Projekt ROP (UC100) wymaga poprawek. Oto wspólne stanowisko strony samorządowej

Pod wspólnym stanowiskiem w tej sprawie podpisały się najważniejsze organizacje reprezentujące interesy lokalnych społeczności: strona samorządowa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, Unia Metropolii Polskich, Związek Miast Polskich, Związek Powiatów Polskich, Unia Miasteczek Polskich, Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych (OPOS), Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot oraz stowarzyszenie Samorządy dla Polski.

Fundamenty reformy. Realizacja zasady „zanieczyszczający płaci”

Głównym założeniem, które strona samorządowa ocenia pozytywnie, jest utrzymanie w projekcie ustawy kluczowej roli podmiotów publicznych. System, w którym procesy decyzyjne i przepływy finansowe podlegają przejrzystym mechanizmom kontroli państwowej, gwarantuje transparentność i zapobiega prywatyzacji zysków kosztem sfery publicznej. Reforma ta ma w swym zamyśle realizować fundamentalną zasadę „zanieczyszczający płaci”, stanowiącą mechanizm sprawiedliwości społecznej. Dzięki przeniesieniu istotnej części kosztów funkcjonowania systemów odpadowych z mieszkańców na producentów i konsumentów, możliwe będzie realne odciążenie budżetów domowych, które obecnie są nadmiernie obciążone kosztami zagospodarowania odpadów opakowaniowych. Takie podejście stymuluje rynek do projektowania opakowań zgodnie z wymaganiami ekoprojektowania, co w perspektywie długofalowej ograniczy masę odpadów trafiających do strumienia komunalnego. Aby jednak system ten był funkcjonalny, niezbędne są korekty gwarantujące płynność finansową gmin.

Optymalizacja procedur finansowych i administracyjnych

Efektywność systemu ROP zależy od sprawności przepływów pieniężnych oraz eliminacji biurokratycznego paraliżu. Samorządy postulują uproszczenie i skrócenie procedur przekazywania środków z opłaty opakowaniowej, wprowadzając mechanizm „milczącego zatwierdzenia” wniosków o finansowanie kosztów. Rozwiązanie to, zakładające automatyczne zawarcie umowy w przypadku braku reakcji organu w ustawow.ym terminie, jest niezbędne dla uniknięcia zatorów płatniczych w lokalnych systemach. Jednocześnie konieczne jest precyzyjne określenie zakresu i sposobu finansowania obowiązkowych audytów realizowanych przez podmioty prywatne. Co istotne, koszty tych weryfikacji nie mogą obciążać administracji publicznej ani budżetów gminnych. W ramach wzmacniania stabilności finansowej samorządy domagają się zwiększenia do 2% udziału w środkach z opłaty opakowaniowej dla urzędów marszałkowskich na obsługę systemu oraz przyznania województwom dochodów z administracyjnych kar pieniężnych za nierzetelne prowadzenie ewidencji opakowań.

Sprawiedliwa dystrybucja środków

Zgodnie ze stanowiskiem strony samorządowej, projektowany system musi odrzucać uproszczone, czysto demograficzne kryteria podziału funduszy na rzecz parametrów odzwierciedlających rzeczywiste koszty operacyjne. Strona samorządowa oczekuje wprowadzenia obligatoryjnych warunków różnicowania stawek finansowania, uwzględniających nie tylko gęstość zaludnienia i specyfikę gmin wiejskich czy miejsko-wiejskich, ale przede wszystkim ilość odpadów realnie trafiających do systemu. Kluczowe znaczenie ma również adekwatna reprezentacja w organach nadzorczych; zgodnie z postulatem dotyczącym Art. 117 ust. 2 pkt 3 lit. a projektu, liczba przedstawicieli strony samorządowej w Radzie ROP powinna zostać zwiększona do trzech osób. Dodatkowo, w celu wyeliminowania wątpliwości prawnych, system musi jasno określić, że beneficjentami środków ROP mogą być bezpośrednio związki międzygminne oraz związki metropolitalne realizujące zadania, o których mowa w Art. 64 ust. 1 projektowanej ustawy. Zapewnienie stabilności finansowej tym strukturom jest warunkiem ciągłości usług komunalnych w wielu regionach kraju.

Integracja z systemem kaucyjnym i mechanizmy kontrolne

Powodzenie reformy UC 100 jest nierozerwalnie związane z jej synergią z systemem kaucyjnym, co wymaga równoległego wdrożenia obu instrumentów. Samorządy wskazują, że kaucja bez wdrożonego ROP naruszy równowagę ekonomiczną gminnych systemów, dlatego środki z niezwróconej kaucji muszą zasilać budżety gmin według ściśle określonego algorytmu, co stanowi rekompensatę za ubytki w strumieniu wartościowych surowców. Ze względu na ogromną skalę funduszy publicznych, jakimi operować będzie system ROP, strona samorządowa postuluje wprowadzenie obligatoryjnego, corocznego raportowania oraz kontroli przez Najwyższą Izbę Kontroli (NIK). Audyt ten powinien być prowadzony analogicznie do badania wykonania budżetu państwa, obejmując gospodarkę finansową i majątkową zaangażowanych instytucji. Tak rygorystyczny nadzór jest niezbędny dla zachowania społecznego zaufania do reformy i zagwarantowania, że środki producentów faktycznie trafiają na realizację celów środowiskowych.

Gotowość do dialogu i oczekiwanie na konkrety

W swym stanowisku strona samorządowa, deklaruje pełną gotowość do dalszej współpracy merytorycznej przy doszczelnianiu systemu. Samorządowcy stawiają jednak twardy warunek: dalsze prace legislacyjne muszą zostać poprzedzone przedstawieniem rzetelnych symulacji przepływów finansowych dla różnych typów gmin. Analizy te muszą opierać się na konkretnych założeniach kluczowych aktów wykonawczych, gdyż bez nich ocena realnego wpływu ustawy na finanse lokalne pozostaje niemożliwa. Nadrzędnym celem jest stworzenie systemu, który realnie odciąży mieszkańców, przenosząc koszty na podmioty wprowadzające produkty w opakowaniach.

Pełna treść stanowiska z dnia 2 czerwca 2026 r. do pobrania: