Biogazownie: systemowe wyzwania branży w centrum dyskusji w Olsztynie

Panel poświęcony systemowym trudnościom w rozwoju biogazowni, który odbył się podczas trwającej w Olsztynie konferencji „Odpady ulegające biodegradacji”, pokazał, jak złożony i wielowymiarowy jest dziś proces przygotowania i realizacji takich inwestycji. W dyskusji prowadzonej przez Tomasza Szymkowiaka (Przegląd Komunalny) wyraźnie wybrzmiało, że obok kwestii finansowych równie istotne są jakość dokumentacji, stabilność otoczenia regulacyjnego oraz dialog z lokalnymi społecznościami.

Pieniądze są, projekty wymagają dopracowania

Ewelina Buława (NFOŚiGW) zwróciła uwagę, że zainteresowanie programami finansowania jest duże, ale poziom przygotowania dokumentacji często pozostawia wiele do życzenia. Niestety często są „koncepcje, a nie projekty”, podczas gdy Fundusz finansuje konkretne, gotowe przedsięwzięcia. Wśród najczęstszych problemów wymieniała błędną lub niefachową dokumentację, brak decyzji środowiskowych czy brak informacji o przyłączach. Część błędów – jej zdaniem – wynika po prostu z niezrozumienia kryteriów naboru. Jednocześnie zaznaczyła wyraźnie: potencjał jest, pieniądze są, instytucje publiczne ograniczają ryzyko finansowe, ale bez stabilnych przepisów trudno mówić o dynamicznym rozwoju rynku. Podkreśliła również, że Fundusz może wspierać wyłącznie efekty ekologiczne, nie finansuje natomiast działań związanych z budowaniem społecznej akceptacji inwestycji.

Między mitami a dialogiem społecznym

Właśnie kwestia akceptacji społecznej wybrzmiała w dyskusji bardzo wyraźnie. Sylwia Koch-Kopyszko (Stowarzyszenie Zielony Gaz dla Klimatu) mówiła o ponad stu spotkaniach konsultacyjnych z mieszkańcami i o emocjach, które wciąż towarzyszą inwestycjom – czasem przybierających formę dramatycznych pytań w rodzaju: „Ile ludzi będziecie gazować?”. Zwracała uwagę na potrzebę standaryzacji i uproszczenia przekazu. Jej zdaniem branża powinna móc powiedzieć wprost: to taka sama instalacja jak ta działająca już w innym mieście, sprawdzona i bezpieczna. Wskazywała również na mit, że biogazownia komunalna „z odpadów robi odpad”, podczas gdy w rzeczywistości jest elementem domykającym obieg materii. Jednocześnie podniosła wątek bezpieczeństwa infrastruktury, przypominając, że w dobie cyberataków obiekty tego typu mogą stać się celem działań destabilizujących i powinny dostać wsparcie finansowe na ich odpieranie.

Prof. Jacek Dach (Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu) podkreślał, że jednym z realnych hamulców rozwoju biogazowni jest przewlekłość postępowań administracyjnych. W jego ocenie to czynnik, który skutecznie zniechęca inwestorów. Zwracał też uwagę na mit zapachowy – przekonanie, że biogazownia musi śmierdzieć – oraz na stereotyp, że na takiej instalacji nie można zarabiać. Tymczasem, jak argumentował, poferment jest produktem wysoko wartościowym, a biometan nie służy wyłącznie do spalania. Może mieć znacznie szersze zastosowania, jeśli stworzy się dla niego odpowiednie warunki rynkowe. W kontekście oporów społecznych wskazywał na brak edukacji i niechęć do jej prowadzenia, a czasem także na lokalne konflikty polityczne, które potrafią podsycać protesty.

Regulacje, bankowalność i strategiczne wybory

O trudnej rzeczywistości inwestorów mówił również Krzysztof Maciąg (GenTec). Wskazywał na niestabilne regulacje i przypadki „karania wstecz za błędy”, co znacząco podważa zaufanie do systemu. Jego zdaniem każdy projekt powinien być bankowalny, czyli tak przygotowany, by instytucje finansowe mogły go bezpiecznie kredytować. Prywatne podmioty często radzą sobie lepiej, natomiast spółki komunalne – obciążone wysokimi kosztami gospodarki odpadami – mają większe problemy z zabezpieczeniami bankowymi. Maciąg zwrócił też uwagę na szerszy kontekst przemysłowy. Podobnie jak prof. Dach, podkreślał, że biometan jawi się jako surowiec o wielozadaniowym potencjale. Jednocześnie przyznał, że dziś „serce mówi biometan, ale rozum mówi energia”. Najpierw – jego zdaniem – należy zabezpieczyć stabilne dostawy energii elektrycznej, a dopiero potem szerzej rozwijać segment biometanu. Wspomniał przy tym o dynamicznym rozwoju kogeneracji w Ukrainie, gdzie wojna wymusiła szybkie inwestycje w rozproszone źródła energii.

Bardzo osobisty ton miała wypowiedź Piotra Szewczyka, który przyznał, że na uruchomienie własnej instalacji czekał siedem lat. Procedury środowiskowe i pozwolenia zintegrowane – jak mówił – potrafią załamać nawet bardzo zdeterminowanych inwestorów. Zwrócił uwagę na znaczenie odpowiedniej lokalizacji – niezbyt blisko zabudowy, nawet przy dobrze prowadzonym procesie mogą zdarzyć się awarie, które rodzą napięcia. Jednocześnie podkreślał, że relacje z lokalną społecznością potrafią całkowicie zmienić dynamikę inwestycji. W jego przypadku zdarzało się, że mieszkańcy pytali nie czy, lecz kiedy instalacja powstanie. Podawał przykłady budowania zaufania – także poprzez proste działania, jak pomoc przy odśnieżaniu dróg. Poza tym instalacja przetwarzająca 200–250 tys. ton rocznie przynosi dziś gminie około 2,5 mln zł korzyści finansowych, co również powinno być argumentem na rzecz powstania takiej instalacji.

Wypowiedzi panelistów układają się w spójny obraz rynku, który dojrzewa, ale wciąż zmaga się z barierami systemowymi i społecznymi. Technologia jest dostępna, finansowanie możliwe, a przykłady działających instalacji pokazują realne korzyści środowiskowe i ekonomiczne. Kluczowe pytania dotyczą dziś stabilności prawa, sprawności administracji oraz zdolności branży do prowadzenia konsekwentnej edukacji i budowania zaufania. Bez tego nawet najlepiej zapowiadające się inwestycje mogą napotykać trudności na etapie realizacji.