Jak PPWR wpłynie na branżę odpadową?

Nowością pod względem dotychczas obowiązujących przepisów jest określenie w PPWR wymogów, które mają spełniać opakowania wprowadzane na rynek unijny (zarówno z produktem, jak i bez niego). Potwierdzeniem spełnienia wymogów będą deklaracje zgodności UE, sporządzane przez właściwych wytwórców. Część spośród wymogów – w szczególności wymóg zdatności do recyklingu i zawartości recyklatu w opakowaniach z tworzyw sztucznych – wpłynie także na sytuację branży odpadowej.

Zdatność do recyklingu

PPWR zakłada, że każde opakowanie wprowadzane do obrotu w UE musi być zdatne do recyklingu. Choć wymóg ten obowiązuje formalnie już od sierpnia br., dopiero w kolejnych latach – wraz z przyjmowaniem aktów delegowanych i wykonawczych przez Komisję Europejską – będzie przybierać bardziej namacalną i egzekwowalną formę.

Najwcześniej z początkiem 2030 r. opakowania mają być zaprojektowane tak, aby możliwe było uzyskanie z nich surowca wtórnego o jakości wystarczającej do zastąpienia surowca pierwotnego. Szczegółowe kryteria oceny projektowania z myślą o recyklingu – w tym klasy wydajności od A do C oraz ramy ekomodulacji opłat ROP – określą akty delegowane Komisji. PPWR zakłada, że akty te wejdą w życie do 1 stycznia 2028 r.; bez tego obowiązywanie wymogu projektowania z myślą o recyklingu ulegnie opóźnieniu. Co istotne dla branży odpadowej, kryteria te będą musiały uwzględniać ustalone i sprawdzone w warunkach operacyjnych procesy zbierania i sortowania, a także dostępne technologie recyklingu oraz ich efektywność gospodarczą i środowiskową.

Poza koniecznością projektowania z myślą o recyklingu od 2035 r. uznanie opakowania za zdatne do recyklingu ma także uwzględniać, czy może ono być zbierane, sortowane i recyklowane na dużą skalę. Do 1 stycznia 2030 r. Komisja przyjmie akty wykonawcze ustalające metodykę oceny opakowań w tym zakresie, a także mechanizm łańcucha kontroli pochodzenia, zapewniający przeprowadzanie recyklingu opakowań na dużą skalę. W ramach tego łańcucha wytwórcy mają uzyskiwać od podmiotów gospodarujących odpadami dane niezbędne do potwierdzenia recyklingu na dużą skalę, w tym o ilości odpadów opakowaniowych przekazanych do sortowania i recyklingu. Głos branży odpadowej będzie zatem kluczowy, aby formalny wymóg zdatności do recyklingu przekładał się na faktyczny recykling opakowań.

PPWR dzieli sieci handlowe i mleczarnie. Kto odpowiada za marki własne?

Minimalna zawartość recyklatu

Najwcześniej od 2030 r. wytwórcy plastikowych opakowań (z pewnymi wyjątkami) muszą osiągnąć poziomy minimalnego udziału recyklatu w opakowaniach, liczony jako średnia roczna dla zakładu produkcyjnego. W zależności od materiału i przeznaczenia opakowania poziomy te wyniosą od 10% do 35%, zaś od 2040 r. wzrosną do 25–65%. Co istotne, do osiągnięcia poziomów będzie uwzględniany wyłącznie recyklat, który pochodzi z odpadów pokonsumenckich z tworzyw sztucznych i został zebrany oraz przetworzony w UE zgodnie z prawem unijnym. Recyklat pochodzący spoza UE będzie dopuszczalny tylko wówczas, gdy został zebrany i przetworzony zgodnie z normami (w tym normami emisji) równoważnymi z przepisami UE. Ma to zwiększyć popyt na odpady pokonsumenckie w UE oraz ograniczyć przenoszenie ich przetwarzania poza Unię.

Podobnie jak w przypadku zdatności do recyklingu, obowiązywanie wymogu minimalnej zawartości recyklatu zależy od przyjęcia przez Komisję Europejską przepisów wykonawczych określających metodykę obliczania i weryfikacji zawartości recyklatu w opakowaniach. Dodatkowo Komisja określi również metodykę oceny i poświadczania równoważności przepisów państw trzecich z przepisami unijnymi. Termin na przyjęcie tych przepisów wyznaczono na koniec 2026 r., co w obecnej sytuacji jest ambitnym terminem.

Koniec z „czarnym workiem”?

PPWR nie określa wyłącznie wymogów dla opakowań, ale wskazuje też na konkretne obowiązki podmiotów z branży odpadowej. Choć część z nich stanowi powtórzenie już istniejących powinności, niektóre stanowią istotną nowość. Jedną z nich jest obowiązek stosowania w całej UE oznaczeń pojemników na odpady, których wzór określi Komisja Europejska. Oznaczenia te będą identyczne z oznaczeniami użytymi na opakowaniach, które mają ułatwić ich sortowanie przy wyrzucaniu. Propozycja zespołu badawczego działającego na zlecenie Komisji zakłada m.in. odejście od oznakowania odpadów zmieszanych kolorem czarnym na rzecz fioletu. Obowiązek oznakowania pojemników nowymi etykietami ma wejść w życie po 30 miesiącach od przyjęcia przez Komisję ostatecznych wzorów etykiet.

Zmiany obejmą też sposób corocznego raportowania przez operatorów gospodarujących odpadami opakowaniowymi. Podmioty te będą przekazywać informacje o zebranych i przetwarzanych odpadach nie tylko organom właściwym, ale też producentom samodzielnie wypełniającym obowiązki w ramach ROP-u oraz organizacjom odpowiedzialności producenta. Przekazywane informacje będą obejmować aż 13 kategorii materiałowych – z czego aż 6 z nich dla różnych rodzajów plastiku. Z perspektywy branży będzie to wymagać istotnej modyfikacji dotychczasowych sposobów ewidencji i magazynowania otrzymywanych odpadów opakowaniowych.

Między recyklingiem a bezpieczeństwem żywności

Uwaga na branżowe gadżety

Mimo że gospodarowanie odpadami nie kojarzy się z wytwarzaniem opakowań, istnieją przypadki, kiedy także firma działająca w tej branży będzie odpowiadać za zgodność opakowania z PPWR. Wytwórcą w rozumieniu tych przepisów (na którym ciążą podstawowe obowiązki z PPWR) jest bowiem nie tylko ten, kto faktycznie wytwarza opakowania lub produkty w opakowaniu, ale także podmiot zlecający ich wytworzenie pod swoją marką – w tym nieodpłatnie, np. w przypadku gadżetów marketingowych udostępnianych na targach czy konferencjach. Nawet firma z branży odpadowej może być zatem uznana za wytwórcę takich opakowań, co może powodować konieczność dokumentowania ich zgodności z PPWR, np. w zakresie stężeń metali ciężkich lub PFAS.

Także firma stosująca opakowania np. do transportu wytworzonego recyklatu może podlegać PPWR jako dystrybutor opakowań. Choć taki dystrybutor nie przeprowadza oceny zgodności opakowań, musi działać z należytą starannością. Jeżeli przedsiębiorca wie lub podejrzewa, że opakowanie jest niezgodne z PPWR, nie może go udostępnić na rynku – a jeśli mimo to je udostępni, musi podjąć działania naprawcze, takie jak odzyskanie z rynku.

Jak przygotować się na PPWR?

Dostosowanie działalności do wymogów PPWR można podzielić w zależności od perspektywy czasowej. Obecnie warto aktywnie śledzić przyjmowanie przepisów wykonawczych przez Komisję, w tym doprecyzowujących wymogi zdatności do recyklingu i zawartości recyklatu. Warto też aktywnie uczestniczyć w konsultacjach – głos branży odpadowej może realnie wpłynąć na ostateczny kształt tych wymogów. Należy też zidentyfikować działy mogące odpowiadać za zgodność opakowań z PPWR – marketing, logistykę czy produkcję. Warto też już teraz rozważyć, jak optymalnie przygotować się do czasochłonnych procesów: zmiany sposobu raportowania oraz wymiany oznakowania pojemników na odpady.

W dalszej perspektywie PPWR zmieni charakter rynku odpadów opakowaniowych. Wymogi projektowania z myślą o recyklingu przełożą się na inne właściwości przyjmowanych odpadów, a obowiązek minimalnej zawartości recyklatu – opartego na odpadach pokonsumenckich zebranych i przetworzonych w UE – istotnie zwiększy popyt na unijny recyklat. Firmy, które odpowiednio wcześnie dostosują swoje procesy zbierania, sortowania i ewidencji, będą w najlepszej pozycji, by skorzystać na tych zmianach.