pojemniki. Znaczenie ma również transport. Każde przesypanie szkła, każdy przeładunek i kolejne mechaniczne oddziaływanie na materiał powodują jego dalsze rozdrobnienie. W efekcie Piotr Kardaś wskazał na potrzebę możliwie krótkiego łańcucha logistycznego. Im mniej operacji między pojemnikiem mieszkańca a zakładem przygotowującym materiał dla huty, tym większa szansa, że wartościowa stłuczka zostanie rzeczywiście wykorzystana do produkcji nowych opakowań.

Liczy się nie tylko to, czy butelka została odebrana od konsumenta, lecz ile szkła ostatecznie dotarło do huty w jakości pozwalającej na ponowne wykorzystanie. Dlatego zdaniem Piotra Kardasia rozwój recyklingu powinien skupiać się na całym strumieniu szkła.

Od prostych piktogramów na zielonym pojemniku, przez właściwy sposób zbiórki i transport, aż po odpowiednie przygotowanie stłuczki. Bo w gospodarce obiegu zamkniętego sukcesem nie jest samo zebranie opakowania. Sukcesem jest sytuacja, w której ze starej butelki lub słoika naprawdę powstaje nowe opakowanie.