Transgraniczna sieć ciepłownicza połączy podzielone miasto

Symboliczne wbicie łopaty na terenie oczyszczalni ścieków w Goerlitz rozpoczęło pod koniec marca br. jeden z najważniejszych etapów projektu United Heat – budowę rurociągu, który fizycznie połączy systemy ciepłownicze po obu stronach granicy polsko-niemieckiej. To właśnie w tym miejscu nastąpi integracja infrastruktury, będąca fundamentem transgranicznej współpracy SEC Zgorzelec (należącej do Grupy E.ON Energy Infrastructure Solutions Polska) oraz Stadtwerke Goerlitz z Grupy Veolia.

Wydarzenie ma wymiar nie tylko inwestycyjny, lecz także symboliczny. Oto bowiem dwa miasta, przez dekady rozdzielone niełatwą historią, wchodzą w kolejny etap integracji, tym razem na poziomie infrastruktury krytycznej.

Podzielone miasto i wspólna droga

Historia Zgorzelca i Goerlitz jest bezpośrednio związana z konsekwencjami II wojny światowej, kiedy jedno miasto zostało przecięte granicą państwową. Po stronie niemieckiej pozostał Goerlitz, natomiast po stronie polskiej powstał Zgorzelec. Przez wiele lat oba ośrodki funkcjonowały niezależnie, rozwijając się w odmiennych realiach politycznych i gospodarczych.

Przełom nastąpił w 1998 r., kiedy rozpoczęto odbudowę współpracy. Proces ten przyspieszył po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, co stworzyło realne możliwości integracji transgranicznej. Wówczas pojawiły się pierwsze koncepcje łączenia miast w wymiarze nie tylko społecznym i gospodarczym, lecz także infrastrukturalnym, w tym systemów ciepłowniczych.

Nowy impuls nadała polityka Europejskiego Zielonego Ładu. To właśnie w jej wyniku idea wspólnego systemu energetycznego nabrała realnych kształtów i została ujęta w projekcie United Heat.

Mroźny test dla polskich ciepłowni [WYWIAD]

Dwa systemy, jedno wyzwanie

Europejskie Miasto Goerlitz–Zgorzelec stanowi jedną aglomerację, ale funkcjonuje w oparciu o dwa zupełnie różne systemy ciepłownicze. Po stronie niemieckiej dominującym paliwem jest gaz, a zasięg sieci ciepłowniczej to około 30%. System działa bez regulacji cen i zarządzany jest przez Stadtwerke Goerlitz.

Z kolei w Zgorzelcu zasięg sieci ciepłowniczej to około 90%, a jej podstawą jest węgiel brunatny (lignit). Ceny podlegają regulacji przez URE, a operatorem systemu jest SEC Zgorzelec.

Mimo różnic oba miasta stoją przed tym samym wyzwaniem: koniecznością transformacji energetycznej. Zakończenie wydobycia węgla brunatnego, planowane do pierwszego kwartału 2027 r., oznacza definitywny koniec epoki regionalnych paliw kopalnych. Równocześnie europejskie regulacje narzucają ambitne cele redukcji emisji gazów cieplarnianych.

United Heat

Projekt United Heat zakłada stworzenie w pełni odnawialnego systemu ciepłowniczego, opartego na różnorodnym miksie technologii oraz fizycznym połączeniu sieci po obu stronach granicy. Kluczowym elementem będzie płytowy wymiennik ciepła o mocy do 15 MW, stanowiący punkt rozliczeniowy eksportu i importu energii.

Po stronie polskiej powstaną dwa główne źródła ciepła:

• ciepłownia biomasowa o mocy 25 MWt, oparta na biomasie leśnej w postaci zrębki drzewnej, która pokryje zapotrzebowanie miasta w sezonie zimowym i przejściowym,
• ciepłownia słoneczna o powierzchni około 1 ha, współpracująca z dobowym magazynem ciepła (TTES), zaprojektowana z myślą o maksymalnym pokryciu zapotrzebowania na ciepłą wodę użytkową latem.

Po stronie niemieckiej zaplanowano z kolei cztery źródła:

• dużą instalację solarno-termiczną (ok. 4 ha) z sezonowym magazynem ciepła (PTES) o pojemności około 300 tys. m³,
• przemysłową pompę ciepła (ok. 12 MWt) wykorzystującą jezioro Berzdorfer See, wspieraną kotłem biomasowym,
• pompę ciepła (ok. 2,5 MWt) wykorzystującą ścieki z oczyszczalni, wspieraną kogeneracją,
• kocioł biomasowy o mocy 5 MWt, wykorzystywany głównie zimą.

Łącznie system zapewni pełne pokrycie potrzeb ciepłowniczych obu miast, a połączenie transgraniczne umożliwi wzajemne wsparcie w przypadku awarii, niedoborów lub zmian ekonomicznych.

Projekt United Heat zakłada przejście w 100% na energię odnawialną do 2030 r.

Fortum wydało w tym sezonie 43 mln zł na dekarbonizację elektrociepłowni w Zabrzu

Skala inwestycji

Projekt obejmuje integrację pięciu obszarów ciepłowniczych w jedną sieć, co wymaga budowy około 12 kilometrów nowych rurociągów, w tym odcinków prowadzonych pod dnem rzeki.

Miks energetyczny oparty będzie w 100% na OZE. Składać się będą na niego:

• 48% – biomasa,
• 33% – pompy ciepła,
• 17% – energia słoneczna,
• po 1% – Power-to-Heat i odzysk ciepła odpadowego.

Największy magazyn ciepła w Goerlitz osiągnie pojemność około 300 tys. m³, natomiast w Zgorzelcu powstanie zbiornik o pojemności około 3 tys. m³. Taka struktura zapewni elastyczność, odporność systemu oraz stabilność kosztów.

Projekt uzyskał szerokie wsparcie polityczne i finansowe. Środki pochodzą m.in. z instrumentu Connecting Europe Facility, obsługiwanego przez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA) oraz programów krajowych. Granty unijne pokryją do 50% kosztów inwestycji.

Wyzwania i znaczenie projektu

Jednym z kluczowych wyzwań pozostaje integracja dwóch odmiennych systemów regulacyjnych i modeli cenowych. Różnice w mechanizmach taryfowych wymagały zaangażowania zewnętrznych ekspertów i szczegółowych analiz.

Trzeba tu jednak zaznaczyć, że efekt końcowy ma wymiar strategiczny. Projekt pozwoli ograniczyć emisję CO₂ o około 50 tysięcy ton rocznie, co jest równe emisji 28 000 samochodów osobowych. Zwiększy to bezpieczeństwo energetyczne regionu i umożliwi dalszy rozwój sieci ciepłowniczej zgodnie z wymogami klimatycznymi.

United Heat to przykład praktycznej integracji europejskiej, w której technologia staje się narzędziem współpracy ponad granicami. Projekt łączy systemy, ale także ludzi i wspólną wizję przyszłości, opartą na bezpieczeństwie, czystym powietrzu i niezależności energetycznej.

Danuta Misztal

Szczecińska Energetyka Cieplna, SEC Zgorzelec

Wszystkie artykuły z miesięcznika “Energia i Recykling” publikujemy w otwartym dostępie!