Wojna o przetrwanie polskich recyklerów. „Jeśli ten stan potrwa dłużej, branża zapuka do dna”

Dyskusja w Lublinie ujawniła pełną skalę wyzwań, z jakimi mierzą się obecnie przedsiębiorcy. Niski popyt na poprodukcyjne tworzywa sztuczne w połączeniu z napływem tanich surowców spoza Unii Europejskiej doprowadził do sytuacji, w której przetwarzanie odpadów staje się trwale nierentowne. Dotyczy to m.in. skomplikowanych strumieni, takich jak elektroodpady.

– Dzisiaj mamy głęboki kryzys, bo co z tego, że produkujemy, jak nie mamy rynków zbytu? Jako firma przetwarzająca tworzywa pobieramy wręcz opłaty za to, żeby ten materiał przyjąć. Ta odwrócona ekonomia w ogóle przestaje spinać biznes – wskazywał Bartosz Kubicki, prezes Elektrorecykling Polska.

Trudną sytuację potwierdzają również przetwórcy z wieloletnim doświadczeniem. Zwracają uwagę, że skumulowane czynniki gospodarcze doprowadziły do zapaści, jakiej nie notowano od lat 90.

– Od 1995 roku jestem w branży. W tym roku mamy piątą zapaść surowcową w recyklingu tworzyw sztucznych i jest ona chyba najpoważniejsza. Jeżeli ten stan jeszcze się przedłuży o dwa lata, branża recyklingowa będzie pukać do dna. Jeżeli nie pójdziemy w kierunku ROP i nie dofinansujemy systemu zbiórki oraz recyklingu, rynek po prostu padnie – przestrzegał Jerzy Zając ze spółki Wibo JKZ.

Biurokracja i niestabilne prawo blokują inwestycje

Kolejnym kluczowym problemem wskazywanym przez uczestników panelu jest opieszałość procedur administracyjnych oraz nieprzewidywalność przepisów. Uzyskiwanie decyzji środowiskowych czy pozwoleń na przetwarzanie odpadów ciągnie się latami, skutecznie zamrażając kapitał i blokując rozwój technologiczny.

– To nie jest kwestia jednego czy dwóch przepisów. Przede wszystkim problemem jest długość postępowań i brak przewidywalności prawa. Potrzebujemy tu i teraz obowiązkowego użycia recyklatów, tak aby w ogóle doczekać do funkcjonującego w pełni ROP i działającego rozporządzenia PPWR – apelował Sławomir Pacek ze Stowarzyszenia Polski Recykling.

Ekspert dodał, że wzorem dla polskich ustawodawców powinien być model francuski, który stawia na wsparcie i ulgi dla przedsiębiorców zamiast nakładania kolejnych kar. We Francji za wykorzystanie lokalnego recyklatu producenci mogą liczyć na realne dopłaty.

O braku stabilności mówią także przedstawiciele organizacji branżowych w kontekście zaawansowanych technologii. Anna Kozera-Szałkowska z PlasticsEurope Polska zwróciła uwagę na wyhamowanie europejskiej transformacji cyrkularnej – o ile w 2022 roku wzrost w obszarze tworzyw cyrkularnych wynosił 16%, o tyle w roku 2024 spadł do zaledwie 4%.

– Recykling mechaniczny i chemiczny to nie są technologie, które mają ze sobą rywalizować, lecz się uzupełniać. Jednak firmy, mimo chęci, wstrzymują inwestycje w recykling chemiczny. Czekają, aż sytuacja prawna się wyjaśni – podkreślała Anna Kozera-Szałkowska.

Wyzwania samorządów i instalacji komunalnych

Problemy sektora prywatnego przekładają się bezpośrednio na funkcjonowanie instalacji komunalnych i podmiotów zarządzanych przez samorządy. Rosnące koszty operacyjne, w tym drastyczne podwyżki cen energii elektrycznej oraz presja płacowa, uderzają w rentowność Zakładów Unieszkodliwiania Odpadów. Dodatkową barierą są niespójne decyzje wydawane przez urzędy marszałkowskie w różnych częściach kraju.

– W ciągu sześciu lat cena energii wzrosła o 100%, a wynagrodzenia o 95%. To jest dla nas katastrofa pod kątem konkurencyjności – wyliczał Marek Kabaciński dyrektor z MPO Kraków. Wskazał również na absurdy interpretacyjne przepisów

– Po procesie termicznego przekształcania powstaje u nas 70 tysięcy ton żużla. Przekazujemy ten materiał firmie, która wykorzystuje go jako podbudowę pod drogi. Urząd Marszałkowski w Małopolsce nie uznaje tego za recykling, podczas gdy Urząd Marszałkowski na Podlasiu tę samą procedurę uznaje. Potrzebujemy jasnych reguł i pełnego finansowania z ROP na pokrycie kosztów przetwarzania, na wzór państw Europy Zachodniej.

Oczekiwania branży: Stabilność i wsparcie rynkowe

Debata w Lublinie jednoznacznie wykazała, że polski system gospodarki odpadami wymaga natychmiastowych zmian strukturalnych. Przedsiębiorcy oraz samorządy oczekują od strony rządowej:

• Rychłego uchwalenia ustawy o Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) uwzględniającej ekomodulację.
• Wprowadzenia rozwiązań pomostowych w postaci obowiązkowych poziomów wykorzystania recyklatów w nowych produktach.
• Ujednolicenia interpretacji przepisów przez organy administracji.
• Skrócenia czasu wydawania decyzji środowiskowych oraz stworzenia ram prawnych dla nowych technologii, w tym recyklingu chemicznego.

Bez spójnego otoczenia regulacyjnego oraz finansowego wsparcia procesów przetwarzania, Polska nie tylko nie osiągnie wymaganych przez Unię Europejską poziomów recyklingu, ale naraża się na paraliż krajowej infrastruktury gospodarowania odpadami.